Кіріспе
Patience (Орта ағылшын тілінде: Pacience) – 14 ғасырдың соңында жазылған орта ағылшын тіліндегі аллитеративтік өлең. Оның белгісіз авторы "Жемшік ақыны" немесе "Гавайн ақыны" деп аталады, сонымен қатар диалект және стильдік деректерге сүйене отырып, "Сэр Гавен және Жасыл рыцарь", "Жемшік" және "Тазалық" (барлығы шамамен 1360–1395 жылдар) және Санкт-Эркенвальдты да жазған болуы мүмкін. Бұл автордың белгісіз аймақтық диалектісінің техникасы мен сөздік қоры Шропшир мен Ланкаширдің арасында орналасқан Солтүстік-Батыс Мидлендс аймағына тән болғандықтан осылай деп есептеледі. "Коттон Нерон А. x" қолжазбасы Британ кітапханасында сақталады. "Сабырлық" өлеңінің алғашқы толық жариялануы 1864 жылы "Ерте ағылшын мәтін қоғамы" баспасынан шыққан "Төртінші ғасырдағы Батыс Мидленд диалектісіндегі ерте ағылшын аллитеративтік өлеңдері" кітабында болды. Төрт өлеңнің ең қарапайымы саналатын "Сабырлықтың" жалғыз анық көзі – Вульгата Библиясы. Ол сондай-ақ Тертуллиан және Епископ Марбодтың латын өлеңдерімен де ұқсас. "Сабырлықта" бірақ "Жемшікте" кездеспейтін ерекше стильдік ерекшеліктер бар. Мысалы, екі уағыз да бірдей құрылымды ұстанады: 1. тақырыптың айтылуы, 2. Жаңа өсиеттен мәтіннің жариялануы, 3. сол мәтінді түсіндіру үшін Жаңа өсиеттен басқа бір үзіндінің талқылануы, 4. және Ескі өсиеттен алынған мысалдың (exemplum немесе exempla) толыққанды қайта баяндалуы.
Жанр және поэтика
"Сабыр" – 530 талдан тұратын дидактикалық, уағыздық поэма. Аллитерация поэманың бойымен тұрақты түрде қолданылады, әдетте әр талға үш аллитерациялы сөз келеді. Соңғы тал поэманың бірінші талын қайталап, оған айналымды сезім сыйлайды. Белгісіз баяндаушы туындының барлығында бірінші жақта сөйлейді, автобиографиялық шығарма ретінде ұсынылады.
Жазба
Баяндаушы / уағызшы шыдамдылықты мақтап, оны сегіз ізгілік (ол бата деп аталады) немесе Матай 5:3-10-дағы Бәпағаттардың арасында көрсетеді, оны бір күні әйінде естіген. Ол оны кедейлікпен тығыз байланыстырады және Жүніс сияқты шағымданудан немесе тағдырына қарсы күресуден аулақ болуға шақырады (жолдар 1-56). Туындының қалған бөлігінде Жүніс пайғамбардың оқиғасы мысал ретінде пайдаланылады, ол Құдайдың еркіне шыдамдылықпен мойынсұну туралы насихатты көрсетеді және негіздейді. Жүніс оқиғасы оның өзінің шыдамсыздығын көрсетеді, себебі ол Ниневиліктерге уағыздау міндетіне шыдамады. Қызықтысы, шыдамдылық көбінесе жалқаулыққа қарсы қойылады. Орта ғасырлық ой-сана мектептері жалқаулықты айыптап, оған түскендердің жағымсыз салдары туралы айтатын, дәл осыны ақын жеткізуге тырысады. Жүніс, ақынның заманынан бұрын ғасырлар бұрын жазылған болса да, шыдамсыздықтың көрнекті үлгісі болып табылады, бірақ Құдай оған деген сүйіспеншілігімен мейірімділік танытады, осы арқылы «Өзінің күтіп өсірген жаратылыстарына деген сүйіспеншілігін көрсетеді, сондықтан оларға зиян келтіргісі келмейді» (Сармах, 531) екенін көрсетеді. Өлең бастапқы жолдарымен аяқталады.
