Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Атауы
Веленье алғаш рет 1264 жылы жазба деректерде Велн (және 1270 жылы Велан, 1296 жылы Белен және Велен) деп тіркелген. Атауы *Velenʹe selo "Velenъ-тің ауылы" дегеннен шыққан. Кем ғана ықтимал болжам бойынша, атау словен тіліндегі velen(je) "мал жайылымы" деген жалпы атаудан туындаған. 1981 жылы Югославия басшысы Иосип Броз Титоның құрметіне қаланың аты Титово Веленье (әдеби мағынасында "Титоның Веленьесі") деп өзгертілді. 1990 жылы Словения тәуелсіздігін жариялауға дейін Веленье атауы қайта орнатылды. Бұрынғыда осы елді мекеннің неміс тіліндегі атауы Вёлан болған. Бұл орынды ресми тізімдеме белгісі және кішкентай бетон тақташа көрсетеді.
Velenje was first attested in written sources in 1264 as Weln (and as Welan in 1270, and Belen and Welen in 1296). The name derives from *Velen′e selo 'Velenъ's village'. A less likely hypothesis derives the name from the Slovene common noun velen(je) 'pasture for livestock'. The name of the town was changed to Titovo Velenje (literally, 'Tito's Velenje') in 1981 in honor of the Yugoslav leader Josip Broz Tito. The name Velenje was restored in 1990, just before the declaration of Slovenian independence in 1991. In the past, the German name of the settlement was Wöllan. The site is marked by an official inventory sign and a small concrete plaque.
Қазіргі тарих
1889 жылғы Ескі Веленье, қазіргі қаланың ескі бөлігі, Веленье қамалының етегінде орналасқан 364 тұрғыны бар шағын базар қаласы болды. Аймақтағы тас көмір өнеркәсібі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қаланың өсуіне үлкен үлес қосты. Соғыстан кейін Веленье қарқынды дамып, қазіргі заманғы қалаға айналды. Қала 1950 жылдары Словения Социалистік Республикасы тұсында жоспарланып, салынды. Үй шаруалық техникасын өндіретін "Горенье" компаниясы штаб-пәтерін жақын орналасқан Горенье поселкесінен қалаға көшірді. Орталық Тито алаңы 1959 жылдың 20 қыркүйегінде ресми түрде ашылды және онда әлемдегі ең биік Тито мүсіні орналасқан (шамамен). Оның авторлары – Антун Августинчич және Владимир Герльевич. Бұл алаң бір кезде Никита Хрущев пен Леонид Брежнев, сондай-ақ Эдвард Гирек пен Николае Чаушескудың кездесу орны болған.
The 1889 Old Velenje , the old part of today's city, was a small market town with 364 citizens, located downtown at the foot of Velenje Castle. The lignite mining industry in the area contributed to the expansion of the town before World War II. After the war, Velenje rapidly advanced and developed into a modern city. The city was planned and built in the 1950s, in the time of the Socialist Republic of Slovenia. The manufacturer of home appliances, Gorenje, moved its headquarters to the city from the nearby settlement of Gorenje. The central Tito Square officially opened on September 20, 1959, and features the tallest statue of Tito in the world (about ). It was designed by Antun Augustinčič and Vladimir Herljević. The square was once used as a meeting place of Nikita Khrushchev and Leonid Brezhnev, as well as Edward Gierek and Nicolae Ceaușescu.
География
Веленье Словенияның солтүстік-шығысында, астана Люблянадан шамамен 85 км қашықтықта орналасқан. Елдің екінші және үшінші ірі қалалары Марибор мен Целье тиісінше 75 км және 25 км қашықтықта, ал Грац (Австрия) шамамен 130 км қашықтықта жатыр. Веленье пойызда және автобуста басқа да бағыттармен жақсы байланысқан, сонымен қатар көлікпен де жетуге ыңғайлы.
Velenje is located in northeast Slovenia, some 85 km from the capital Ljubljana, and the country's second and third largest cities Maribor and Celje, are 75 km and 25 km away, respectively, with Graz (Austria) around 130 km away. Velenje is well connected by train and bus to other destinations, and is also easy to reach by car.
Мәдениет
Аянттың солтүстік-батыс бөлігіндегі Веленье мәдени орталығы 1959 жылы Отон Гаспаридің жобасы бойынша салынды және 1960 жылдың қараша айында ашылды. Оның фасады Стойан Батич жасаған рельефпен, ал ішкі кеңістігі Рико Дебенякпен безендірілген. Бұл зал 1990-шы жылдары Веленьедегі жастар субмәдениетінің орталығы болды. Бүгінде ол түрлі мәдени шараларды ұйымдастыратын "Velenje Festival" мемлекеттік мекемесіне орналасқан. Залда қуыршақ театры мен би театры да бар.
The Velenje Cultural Center, in the northwestern part of the square, was built in 1959 according to plans by Oton Gaspari, and opened in November 1960. Its façade was decorated with a relief by Stojan Batič, and its interior by Riko Debenjak. The hall was the 1990s center of subcultures in Velenje. Today, it hosts the public institute Velenje Festival, which holds various cultural activities. The hall also houses a puppet theatre and a dance theatre.
