Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кемедегі ұшақтардан бірі – ауада тасымалданатын ұшақ.
Small plane aboard an airborne carrier
Паразит ұшақ – үлкен тасымалдаушы ұшақ немесе аналық кеме арқылы жоғары көтеріліп, содан ұшырылатын, тасымалдаушының негізгі міндетін атқаруға көмектесетін күрделі ұшақтың құрауышы. Тасымалдаушы ұшақ паразит ұшақты ұшу кезінде қайта ала да, алмай да қалуы мүмкін. Алғашқы паразит ұшақ 1916 жылы ұшты, ағылшындар "Бристоль Скаут" ұшағын "Феликсстоу Порт Бейби" суға қонатын ұшағынан ұшырды. Бұл идея ақырында толыққанды мүмкіндіктерге ие паразит-истребительдерді тасымалдайтын реактивтік бомбалаушыларға айналды. Ауадан ауаға зымырандармен жабдықталған ұзақ қашықтықтағы истребительдердің және әуеде жанармай құюдың пайда болуымен паразит истребительдер қолданыстан шықты.
A parasite aircraft is a component of a composite aircraft which is carried aloft and air launched by a larger carrier aircraft or mother ship to support the primary mission of the carrier. The carrier craft may or may not be able to later recover the parasite during flight. The first parasite aircraft flew in 1916, when the British launched a Bristol Scout from a Felixstowe Porte Baby flying boat. The idea eventually developed into jet bombers carrying fully capable parasite fighters. With the advent of long range fighters equipped with air to air missiles, and aerial refueling, parasite fighters fell out of use.
Паразиттермен күресуші
20 ғасырдың ортасына дейін паразиттермен күресетін ұшақтарға – үлкен ұшақтармен, мысалы бомбалаушымен соғыс аймағына жеткізілуге арналған истребительлерге әскери қызығушылық болды. Егер бомбалаушыға қауіп төніксе, паразит оны қорғау үшін жіберілетін еді. Паразит истребительдер ешқашан үлкен жетістікке жете қойған жоқ және олар сирек соғыста қолданылды. Паразит ұшақтың басты кемшілігі – ол тасымалдаушы ұшақтың жүк көтергіштігін төмендетіп жіберетін. Осы типтегі жобалар бомбалаушылар мен оларды сүйемелдейтін истребительдердің арасындағы қашықтық айырмашылығын жою мақсатында жасалды. Әуеде жанармай толықтырудың дамуы паразит истребительдерін қажетсіз етіп жіберді.
Until the middle of the 20th century there was military interest in parasite fighters – fighter aircraft intended to be carried into a combat zone by a larger aircraft, such as a bomber. If the bomber were threatened, the parasite would be released to defend it. Parasite fighters have never been highly successful and have seldom been used in combat. A major disadvantage of a parasite aircraft was that it reduced the payload capacity of the carrier aircraft. Projects for this type were designed to overcome the great disparity in range between bombers and their escort fighters. Development of aerial refueling has made parasite fighters obsolete.
1910-шы жылдар
Бірінші паразит-ұшқыштар әскери дирижабльдерге сырттан орнатылған трапециялардан ұшырылып, қайта қалпына келтірілді. 1915 жылы Невилл Усборн және тағы бір британдық офицер БЕ.2С истребителін СС класындағы қатты емес дирижабль астына көтеру жоспарын жасады. Бұл ұшақтың шабуылдаушы цеппелиннің биіктігіне жылдам жетуіне және отынды үнемдеуге мүмкіндік беретін еді. 1916 жылғы 21 ақпандағы алғашқы тәжірибелік ұшу кезінде корпустың қысымы төмендеп, ұшақ 4000 фут биіктікте ертерек бөлініп кетті. Екі офицер де қаза тапты, кішкентай дирижабльдермен тәжірибелер тоқтатылды. 1916 жылдың мамыр айында Флот лейтенанты М. Дж. Дэй басқарған Bristol Scout ұшағы, эскадрилья командирі Джон Сирил Порте басқарған Porte Baby ұшағының жоғарғы қанатының үстіне орнатылып, 1000 фут (300 м) биіктікте сәтті босатылды. Сәтті болғанына қарамастан, цеппелиндерге қарсы ұзақ қашықтықта қорғаныс жүйесін құруды көздеген бұл жоба іске асырылмады. 1918 жылы Корольдік әуе күштері HM Airship 23 дирижаблінен Sopwith Camel истребителін ұшырумен тәжірибе жасады. 1918 жылғы 12 желтоқсанда дирижабльдерде истребитель ұшақтарын тасымалдау мүмкіндігін анықтау мақсатында C 1 дирижаблі АҚШ армиясына тиесілі Curtiss JN 4 ұшағын Нью-Йорк штатындағы Форт Тильден қаласының үстінен 2500 футқа көтеріп, сол биіктікте базаға еркін ұшуға жіберді. Дирижабльді NAS Rockaway-дің дирижабль офицері, лейтенант Джордж Кромптон, ал ұшақты Майнеола (Лонг-Айленд, Нью-Йорк) орналасқан 52-ші аэроэскадрильяның командирі, АҚШ лейтенанты А. В. Редфилд басқарды.