Автор
"Жемшекті ақын" деп аталатын автордың нақты аты-жөні белгісіз болғанымен, оның туындыларын зерттеу арқылы белгілі бір қорытындылар жасауға болады. Алғашқы қолжазба ғалымдар ортасында Роберт Коттонның ортағасырлық ағылшын мәтіндерін жинауымен байланысты Cotton Nero A. x деп танылады. Коттон қолжазбаны иеленгенге дейін, ол Йоркширдегі Генри Савилл банкінің кітапханасында сақталған. Оның алдыңғы иелері туралы мәлімет аз, және 1824 жылға дейін, Томас Уортонның "Тарихының" Ричард Прайс редакциялаған екінші басылымында жарияланғанға дейін, ол көбінесе белгісіз болып келді. Қазір Британ кітапханасында сақталып тұрған бұл қолжазба 14 ғасырдың соңына жатқызылады, демек, ақын Джеффри Чосермен, "Кентерберилік әңгімелердің" авторымен замандас болған, бірақ олардың кездескені екіталай. "Перл" қолжазбасында табылған үш өзге туынды ("Сер Гауэйн және Жасыл рыцарь", "Перл" және "Тазалық немесе Ұқыптылық") бір автордың туындылары деп саналады, ол Стаффордшир/Солтүстік Шропшир/Чешир аймағынан шыққан деп есептеледі. Алайда, осы өлеңдерді қамтитын қолжазбаны түпнұсқа автор емес, көшіруші жазған, бұл жазушылардың қателіктерінен көрініп тұр. "Жемшін" ақынының "Сабырлық: "Жүністің" аллитеративтік нұсқасы" атты туындысынан ұсынылған түзетулерді қарастыруға болады. Төрт өлеңнің де бір авторға тиесілі екенін нақты көрсететін дәлел болмаса да, диалект, өлең құрылысы және сөздіктің салыстырмалы талдауы біртұтас авторлыққа нұсқау береді. Бүгінде ақын туралы мәліметтер көбінесе жалпы сипатта болады. 1925 жылы Ж.Р.Р. Толкин мен Е.В. Гордон мәтіннің сілтемелерін, стилін және тақырыптарын зерттегеннен кейін мынадай қорытындыға келді: Ол – адал және терең ойлы адам, бірақ юмордан да мүлдем шеттенбеген; теологияға қызығушылық танытқан, бірақ кәсіби емес, әуесқой деңгейінде білімді болған; латын және француз тілдерін білген, француз әдебиетін жақсы оқыған, романтикалық және нұсқаулық кітаптарды да қамтыған; бірақ оның туған жері Англияның Батыс Мидлендс аймағы болған – оның тілі, өлең құрылысы және суреттемелері осыны көрсетеді. В.А. Давенпорт былай деп түсіндірді: "Гауэйн" ақыны көрнекті суреттер мен драматикалық жағдайларды жасауға шебер болған, сонымен қатар үлгілерде интеллектуалды қуаныш тапқан: осы қасиеттердің үйлесімі өлеңдерден ләззат алуға мүмкіндік береді, ал олардың арасындағы қайшылықтар белгісіздік пен күрделілік тудырады. Осы төрт туындыны нәзік ойлы, материалдық мүмкіндіктерді сипаттаумен ғана емес, оның екіұшты табиғатын зерттеуге қызығушылық танытқан адам жасаған. Оқырманның өлеңдерді түсіндіруде кездесетін қиындықтар, сондай-ақ "Сер Гауэйн және Жасыл рыцарь" үшін ұсынылған түрлі интерпретациялар ақынның моральдық мәселелерге деген күрделі көзқарасынан туындайды (103). Авторлыққа ең көп ұсынылатын кандидат – Чеширдегі Джон Масси. Ол "Жемшін" ақынының диалекті аймағында өмір сүргені белгілі және "Сент Эркенвальд" поэмасын жазған деп есептеледі, оның стилі Гауэйнмен ұқсас екенін кейбір ғалымдар айтады. Алайда, кейбір ғалымдар "Сент Эркенвальдты" Гауэйн ақынының заманынан кейінгі кезеңге жатқызады. Осылайша, авторлықты Джон Массиге жатқызу әлі де даулы, ал көптеген сыншылар "Гауэйн" ақынын белгісіз деп санайды.
He was a man of serious and devout mind, though not without humour; he had an interest in theology, and some knowledge of it, though an amateur knowledge perhaps, rather than a professional; he had Latin and French and was well enough read in French books, both romantic and instructive; but his home was in the West Midlands of England; so much his language shows, and his metre, and his scenery. W. A. Davenport commented:
The Gawain poet had a flair for vivid pictures and dramatic situations, and found intellectual delight in pattern: combinations of qualities provides much of the enjoyment of the poems, the conflict between them some uncertainty and complexity. Four works were shaped by a man of subtle mind, interested in not just narrative and describing opportunities of his material, but in exploring its equivocal nature. Many problems experienced by readers in interpreting poems, and the wide variety of interpretations offered for Sir Gawain and the Green Knight are shown to stem from the poet’s complex view of moral questions (103). The most commonly suggested candidate for authorship is John Massey of Cotton, Cheshire. He is known to have lived in the dialect region of the Pearl Poet and is thought to have written the poem, St. Erkenwald, which some scholars argue bears stylistic similarities to Gawain. St. Erkenwald, however, has been dated by some scholars to a time outside the Gawain poet's era. Thus, ascribing authorship to John Massey is still controversial and most critics consider the Gawain poet an unknown.
