Кіріспе
Микронезия Федеративтік Мемлекеттеріндегі атолл. Чуук лагунасы, бұрын Трук атоллы, Тынық мұхитының орталық бөлігінде орналасқан. Жаңа Гвинеядан солтүстік-шығысқа қарай шамамен жатыр және Микронезия Федеративтік Мемлекеттерінің (ФММ) құрамындағы Чуук штатының бөлігі болып табылады. Айналасында қорғаушы риф орналасқан, ол табиғи порты қамтамасыз етеді, оның ауданы 13000 км² құрайды. Құрлық ауданы 36158 адам тұрады, ең жоғары нүктесі – . Вено қаласы Вено (бұрынғы Моэн) аралында атоллдың және штаттың астанасы ретінде қызмет етеді, сонымен қатар ФММ-дегі ең ірі қала болып табылады, халқы 13700 адамды құрайды. Чуук лагунасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Тынық мұхитындағы Жапон империясының негізгі теңіз базасы болды. 1944 жылдың ақпан айында «Гейлстон» операциясы барысында АҚШ-тың ірі шабуылына ұшырады, ал 1945 жылдың маусым айында британдық және канадалық күштер жүргізген «Инмайт» операциясының кішігірім шабуылының орны болды.
Chuuk Lagoon, previously Truk Atoll, is an atoll in the central Pacific. It lies about northeast of New Guinea and is part of Chuuk State within the Federated States of Micronesia (FSM). A protective reef, around, encloses a natural harbour , with an area of It has a land area of , with a population of 36,158 people and a maximal elevation of Weno city on Weno (formerly Moen) Island functions as both the atoll's capital and the state capital, and is the largest city in the FSM with its 13,700 people. Chuuk Lagoon was the Empire of Japan's main naval base in the South Pacific theatre during World War II. It was the site of a major U. S. attack during Operation Hailstone in February 1944, and Operation Inmate, a small assault conducted by British and Canadian forces during June 1945.
Атауы
Чуук тілінде "тау" деген мағынаны білдіреді. Лагуна 1990 жылға дейін көбінесе Трук (Рүктін бұрмаланған айтылуы) деп белгілі болды. Басқа атаулары: Хоголеу, Торрес, Угулат және Лугулус.
География
Чуук лагунасы үлкен Каролина аралдары тобының бір бөлігі болып табылады. Аймаққа он бір ірі арал (Чуук лагунасының он бір муниципалитетіне сәйкес келеді, яғни Файчук тобынан Тол, Удот, Фала Бегуэц, Романум және Эот, ал Номонеас тобынан Вено, Фефен, Дублон, Уман, Парам және Цис) және лагуна ішіндегі 46 кіші арал, сондай-ақ шеткі коралл рифіндегі 41 арал кіреді. Бүгінде бұл аймақ Тынық мұхитындағы Федерациялық Микронезия Штаттарының бөлігі болып табылатын Чуук аралдары деп белгілі.
Тарихқа дейінгі дәуір
Чуук аралдарында алғаш рет қашан қоныстанғаны белгісіз, бірақ археологиялық дәлелдер Фифен және Вээнэ аралдарында б.з.б. I және II ғасырларда адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Кейінірек алынған мәліметтер Чжук аралдарында кең ауқымды адам қоныстарының 14-шы ғасырда пайда болғанын көрсетеді.