The first parasite fighters were launched and recovered from trapezes mounted externally to military airships. In 1915 Neville Usborne and another British officer worked on a plan to lift a BE.2C fighter under an SS class non rigid airship. This would allow the fighter to reach the height of a raiding Zeppelin rapidly while also conserving fuel. In the first experimental flight on 21 February 1916, the envelope lost pressure and the plane was prematurely separated from it at 4,000 feet. Both officers were killed and there was no further experimentation with small airships. In May 1916 a Bristol Scout flown by Flt. Lt. M. J. Day was mounted above the top wing of a Porte Baby flying boat flown by Sqn. Ldr John Cyril Porte, and was successfully released at a height of 1000 ft (300 m). Although successful, the scheme, intended to provide long range defence against Zeppelins, was not pursued. In 1918 the Royal Air Force experimented with launching Sopwith Camel fighters from HM Airship 23. On 12 December 1918, in a test to determine the feasibility of carrying fighter aircraft on dirigibles, the airship C 1 lifted a US Army Curtiss JN 4 aircraft to 2,500 feet over Fort Tilden, New York, and at that height released it for a free flight back to base. The airship was piloted by Lieutenant George Crompton, Dirigible Officer at NAS Rockaway, and the airplane by Lieutenant A. W. Redfield, USA, commander of the 52nd Aero Squadron based at Mineola (Long Island, NY).
1940 жылдар
1941 жылдың тамызында бұл ұшақтар паразит-жауынгерлер жасаған жалғыз ұрыс миссиясын орындады. Румыниядағы Чернавода көпірі мен Констанца доктарына Поликарпов I-16СПБ нысаналық бомбалаушыларын тасымалдайтын TB-3 ұшақтары шабуыл жасады. Осыдан кейін, Қырымда орналасқан бұл эскадрилья, алға жылжып келе жатқан неміс әскерлері басып алған Запорожьедегі Днепр өзені үстіндегі көпірге тактикалық шабуыл жасады. Кейінірек, Екінші дүниежүзілік соғыста Люфтваффе Мессершмитт Me 328 ұшағын паразит-жауынгер ретінде сынады, бірақ оның импульстік реактивті қозғалтқыштарымен туындаған мәселелерді шеше алмады. Соғыстың соңғы кезеңдеріндегі басқа да ракеталық жобалар, мысалы, Arado E.381 және Sombold So 344 эксперименттік кезеңнен шыға алмады. Одан айырмасы, Жапония империясы Йокосука MXY7 Ohka камикадзе зымыран ұшағын қолдануға қол жеткізді, көбінесе Mitsubishi G4M (Betty) бомбалаушылары арқылы оларды қашықтыққа жеткізді. Дегенмен, олардың тиімділігі шектеулі болды, себебі одақтас әуе және теңіз қорғанысы, паразит-ұшақтың салмағынан пайдаланып, бомбалаушыларды баяулатты, осылайша зымыран ұшағы іске қосылғанға дейін оларды тоқтатуға мүмкіндік алды.
In August 1941, these combinations would fly the only combat missions ever undertaken by parasite fighters. TB 3s carrying Polikarpov I 16SPB dive bombers attacked the Cernavodă bridge and Constantsa docks, in Romania. After that, this squadron, based in the Crimea, carried out a tactical attack on a bridge over the river Dnieper at Zaporozhye, which had been captured by advancing German troops. Later in World War II, the Luftwaffe experimented with the Messerschmitt Me 328 as a parasite fighter, but problems with its pulsejet engines could not be overcome. Other late war rocket powered projects such as the Arado E.381 and Sombold So 344 never left the experimental stage. By contrast, the Empire of Japan was able to get the Yokosuka MXY7 Ohka kamikaze rocket plane type into active service, typically using the Mitsubishi G4M (Betty) bomber class to carry them within range. However, their effectiveness proved minimal in part because Allied air naval defense took advantage of the weight of the parasitical aircraft payload slowing the carrying bombers, making them vulnerable to interception before the rocket plane could launch.
1950 жылдар
Салқын соғыстың басындағы жылдары АҚШ Әскери-әуе күштері Convair B-36 бомбалаушыларын қорғау мақсатында түрлі "паразит" жауынгерлермен тәжірибе жасады, оның ішінде арнайы XF-85 Goblin және Republic F-84 Thunderjet ұшағын бомбалаушының бомбалық бөлімінде тасымалдау (FICON жобасы) немесе бомбалаушының қанаттарына іліндіру (Tom Tom жобасы) әдістері зерттелді. XF-85/B-36 комбинациясы үшін қарастырылған бір нұсқа бойынша, B-36 бомбалаушы XF-85-ті жау территориясы арқылы жылдам ұшу үшін бомбалау немесе барлау мақсатында жіберіп, пилот жау территориясының екінші жағындағы басқа B-36-ға қайта ілінуі тиіс болды. Алайда, бұл жобалардың барлығы тез арада тоқтатылды, себебі жартылай құю (aerial refueling) жауынгерлердің ұшу қашықтығын арттырудың әлдеқайда қауіпсіз тәсілі болып көрінді.
During the early years of the Cold War, the United States Air Force experimented with a variety of parasite fighters to protect its Convair B 36 bombers, including the dedicated XF 85 Goblin, and methods of either carrying a Republic F 84 Thunderjet in the bomber's bomb bay (the FICON project), or attached to the bomber's wingtips (Project Tom Tom). One configuration studied for the XF 85/B 36 combination was for a B 36 to drop the XF 85 for a dash across enemy territory for bombing or reconnaissance and for the pilot to hook onto a different B 36 on the other side of the enemy territory. These projects were all soon abandoned, partly because aerial refueling appeared as a much safer solution to extend the range of fighters.
Ұшқыштарсыз аналық кемелер
2014 жылдан бері DARPA үлкен ұшақтардан беспілотты ұшу аппараттарын ұшыру және қайтару жобасымен айналысып жатыр.
As of 2014, DARPA is working on a project to launch and recover unmanned aerial vehicles from larger aircraft.
Паразит ұшақтар халықтық мәдениетте
1957 жылы Джон Уэйн қатысқан "Жет-пилот" фильмінде паразиттермен күресушілер сюжеттің маңызды бөлігін құрайды.
In the 1957 Jet Pilot movie, featuring John Wayne, parasite fighters are an important part of the plot.