Стиль
Бұл шығарманың көп бөлігі Киелі кітаптағы Жүніс кітабының қайта баяндалуы болғанымен, ақын мәтінді көптеген тұста кеңейте түскен. Оның кеңейтулерінің басты ерекшелігі – әсіресе Жүністің дұғалары мен Құдаймен әңгімелесуіндегі әдеби тілдің қарапайымдылығы, сондай-ақ барлық жерде қолданылатын нақты сипаттамалар. Омилисттің шығармашылығы Жүністің монологтары мен дауыл мен киттің ішегін сипаттаулары арқылы ақынның импровизациялық қабілетін және оқиғаны көркемдеп беруін аңғартса, мысалы, Жүніс киттің аузына "шіркеу есігінен ұшып өткен шаңдай" жүзіп кіргеніндей бейнелеуі (268) – осының кері образы. Жүніс – асыққан, ынтасы жоқ адам, сондықтан ақынның оқиғасын қосатын "не істеуге болмайды" дегенге тамаша мысал. Бұдан әрі, автор "Құдайдың және Жүністің психологиялық себептерін" (Сармах, 568) ескере отырып, көзқарасын өзгертеді. Бұл Құдайды жақындатады, адамгершілікке жақындастырады, бұл 14 ғасырдағы теологиялық тұжырымдама болмаған, аталмыш өлеңді басқалардан ерекшелейтін жайт.
Басылымдар
Вантуоно, Уильям, ред. (1984) «Жеміш өлеңдері»: топтама басылым. Нью-Йорк: Гарланд Паб. (Т. 1) (Т. 2) Орта ағылшын және қазіргі ағылшын тілдеріндегі мәтін. Эндрю, Малкольм және Уолдрон, Рональд. 2007. «Жеміш қолжазбасының өлеңдері». Эксетер: Эксетер Университеті Баспасы (5-ші басылым).
Andrew, Malcolm and Waldron, Ronald. 2007. The Poems of the Pearl Manuscript. Exeter: U of Exeter P. (5th ed.) .
Аудармалар
Финч, Кейси. "Жемшекті ақынның толық шығармалары" 1993. Беркли: Калифорния университетінің баспасы.
Комментарийлер мен сын
Эндрю мен Малком, 1973 жыл. "Жүніс және Мәсіх шыдамдылық танытады". Қазіргі филология 70. 230–233. Эндрю, Малком және Роберт Дж. Бланш, 1979 жыл. Гауэйн ақыны: Түсіндірмелі библиография. Нью-Йорк, 112. Бейтсон, Хартли, 1970 жыл. Сабыр: XIV ғасырдағы Батыс Мидленд поэмасы. Манчестер, 91–96. Берлин, Норман, 1961 жыл. "Сабырлық": Поэтикалық дамытуды зерттеу. Studia Neophilologica 33: 80–85. Конли, Джон, 1975 жыл. "Шолу: Аталымы жоқ" Speculum, 32-том, 4-сан: 858–861. Американың Орта ғасырлар академиясы баспасы. Давенпорт, У. А., 1978 жыл. Гауэйн ақынының өнері. Лондон, 103–130. Дэвис, Адам Брук, 1991 жыл. "Сабыр ақыны Жүніс кітабымен не істеді?". Viator 22: 267–278. Диекстра, Ф. Н. М., 1974 жыл. "Жүніс және "Сабырлық": Пайғамбар психологиясы". English Studies 55: 205–217. Фридман, Джон Б., 1981 жыл. "Орта ағылшын тіліндегі "Сабырлықтағы" фигуралық типология". Бернард С. Леви және Пол Э. Сзармах редакциялаған "14 ғасырдағы аллитеративтік дәстүр" еңбегінде. Кент, Огайо. Хилл, Ордэлл Г., 1967 жыл. "Кейінгі латын "De Jona" – "Сабырлықтың" көзі". Англия және герман филологиясы журналы 66: 21–25. Говард, Дэвид, 1972 жыл. Қарап тексерілген еңбек: А. С. Спирингтің "Гауэйн ақыны: Сыни зерттеуі". Speculum журналында жарияланған, 47-том, 3-сан: 548–551. Спиринг, А. С., 1970 жыл. Гауэйн ақыны: Сыни зерттеу. Кембридж, 74–96. Сзармах, Пол Э., М. Тереза Тавормина, Джоэл Т. Розенталь, 1998 жыл. "Жеміс ақыны". Орта ғасырлық Англия: Энциклопедия. Нью-Йорк: 586. Американың қазіргі тілдер қауымдастығының орта ағылшын тобының мүшелері жазған Орта ағылшын тіліндегі жазбалар туралы нұсқаулық, 1050–1500 жылдар. Нью-Хейвен, Коннектикут өнер және ғылым академиясы, 1967 <1993>.
Howard, David, 1972. Reviewed work: The Gawain Poet: A Critical Study by A. C. Spearing. Published in Speculum, Vol. 47, No. 3: 548–551. Spearing, A. C., 1970. The Gawain Poet: A Critical Study. Cambridge, 74–96. Szarmach, Paul E., M. Teresa Tavormina, Joel T. Rosenthal 1998. "Pearl Poet" Medieval England: An Encyclopedia. New York: 586. A Manual of the writings in Middle English, 1050–1500, by members of the Middle English Group of the Modern Language Association of America. New Haven, Connecticut Academy of Arts and Sciences 1967 <1993>.