Кіріспе

"Вулф және Эдвачер" (Wulf and Eadwacer) – ежелгі ағылшын тіліндегі, аллитерациялық өлең, мағынасын түсіндіру өте қиын. Ол әртүрлі сипатталған: (қазіргі заманда) елегия, (тарихи тұрғыдан) жұмбақ, ал (өлеңнің пайда болу тарихы жөніндегі болжамдарда) қайырмелі ән немесе баллада ретінде. Өлең бірінші жақта, көбінесе әйел дауысымен баяндалады. Оқиға туралы тыңдаушыға аз ғана мәлімет берілгендіктен, кейбір ғалымдар бұл оқиғаның бұрыннан мәлім болғанын және аты-жөні айтылмаған сөйлеушінің басқа әңгімелердегі белгілі тұлғаларға сәйкес келуі мүмкін екенін айтады, мысалы, Сигниге, немесе Вулф пен Эдвачер кейіпкерлері Теодорих Ұлы мен оның қарсыласы Одоакрға сәйкес келуі мүмкін. Өлеңнің қазірге дейін сақталған жалғыз мәтіні оншы ғасырдағы Эксетер кітабының 100v-101r беттерінде, басқа мәтіндермен қатар, сапалық ұқсастықтармен кездеседі.

Қысқаша мазмұны

Поэманың айтушысы, өзінің сүйіктісі және/немесе күйеуі Вульфтан символдық және материалдық тұрғыдан бөлініп кеткен болуы мүмкін ("Вульф iege, ic on oþerre" [Вульф бір аралда, мен басқада]), ал бұл бөліну зорлық-зомбылықпен ұстап тұру қаупімен күшейтілуі мүмкін ("willað hy hine aþecgan" [олар оны тартып алуға ниетті]), мүмкін, оның өзінің халқымен ("Leodum is minum swylce him mon lac gife" [менің халқыма біреу оған/оларға сыйлық/құрбандық сыйлағандай]). Сүйіктісі үшін қайғырып, ол оның құшағына алуын аңсайды ("þonne mec se beaducafa bogum bilegde" [сонда/шайқаста батыр оны құшақтады]). Ол оның келуінен демеу табады, бірақ бұл қуаныш та, қайғы да әкеледі ("wæs me wyn to þon, wæs me hwæþre eac lað" [осы маған қуаныш болды, бірақ сонымен бірге маған ұнамады]). Содан кейін ол күйеуі немесе оны тұтқынға алған "Эдвацерге" жүзбеніп, олардың "көкшесін" ("Uncerne earne hwelp" [біздің қасіретке ұшыраған күшігіміз]) анықтайтын сияқты, бұл көбінесе "бала" метафорасы ретінде түсіндіріледі және мүмкін, баланың "Вульф" есімді адамның "көкшесі" екендігіне сілтеме жасайды. Ол бұл баланы "орманға" (to wuda) алып кеткенін айтады.

Қолжазбалар

Сондықтан, Эксетер кодексіне енгізілгенге дейінгі оның мұрасына қатысты ұсыныстар көптеген және әртүрлі. Өлең мәтініне қайырманың енгізілуі бастапқыда ағылшын тілінде жазылмағанын көрсетеді, себебі қайырма ежелгі ағылшын элигиясына немесе басқа белгілі ежелгі ағылшын поэзиялық формасына тән емес. Бұл ерекшелікке қатысты ұсынылған түсіндірмелердің арасында скандинавиялық ықпал англосаксон мәтініне осы мәселенің бір мүмкін шешімін ұсынады, сондай-ақ оның қиын тіліне де түсіндірме ретінде қарастырылған, бірақ бұл теория, поэманың тарихына қатысты көптеген басқа теориялар сияқты, нақты дәлелдердің жетіспеуіне байланысты тек болжам ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, өлең Уэйланд туралы әңгіменің бір түсіндірмесінен туындаған деген пікір бар; әйел – Беадохильда, Вулф – Уэйланд, ал Эадвакер – оның ашулы әкесі. Бұл эпизод «Деор» өлеңінде де талқыланады.