Экономика және білім беру
Веленье – Словенияның ең ірі экономикалық орталықтарының бірі, қазіргі заманғы инфрақұрылыммен жабдықталған. Экономикалық даму энергетика, металл өңдеу және құрылыс индустрияларына негізделген. Словениядағы жалғыз жұмыс істейтін тас көмір кені қаланың батыс жағында орналасқан. Қоршаған ортаны қорғау, қолөнер және сауда көрсету қызметтері қарқынды дамуда. Қалада үш ірі сауда орталығы бар: «Гипермаркет Меркатор Веленье», «Веленька» және «Веленье сауда орталығы». Веленье – Савинья-Шалек аймағының жұмыспен қамту, әкімшілік және білім беру орталығы. Мұнда алты бастауыш мектеп, жеті орта/жоғары мектеп, университет және музыка мектебі бар.
Velenje is one of the strongest economic centers in Slovenia, equipped with modern infrastructure. Economic development is based on the energy, metal processing, and construction industries. The only operating lignite mine in Slovenia is located immediately west of the city. Environmental protection, craft, and trade services have been experiencing solid development. The city has three large shopping centers. These include Hypermarket Mercator Velenje, Velenjka, and Velenje Shopping Center. Velenje is an employment, administrative, and educational center of the wider Savinja–Šalek region. It has six primary schools, seven secondary/high schools, a university, and a music school.
Көлік
Люблянадан көлікпен шамамен бір сағаттық жол сапар алады. Веленье қаласының орталығын жаяу немесе велосипедпен оңай аралап шығуға болады. Велосипедтерді Вилла-Бьянкадағы туристік кеңседен жалға алуға болады. Апта ішінде Любляна мен Мариборға күніне 15-ке дейін пойыз қатынайды, барлығы да Цельеде ауысуды талап етеді және шамамен 2-3 сағатқа созылады. Билет бағасы бір бағытқа 8-13 евро аралығында. Сенбі күні төрт пойыз, ал жексенбі күні ешқандай пойыз жоқ. Веленье теміржол станциясы қала орталығының батыс жағында орналасқан. Веленье автобус станциясы Шалек көшесінде, Меркатор сауда орталығының шығыс жағында орналасқан. Апта ішінде жиі жергілікті және аймақтық автобустар қатынайды, жұмыс күндері Люблянаға дейін бес тікелей автобус, ал Цельеге дейін 22 автобусқа дейін барады. Веленье қаласындағы қоғамдық автобустар тегін. Ең жақын әуежай – Любляна әуежайы, ал Грац, Клагенфурт және Загреб әуежайлары салыстырмалы түрде жақын жерде орналасқан.
The drive from Ljubljana takes about one hour. Velenje's city center is relatively easily covered on foot, or by bicycle. Bicycles can be rented from the tourist office in Villa Bianca. There are up to 15 trains per day to Ljubljana and Maribor during the week, all of which require a transfer in Celje and take about 2 to 3 hours. Fares cost between €8 and €13 one way. There are only four trains on Saturdays, and none on Sundays. Velenje's train station is located just west of the city centre. Velenje's bus station is on Šalek Street , just east of the Mercator shopping center. There are frequent local and regional buses during the week, with up to five direct buses on weekdays to Ljubljana and up to 22 to Celje. Public city bus transport in Velenje is cost free. The nearest airport is Ljubljana Airport, with Graz, Klagenfurt, and Zagreb airports relatively nearby.
Спорт
Веленьеде Словениядағы жалғыз ұзақ әрі қашықтығы бар саяхат жарысы – Adventure Race Slovenia өтеді, ол бүкіл Еуропаға танымал және маусым айының әр сенбі-жексенбі күндері ұйымдастырылады. Алғаш рет 2003 жылы "Көлдік аждаһа" скаут тобы өткізді. Веленьеде RK Gorenje Velenje гандбол клубы және NK Rudar Velenje футбол клубы орналасқан. Қала – словениялық орта қашықтыққа жүгіруші және Олимпиаданың қола жүлдесінің иегері Жоланда Чеплактың туған жері. Бұл сонымен қатар словениялық теннисші Катарина Среботниктің туған қаласы.
Velenje holds the only long adventure race in Slovenia, called Adventure Race Slovenia, which is known across Europe and is held every weekend in June. It was first held in 2003 by the Lake Dragon Scout Group. The handball club RK Gorenje Velenje and football club NK Rudar Velenje are based in Velenje. The city is the birthplace of Jolanda Čeplak, a Slovenian middle distance athlete and Olympic bronze medalist. It is also the hometown of the Slovenian tennis player Katarina Srebotnik.
Дін
Веленьедегі приход шіркеуі 13 ғасырға дейін салынған, ал 16 және 17 ғасырларда кеңейтілген. Ол Әулие Мартинге арналған және Целье Рим-католик діоцезіне қарасты. Бүгінде Веленье халқының көп бөлігі өзін атеист деп есептейді.
The parish church in Velenje dates to the 13th century with 16th and 17th century additions. It is dedicated to Saint Martin, and belongs to the Roman Catholic Diocese of Celje. A significant portion of Velenje's populace today describe themselves as atheists.