Блед көлі және тарихы

Кіріспе

қан жоғалту
американдық топ

Блед (; Veldes, ескі дереккөздерде сондай-ақ Feldes) – Словенияның солтүстік-батысындағы Жоғарғы Карниола аймағындағы Блед көлінің жанында орналасқан қала. Бұл Блед муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Блед Жоғарғы Карниола аймағында және жалпы Словенияда танымал туристік орын болып табылады, сонымен қатар шетелден келген саяхатшыларды да қызықтырады.

Атауы

Қала алғаш рет 1004 жылы Ueldes (және 1011 жылы Veldes) деп жазба деректерде кездеседі. Атаудың этимологиясы белгісіз, және оның славян тіліне дейінгі тегі болған деп саналады. Қаланың неміс тіліндегі атауы Veldes, 800 жылға дейін ескі словен тілінен *Beldъ сөзінен алынған болуы мүмкін, немесе словен тіліндегі атаумен ортақ славян тіліне дейінгі көзінен шыққан.

География

Блед қаласы Австриямен шекараға жақын, Каруанкс тауларының оңтүстік етегінде, ұлттық астана Люблянадан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Блед көлінің оңтүстігінде тығыз орманды Поклюка және Еловица үстірттері мен Юлиан Альптарының ең шығыс бөліктері жатыр, одан Сава Бохинька өзені мен параллель Бохинь темір жолы Бохинь алқабына, Бохинь көліне және Триглав массивіне жетеді. Көлді айналасындағы Блед жерлері мен бұрынғы Град, Млино, Речица, Загорице және Желече ауылдарын Град (599 м), Штража (646 м), Козарца (558 м), Осойница (756 м) және Равница (729 м) сияқты бірнеше төбелер бөліп тұрады. Көлдің ұзындығы және ені шамамен белгілі. Жазда судың беткі температурасы дейін жетеді және күзге дейін сақталады, сондықтан ол жүзуге қолайлы. Суық қыста көл толығымен қатып, мұз тебуге жарамды болады, ал аралға жаяу өтуге болады. Көлдің жанында, Блед жарылысының қасында, ыстық сулы бұлақ бар. Оның суы екі қонақүйдің ішкі бассейндерінде қолданылады.

Ерте ортағасырлық тарих

Мезолит дәуірінен бері қоныс орны болған бұл аймақ, қазіргі орналасқан жері шамамен 600 жылы Шығыс Альп тауларына славян қоныстану кезінде қалыптасқан. 788 жылы франк әскерлерінің Славония княздығын жаулап алуынан кейін, аймақ Баварияның ықпалына өтті.

Феодалдық иелік

1004 жылы Германия королі Генрих II бұл аймақтың иелігін Бриксен епискобы Альбуинге берді. Бұл, солтүстік Италияның осы бөлігінде императорлық билікті нығайтуға шіркеу көрсеткен көмекке деген алғыс сезімін білдірудің белгісі болды. 1011 жылы Генрих II тағы бір сыйға тарту шартына қол қойды, ол қамал мен отыз патшалық шаруашылықтың көлеміндегі жерді қосты. Сава Бохинька және Сава Долинка арасындағы бұл аймақ Велдс иелігі (нем. Herrschaft Veldes) деп аталды. Бұл сыйлықтар Блед тарихындағы маңызды өзгеріс болды және келесі 800 жыл бойы аймақ Бриксеннің князь-епископтарының билігінде қалды. Епископтар 300 км қашықтықтағы алыс иеліктеріне сирек баратын. Бастапқыда иелік феодалдық қағидаларға сәйкес, министрліктер (байлар), кастелян мен қамал қызметкерлері басқарды, бірақ 14 ғасырдың ортасында князь-епископтар иелікті жалға беруге шешім қабылдады. 16 ғасырдың біріндегі жалға алушылардың бірінің кезінде Блед қамалы бір кезде протестанттардың бекінісіне айналды. Жалға алу кезеңі аяқталғаннан кейін, князь-епископтар алыс иеліктерін басқару үшін губернаторларды тағайындады. 18 ғасырдың ортасына дейін бұл әкімшілердің барлығы аристократтардан болды, бірақ кейіннен олардың арасында ақсүйек емес адамдар да болды. 1803 жылы Бриксеннің билігі аяқталды, себебі Германияның медиатизациясы барысында князь-епископтық секуляризацияланды. Блед Австрияның билігіне көшті, бірақ 1808 жылы Карниоламен бірге Наполеонның Иллирия провинцияларының құрамына енді. 1813 жылы ол қайтадан Австрияның билігіне қайтып келді, ал 1838 жылы Австрия императоры Бледті Бриксен епископтарына жеке меншік ретінде қайтарды. 1848 жылы феодалдық жүйе жойылғаннан кейін, Блед феодалдық экономиканың ерекшеліктерінен айырылды және содан бері бірнеше меншік иесі ауысты, олардың ішінде өнеркәсіпшілер мен банктер де болды. 1918 жылы Австро-Мажарстанның ыдырауынан кейін Блед және Карниоланың қалған бөлігі Югославия Корольдігінің билігіне өтті және билеуші Караджорджевичтер әулетінің жазғы резиденциясына айналды. Югославия басшысы Иосип Броз Тито 1947 жылы осындағы резиденциясын салғанда бұл дәстүр жалғасты.

