Клемент III – қарсы папа және инвеститура дауы

Кіріспе

Католик антипапасы 1080 – 1100 жылдары, Рим папасы Климент III. Гиберт немесе Равенналық Виберт (шамамен 1029 – 1100 жылдың 8 қыркүйегі) – итальяндық прелат, Равенна архиепискобы, 1080 жылы папа болып сайланды. Ол папа Григорий VII-ге қарсы сайланды және Климент III деген атпен танылды. Григорий шіркеудегі монархтардың шіркеу тағайындауларын бақылауға жасаған дәстүрлі талаптарына қарсы шыққан қозғалыстың көшбасшысы болды, ал бұған Киелі Рим императоры бастаған монархиялық құқықтардың жақтастары қарсылық көрсетті. Бұл Investiture Controversy деп аталатын қақтығысқа әкелді. Көптеген адамдар Григорийдің Киелі Рим императоры Генрих IV-ті айыптауы және императорлық таққа бәсекелес талапкерді қолдауы артық кетті деп санады. 1080 жылы императорлық Синод Бриксенде Григорийді папалықтан шеттету туралы шешім қабылдады және оның орнына Гибертті тағайындады. 1084 жылдың наурыз айында Римде Климент III папасы болып киеленген ол Римде және басқа да жерлерде, әсіресе понтификатының бірінші жартысында көптеген ізбасарларға ие болды және Григорий VII, Виктор III, Урбан II және Паскаль II – императорлық желідегі төрт папаға қарсы билік жүргізді. 1100 жылы Чивита-Кастелланада қайтыс болғаннан кейін және жерленгеннен кейін ол жергілікті халық арасында кереметтер жасаған қасиетті кісі ретінде құрметке ие болды, бірақ Паскаль II және императорға қарсы партия көп ұзамай оны damnatio memoriae-ге ұшыратты, оған оның сүйегін эксгумациялау және Тибр өзеніне тастау кірді. Рим-католик шіркеуі оны антипапа деп санайды.

