Кіріспе

Дэвид Д. Фридманның 1973 жылғы ғылыми-танымдық кітабы

"Қорылыс машинасы" – Дэвид Д. Фридманның анархо-капиталистік қоғамды салдарлық тұрғысынан қолдайтын ғылыми-танымдық кітабы. Кітап 1973 жылы жарық көрді, 1989 жылы екінші, ал 2014 жылы үшінші басылымы шықты.

Шолу

Кітаптың мақсаты – заң мен оның орындалуы үшін мемлекет қажет емес екенін, оның орнына мәжбүрлеусіз жеке кәсіпкерлік және қайырымдылық арқасында қолдауға болатынын көрсету. Ол либертариандық ойдың салдарына шолу жасайды, мемлекеттік құрылымы жоқ қоғамдардың мысалдарын (мысалы, Исландияның Достастығы) сипаттайды және автордың либертариан болған себебі туралы жеке пікірін ұсынады. Кітапта полицентрлік құқық және мемлекеттік құрылымы жоқ қоғамда әскери қорғаныс сияқты қоғамдық игіліктерді қамтамасыз ету мәселелері қарастырылады. Фридман мемлекеттік құрылымы жоқ құқықтық жүйенің бүкіл қоғамға, соның ішінде мұқтаж адамдарға да пайдалы болады деп санайды. Либертариандық және анархо-капиталистік көзқарастарды қолдайтын басқа кітаптар көбінесе моральдық немесе табиғи құқықтар тұрғысынан дәлелдер келтірсе, Фридман (ол утилитарист екенін нақты мойындамаса да) негізінен ұсынылған саясатының салдары тұрғысынан сөйлейді. Фридманның пікірінше, үкімет жасаған әрбір іс жекеменшік секторда жасалғаннан кем дегенде екі есе қымбатқа түседі, бұл оның атымен аталатын заң ретінде белгілі: «Кез келген үкіметке бір нәрсені жасау кез келген жеке тұлғаға қарағанда кем дегенде екі есе қымбатқа түседі». Ол дәлел ретінде мысалдар келтіреді, мысалы, АҚШ пошта қызметінің посылкаларды жеткізуге кеткен шығындары мен жеке тасымалдаушылардың шығындарының, сондай-ақ Кеңес үкіметінің шығындары мен Батыстағы нарыққа негізделген қызметтердің салыстыруы.

Қабылдау

Австралияда орналасқан либертариандық ой-сана орталығы – Қоғамдық істер институты 2006 жылы "Азаттықтың механизмі" кітабын "Өмір бойы оқыған жөн 20 кітаптың" тізіміне қосты. "Liberty" журналы бұл кітапты "Ең жақсы 10 либертариандық кітаптың" қатарында атап, Фридманды жекеше ұлттық қорғаныс жүйелерімен байланысты мәселелерді қарастырғаны және оларды шешуге ұмтылғаны үшін жоғары бағалады.