German King Henry II ceded ownership of the area in 1004 to Albuin, Bishop of Brixen as a sign of gratitude for the assistance the Church was giving to the king in his attempt to strengthen imperial rule in that part of northern Italy. In 1011, Henry II signed another deed of donation that added the castle and an area of land the size of thirty king's farms. That area, between the Sava Bohinjka and the Sava Dolinka, became known as the Lordship of Veldes (German: Herrschaft Veldes). These donations marked a turning point in the history of Bled and, for the following 800 years, the area remained under the sovereignty of the prince bishops of Brixen. The bishops very seldom visited their remote possession 300 km away. Initially, the lordship was administered by ministeriales (bonded knights), castellans, and castle staff in accordance with feudal practices, but in the middle of the 14th century the prince bishops decided instead to lease the estate. Under one of the 16th century lessees, Bled Castle became a Protestant stronghold for a time. When the leasehold era came to an end, the prince bishops began to appoint governors to manage their distant lordship. Until the middle of the 18th century, those administrators were exclusively aristocratic, but later they included non nobles. In 1803, Brixen's rule came to an end when the prince bishopric was secularized in the course of the German Mediatization. Bled then came under Austrian sovereignty but in 1808, along with Carniola, it was included in the Napoleonic Illyrian Provinces. It returned under Austrian sovereignty in 1813, and in 1838 the Austrian Emperor returned Bled to the bishops of Brixen as a private estate. With the abolition of the feudal system in 1848, Bled ceased to have the characteristics of a feudal economy and from then on it experienced several changes in ownership, including industrialists and a bank. After the dissolution of Austria Hungary in 1918, Bled and the rest of Carniola came under the rule of the Kingdom of Yugoslavia and became a summer domicile of the ruling House of Karađorđević, a tradition that Yugoslav leader Josip Broz Tito continued when he built his residence here in 1947.

Қазіргі қоныстар

Қазіргі қала 19 ғасырдың ортасында көлді айнала қоршаған Град, Млино, Речица, Загорице және Желече ауылдарынан қалыптаса бастады. Сол кезде шаруалар көлдің шығыс жағасындағы жерлерін бай адамдарға вилла салмақ үшін сата бастады, соның салдарынан Град, Загорице және Желече ауылдары бірігуге көшті. Блед 1960 жылы ресми түрде қала мәртебесін алды.

Туризм

Блед мұздық көлімен танымал, бұл оны маңызды туристік орталыққа айналдырады. Көлге қарай тік жардың үстінде Блед қаласының әйгілі қамалы орналасқан. Қала Словенияда ваниль мен қаймақтан жасалған тәттісімен де танымал. Швейцариялық табиғат емшісі Арнольд Рикли (1823–1906) 19 ғасырдың екінші жартысында Бледті денсаулық сақтау курорты ретінде дамытуға үлкен үлес қосты. Жұмсақ климатының арқасында Бледке әлемнің түкпір-түкпірінен аристократтар келіп тұрады. Бүгінде Блед маңызды конгресс орталығы және туристік курорт болып табылады, ол гольф, балық аулау және атпен жүру сияқты көптеген спорттық іс-шараларды ұсынады. Бұл таулы серуендер мен жаяу жүрулер үшін, әсіресе жақын орналасқан Триглав ұлттық паркі үшін бастау орны болып табылады. Көлдің ортасындағы шағын аралда Марияның көтерілуіне арналған қасиетті шіркеу орналасқан; келушілер көне дәстүр бойынша, сәттілік әкеледі деп сеніп, оның қоңырауын қағып тұрады. Аралдан тарихқа дейінгі адам іздері табылды. Шіркеу салынғанға дейін, сүйіспеншілік және құнарлылық қасиеттері бар славян құдайы Живаға арналған ғибадатхана болған. Аралға 18 ғасырдан бері отбасылық бизнеспен басқарылып келе жатқан, көлдің тазалығын сақтау мақсатында құрылған 23 қайықтың бірі – дәстүрлі, жалпақ түбі бар ағаш қайықпен баруға болады. Блед көліндегі аралда 99 саты бар. Жергілікті дәстүр бойынша, күйеу жігіт тойдағы келінін осы сатылармен көтеріп алып шығады, ал келін бұл кезде үнсіз болуы керек.

Көлік

Қалаға екі теміржол станциясы қызмет етеді: Лесце Блед (жақын орналасқан Лесцеде) Любляна мен Виллах бас станциясы арасындағы басты жолда, және Блед көлінің батыс жағалауының үстінде орналасқан Блед Жезеро Бохинь теміржолында. Словенияның басты халықаралық әуежайы, Любляна Жоже Пучник әуежайы, автомобильмен 34 км қашықтықта; Леске-Блед әуежайы жеке авиацияға қызмет көрсетеді.

Оқиғалар

2011 жылы Блед қаласы тарихында төртінші рет Әлемдік есу чемпионатын қабылдады. Бұған дейін қала 1966, 1979 және 1989 жылдары да чемпионаттар өткізген. 1961 жылы Бледтегі Grand Hotel Toplice шахмат тарихындағы маңызды халықаралық турнирлердің біріне төсегі болды. 2002 жылы қалада 35-ші шахмат Олимпиадасы өтті. Блед қаласы "Swing Bled" деп аталатын ірі Линди-хоп фестивальдерінің бірін ұйымдастырады.