Ерте өмір

Ол шамамен 1020-1030 жылдар аралығында Корреджио ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның Каносса маркграфтарымен туыстық байланысы болған. Діни қызметкер болған ол 1058 жылы императрица Агнес Италия үшін императорлық канцлерлікке тағайындалды және 1063 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1058 жылы ол Папа Николай II сайлауына қатысты, бірақ Николай 1061 жылы қайтыс болған соң, Гиберт императорлық партияны қолдап, Пармалық Кадалусты Папа Александр II-ге қарсы Папа Хонорий II ретінде сайлады. Герцог Годфрид Лотарингиялық, Кельн архиепископы Анно II және әсіресе Петр Дамианның белсенді қолдауымен Александр Германияда және императрица Агнес тарапынан танылды, бұл 1063 жылы Гиберттің канцлерліктен босатылуына себеп болуы мүмкін. Гиберт неміс сарайындағы байланыстарын жалғастырған сияқты, өйткені 1072 жылы император Генрих IV оны бос Равенна архиепископтығына тағайындады. Александр II папа бұл тағайындауды растауға асықпады, бірақ оны Хилдебранд бейбітшілікке келісім ретінде жасауға көндірді. Содан кейін Гиберт папаға және оның ізбасарларына адал болуға ант берді және 1073 жылы Равеннада орнатылды. Көп ұзамай Гиберт грегориандық реформаларға қарсы оппозицияның ең көрнекті көшбасшыларының бірі болды. Григорийдің алғашқы Ұлы Ораза синодтарына қатысқан Гиберт, келесі, 1075 жылғы Ұлы Ораза синодына қатысудан бас тартты, өйткені ол қатысуға шақыруға бағынуға ант бергенімен, оған бармады. Гиберт Григорийдің императорлық сарайға қарсылығына ықылас танытпады, ол Италия канцлері ретінде қызмет еткен. Қатысудан бас тартуымен Гиберт Григорий VII-ге қарсы екенін көрсетті, ол оны синодқа қатысудан бас тартқаны үшін уақытша шеттетуге мәжбүр болды. 1076 жылдың қаңтарында Вормс синодында Григорийді орнынан түсіру туралы қаулы қабылданды, және бұл шешімге Трансальпін Италиясының императорлық епископтары қосылды. Олардың арасында Гиберт те болған болуы керек, өйткені ол 1076 жылғы Ұлы Ораза синодында Григорий VII Трансальпін епископтарына қарсы айтқан ант беру және тыйым салу туралы үкімге қатысты. Көп ұзамай, 1076 жылдың сәуір айында императорлық Трансальпін партиясының епископтары мен аббаттары Гиберттің төрағалығымен Павияда жиналып, Григорий VII-ні қауымнан шығарды; Генрихтен жеке хат алып, папаға Павия жауабын жеткізу үшін хабаршы жіберілді. Генрихтің 1076 жылғы Вормс синодының әрекетіне жауап ретінде Григорий Генрих IV-ті қауымнан шығарды. Григорий 1078 жылдың ақпанында өткен Ұлы Ораза синодында Гибертті және оның басты серігі Милан архиепискобы Тебальдоны атынан қауымнан шығарды, және Генрихтің өзі де қол қойды, содан кейін Равеннаның қауымнан шығарылған архиепискобы Гибертті Григорийге қарсы папа ретінде сайлады, Синод оны құлатылған деп санады; Гиберт III Климент деген есімді алды. Генрих Гибертті папа деп мойындап, оны Римге алып барып, сол жерде императорлық тәжді алуға ант берді. 1080 жылы Мерсбург шайқасында бүлікші ақсүйектердің басшысы Швабиялық Рудольф қаза болғандықтан, Генрих Григорийге қарсы барлық күшін шоғырландыра алды. 1081 жылы ол Римге аттанды, бірақ қалаға күшпен кіре алмады, бұл оны 1084 жылы ғана жүзеге асырды. Генрих 1084 жылдың 21 наурызында Римге кірді және қаланың басым бөлігін иеленуге қол жеткізді. Григорий Сант-Анжело қаласына қашып кетті. 24 наурызда Гиберт Иоанн Латеран шіркеуінде Климент III ретінде папа ретінде таққа отырғызылды, ал 31 наурызда ол Генрих IV-ті Санкт-Петерде император ретінде тәжге отырғызды. Алайда, Григорийдің одақтасы, Апулия және Калабрия герцогы Роберт Гвискардың нормандық әскерінің жақындауы туралы хабармен Генрих пен Гиберт Римді тастап кетті, ал Тоскананың Матильдасын Григорийді қолдағаны үшін Генрих оның Тосканадағы иеліктерін қиратты. Гиберт Равеннаға кетіп, онда архиепископ атағын сақтап қалды. Генрих IV Италиядан кеткеннен кейін оның ықпалы негізінен Равеннада және Солтүстік Италияның басқа бірнеше аудандарында шоғырланды, бірақ ол Римде де қолдау тапты. Григорий бостандыққа шықты, бірақ оның нормандық одақтастарының шектен шығулары халықты ашуландырып, оны Римнен кетуге мәжбүр етті. Ол Монте-Кассиноға, кейіннен 1084 жылы теңіз жағасындағы Салерно қаласына кетіп, келесі жылы 1085 жылдың 25 мамырында қайтыс болды. Оның орнын басқан папа Урбан II (1088-1099) өзінің понтификатының алғашқы жартысын Оңтүстік Италияда және Францияда сүргінде өткізді. 1093 жылдың соңында ол Франжипан отбасының көмегімен Римде бекініп, ондағы билігін кеңейте алды. 1089 жылға қарай Климент III Римге оралды, онда маусым айында Генрихке қарсы айтылған ант беру туралы шешімді жарамсыз деп жариялаған синод өткізді, және Урбан II-нің, императорлық партияға қарсы папаның қолдаушыларына қатысты түрлі айыптаулар қойылды. Дегенмен, 1090-жылдардың ортасына қарай оның билігі мен беделі төмендеді. Рим қаласының басым бөлігі Франция королінің бауыры Вермандуа графы Хью бастаған әскерлермен басып алынды. Гиберттің партиясы Сант-Анжело қамалын ғана сақтап қалды, тіпті ол 1098 жылы Вермандуаның қолына түсті. 1099 жылы ол Паскаль II (1099-1118) таққа отырғаннан кейін Альбаноға кетіп, Римге қайта ие болуды үміттенеді, бірақ нормандық әскерлер оны қайтаруға мәжбүр етті. Ол Чивита-Кастелланаға жетті, онда 1100 жылдың 8 қыркүйегінде қайтыс болды. Оның ізбасарлары Гиберттің орнына Антипапа Теодорик сайлады, бірақ ол императорлық партияға қарсы папалардың қанондық емес деп есептелгеніне қарамастан, оларға қауіпті болған жоқ.