Әр түрлі түсіндірмелер

Өлеңнің жиырма тоғыз жол болғанымен, оның көптеген әртүрлі түсіндірмелері бар, себебі өлеңде бірнеше түсініксіз сөздер мен белгісіз грамматикалық құрылымдар кездеседі. Бір зерттеуші поэмадағы Еадвасер сөзінің есім емес, қарапайым "мүлік күзетшісі" деген мағына беретін жалпы атау екенін айтады. Бұл өлеңдегі кейіпкерлер санын үштен екіге дейін азайтады – сөйлеуші мен оның жары Вульф. Егер осы түсіндірме қабылданса, онда оның сөзі ("Еадвасер, естіп тұрсың ба?") сарказм немесе оның еркектігіне күдік білдіру болуы мүмкін. Ол оның ұзақ уақыт бойы болмауы оны және олардың баласын қорғаудан гөрі, керісінше, қауіпке ұшыратқанын айтпақшы. Осы тұжырым бойынша, сөйлеушінің жары туралы айтқанда қолданған ирониясы соңғы екі жолдың мәнін ашады. Сөйлеуші Вульфтың оның жары және баласының әкесі болғанын, бірақ оған ешқашан күйеу ретінде қарағанын немесе күйеу болғанын айтқысы келеді. Сондықтан олардың қарым-қатынасындағы қиындықтар оңай шешіледі. Дегенмен, бұл Wulf үшін сөйлеушіден гөрі оңайырақ болып көрінеді (Адамс). Ғалымдар арасында пікірталас болғанымен, кейбіреулер Вульфтың кейіпкері сөйлеушінің жары емес, баласы деп санайды. Осы жағдайда, ол ұлының амандығына үміттене жатыр немесе оның өліміне қайғырып отырған болуы мүмкін. Бір ғалым былай дейді: «Вульф пен Эадвасерде әйел өзін ежелгі ағылшын поэзиясына тән жағдайға тап болады – қарама-қайшы адалдықтар арасында». Көптеген зерттеушілер бұл жағдайды әйелдің жары Вульф пен күйеуі Эадвасердің қатысуымен туған сексуалдық үшбұрыш ретінде қарастырады. Егер осылай болса, онда «Вульф пен Эадвасер» ерекше туынды, себебі көне ағылшын поэзиясындағы адалдық дағдарыстары көбінесе отбасы шеңберінде орын алады. Романтикалық немесе сексуалдық махаббат XII ғасырға дейін әдебиетте кең таралған емес, содан бері басқа да махаббат түрлері басымдыққа ие болды. Егер сөйлеуші Вульф деп атаған адамның және 16-жолдағы «көкбаланың» анасы болса, онда «Вульф пен Эадвасердегі» жағдай әдеттегі ағылшын-саксондық жағдайға жақын. Оның Вульфтың шын мәнінде баяндаушының ұлы екенін айтуы, поэзияға жаңа мағына береді – ол жер аударылған немесе қайтыс болған ұлы үшін аза тұтуға айналады.

Аяттар аудармалары мен бейімделулері

Кевин Кроссли Холландтың "Вулф" ("Wulf") шығармасы "Мальдон шайқасы және басқа да көне ағылшын поэмалары" (1965) жинағында жарық көрді. Майкл Александрдың "Вулф және Эдвасер" ("Wulf and Eadwacer") поэмасы "The Earliest English Poems" (1966) жинағында жарық көрді. Крейг Рейн, "Рич" (Лондон: Фабер, 1984), 27-бет. Фиона Сэмпсонның "Вулф пен Эдвасер" шығармасы "Folding the Real" (2001) басылымында жарияланды. Бернард О'Донахьюдың "Love's Medium" шығармасы, Outliving (2003) басылымында оның екі бұрынғы студенті Эланор Даймот пен Саймон Маршаллдың некелерін тойлау үшін жарық көрді. Пол Малдунның "Вулф пен Эадвасер" шығармасы "Сөз алмасу: аудармадағы англосаксон өлеңдері" (2010) басылымында жарияланды. Vahni Capildeo-ның "Вулф пен Эдвацерден төрт жолға шығу" алғаш рет Utter (2013) басылымында жарияланды. Керри Карнаханның "Вулф және Эдвасер/Деннің жарығы – біздің дәлеліміз" атты еңбегі Boston Review журналында жарияланды (2017). Карнахан ақ ұлтшылдықтың және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың қаупін зерттеу үшін осы өлеңді пайдаланды. "Вулф және Эдвасер" Миллер Вольф Оберманның "The Unstill Ones" (Принстон: Принстон университетінің баспасы, 2017), 6-8 және 57-беттерде жарияланды. Роуэн Эванстың "WULF-тен" шығармасы Reliquiæ (2017) басылымында жарияланды. М. Л. Мартин, W & E (Action Books, жарыққа шығару жоспарлануда), бірнеше журналдарда жарияланған үзінділерімен, соның ішінде Waxwing (2018), Brooklyn Rail: In Translation (тамыз 2018) және Columbia Journal (2019).

Роман және әңгіме

Wulf by Hamish Clayton, Penguin New Zealand баспасынан жарық көрген (2011). Wulf «Вулф пен Эдвасер» поэмасы мен Нгати Тоа басшысы Те Раупараханың өмірін байланыстырып көрсетеді. Бұл өлең Сара Перридің «Менен кейін тасқын келеді» (2014) кітабында маңызды орын алады, кітаптың түсініксіздік, жалғыздық және махаббат тақырыптарын көрсетеді.

Музыка

"Wulf and Eadwacer" американдық неофолк тобы Blood Axis-тің 2010 жылғы Born Again альбомында шықты.