He was born into the noble family of the Correggio, probably between 1020 and 1030. He had family connections to the margraves of Canossa. A cleric, he was appointed to the Imperial chancellorship for Italy by Empress Agnes in 1058, which position he held until 1063. In 1058 he participated in the election of Pope Nicholas II but on the death of Nicholas in 1061, Guibert sided with the imperial party to elect Cadalous of Parma as Antipope Honorius II against Pope Alexander II. Owing to the active support of Duke Godfrey of Lorraine, of Archbishop Anno II of Cologne, and especially of Peter Damian, Alexander was soon recognized even in Germany and by Empress Agnes which may have been the reason of Guibert's dismissal in 1063 from the chancellorship. Guibert apparently continued to cultivate his contacts within the German court, for in 1072, Emperor Henry IV named him archbishop of the vacant see of Ravenna. And, although Pope Alexander II was reluctant to confirm this appointment, he was persuaded by Hildebrand to do so, perhaps as a compromise for peace. Guibert then took an oath of allegiance to the pope and his successors and was installed at Ravenna in 1073. Guibert soon emerged as one of the most visible leaders of opposition to the Gregorian reforms. Having attended Gregory's first Lenten Synods, Guibert refused to attend the next, the Lenten Synod of 1075, although he was bound by oath to obey the summons to attend. Guibert was unsympathetic to Gregory's opposition to the Imperial Court, which Guibert had served as Chancellor of Italy. By his absence Guibert demonstrated his opposition to Gregory VII, who now suspended him for his refusal to attend the synod. At the synod of Worms in January 1076, a resolution was adopted deposing Gregory, and in this decision the pro imperial bishops of Transalpine Italy joined. Among these must have been Guibert, for he shared in the sentence of excommunication and interdiction which Gregory VII pronounced against the Transalpine bishops at the Lenten Synod of 1076. Shortly after, in April 1076, bishops and abbots of the imperial Transalpine party convened at Pavia under the presidency of Guibert and proclaimed the excommunication of Gregory VII; a messenger, bearing a caustic personal letter from Henry, was dispatched with the Pavian reply to the pope. In response to the action of Henry's 1076 Synod of Worms, Gregory excommunicated Henry IV. Gregory excommunicated Guibert by name at the Lenten Synod of February 1078 and with him his main accomplice Archbishop Tebaldo of Milan. and which Henry himself also signed, and then proceeded to elect Guibert, the excommunicated Archbishop of Ravenna, as pope in opposition to Pope Gregory, whom the Synod considered deposed; Guibert took the name Clement III. Henry recognized Guibert as pope, swearing that he would lead him to Rome, and there receive from his hands the imperial crown. With Rudolph of Swabia, leader of the rebellious nobles, having fallen mortally wounded at the Battle of Mersburg in 1080, Henry could concentrate all his forces against Gregory. In 1081, he marched on Rome, but failed to force his way into the city, which he finally accomplished only in 1084. Henry entered Rome on 21 March 1084, and succeeded in gaining possession of the greater part of the city. Gregory took refuge in Castel Sant'Angelo. On 24 March, Guibert was enthroned as pope in the church of St. John Lateran as Clement III, and on 31 March he crowned Henry IV as Emperor at St. Peter's. However, with news of the approach of the Norman army of Gregory's ally, Robert Guiscard, Duke of Apulia and Calabria, Henry and Guibert abandoned Rome, and, in revenge for Matilda of Tuscany's support of Gregory, Henry ravaged her possessions in Tuscany. Guibert withdrew to Ravenna, where he still held the title of archbishop. His influence, after Henry IV's withdrawal from Italy, was largely concentrated in Ravenna and a few other districts of Northern Italy, but he also retained some support in Rome. Gregory was liberated, but the people were incensed by the excesses of his Norman allies, and he was compelled to leave Rome. He withdrew to Monte Cassino, and later to the castle of Salerno by the sea, in 1084, where he died in the following year, 25 May 1085. The succeeding pope, Urban II (1088–1099), spent most of the first half of his pontificate in exile, in southern Italy and in France. Late in 1093 he managed to obtain a foothold in Rome, with help from the Frangipane family, and gradually expanded his power there. By 1089, Clement III was back in Rome, where in June, he held a Synod declaring invalid the decree of excommunication launched against Henry, and various charges were made against the supporters of Urban II, the pope of the anti imperial party. Still, by the mid nineties his power and authority began to wane. The greater part of the city of Rome was captured by an army under Count Hugh of Vermandois, brother of the King of France. The party of Guibert retained only the Castle of Sant' Angelo, and even this in 1098 fell into the hands of Vermandois. In 1099, he repaired to Albano after the accession of Paschal II (1099–1118), hoping again to become master of Rome, but Norman troops compelled him to withdraw. He reached Civita Castellana, where he died 8 September 1100. His followers elected a successor to Guibert, the Antipope Theodoric, who, however, was not a serious threat to the popes of the anti imperial line, now considered canonical.