Отарлаушылық
Еуропалықтар алғаш рет 1528 жылдың тамыз немесе қыркүйек айларында «Флорида» кемесінде испандық теңізші Альваро де Сааведра арқылы көріп тіркеген. Кейіннен, 1565 жылдың 15 қаңтарында испандық Алонсо де Ареллано «Сан-Лукас» галеонымен оларға келді. Каролин аралдарының құрамында Трукты Испания империясы талап етті, ол 19 ғасырдың соңында аралдарды бақылауға тырысты. Чуук лагунасында үнемі соғысқан бірнеше тайпалар, сондай-ақ шетелдік саудагерлер мен миссионерлердің аз тобы тұрды. Испанияның аралдардағы билігі номиналды болды. Испандықтар 1886 жылы Чуук үстінде ту көтеруге тоқтап, 1895 жылы соғысып жатқан Чуук тайпалары арасында бақылау орнату және бейбітшілік келісімдеріне қол жеткізу үшін қайта оралды. Испания тұрақты қоныс салған жоқ, ал тайпалық зорлық-зомбылық неміс отаршылдық кезеңіне дейін жалғасты. Каролин аралдары 1899 жылы Испан-Америка соғысынан кейін Испания Тынық мұхитынан шыққаннан кейін Германия империясына сатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон теңіз күштеріне Германияның Шығыс Азия эскадрильясын іздеу және жою, сондай-ақ Тынық және Үнді мұхиттарында одақтастардың сауда жолдарын қорғау міндеті жүктелді. Осы операция барысында 1914 жылдың қазан айына дейін Жапон теңіз күштері Мариан, Каролин, Маршалл аралдары мен Палау топтарындағы Германияның иеліктерін басып алды. Содан кейін Чуук Германия жеңілгеннен кейін Оңтүстік теңіздер мандаты арқылы Жапон империясының иелігіне көшті.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Трук лагунасындағы Трук әскери-теңіз базасы – Екінші дүниежүзілік соғыстың Оңтүстік Тынық мұхитындағы Жапон империясының басты базасы болды. Трук, Жапондық Императорлық теңіз флотының (IJN) алдыңғы бекірегі ретінде қызмет етіп, Жаңа Гвинея және Соломон аралдарындағы одақтас күштерге қарсы жапондық операциялар үшін мықты қорғалған база еді. Трук лагунасы Тынық мұхитындағы жапон бекіністерінің ең қауіптісі саналды. Жапонияның азаматтық құрылыс және теңіз құрылысы департаменттері әртүрлі аралдарда жолдар, траншеялар, бункерлер және үңгірлер салды. Соғыс жылдарында бес әуежай, гидроұшақтар базасы, торпедалық қайық станциясы, су асты кемелерін жөндеу шеберханалары, байланыс орталығы және радар станциясы құрылды. Бұл нысандарды жағалау қорғаныс артиллериясы мен минометтік орналасқан жерлер қорғады. Табиғи және қолдан жасалған нығайтылған қорғаныстарының арқасында Трук базасы одақтас күштерде "Тынық мұхитының Гибралтары" деп белгілі болды. Кейбір деректерде Трук Жапонияның американдық Перл-Харборімен теңестіріледі. 1944 жылы "Гейлстон" операциясы аясындағы теңіз әуе шабуылы Труктың теңіз базасы ретіндегі қабілетін жойды. АҚШ шабуылына бір апта бұрын барлау мәліметтеріне сүйене отырып, жапондықтар өздерінің ірі әскери кемелерін (ауыр крейсерлер мен ұшақ тасымалдағыштарды) Палауға көшірді. Американдық күштер Маршалл аралдарын басып алғаннан кейін, оларды 1944 жылдың 17 ақпанында Трук лагунасына таңертеңгі шабуылды бастау үшін база ретінде пайдаланды. "Гейлстон" операциясы үш күнге созылды, осы кезеңде американдық авиация 12 кішкентай жапондық әскери кемесін (жеңіл крейсерлер, эсминецтер және қосымша кемелер) және 32 сауда кемесін батырды, сондай-ақ 275 ұшақты, көбінесе жерде жойды. Шабуылдың салдарынан "Трук лагунасы әлемдегі ең ірі кемелердің зираты" атанды. Бұл шабуылдардың нәтижесінде Трук Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі одақтас күштерге қауіп тудыруын тоқтатты. 18 ақпанда басталған шабуыл кезінде Эниветоктағы жапон гарнизоны күш-жігер мен қолдауға үмітсіз қалды, бұл АҚШ күштеріне аралды жаулап алуда үлкен көмек көрсетті. Трук одақтас күштер тарапынан оқшауланды, олар Гуам, Сайпан, Палау және Иво Джима сияқты Тынық мұхитының басқа аралдарын басып алып, Жапонияға қарай жылжуын жалғастырды. 1945 жылдың 12-16 маусымында Британдық Тынық мұхиты флотының бір бөлігі "Түрмеші" операциясы аясында Трукқа қайта шабуыл жасады. Қоршауда қалған жапондық күштер Трук және Тынық мұхитының басқа орталық аралдарында азық-түлік жетіспеушілігіне тап болды және 1945 жылдың тамызында Жапония капитуляцияға дейін ашаршылыққа ұшырады.
Экономика және инфрақұрылым
Жолдар мен көлік жүйелерінің көп бөлігі нашар күйде немесе тозығы жеткен; Weno ауылдарының басым бөлігінде бетон жолдар салу, сондай-ақ қолданыстағы кәріз, су және жаңбыр су ағызу жүйелерін толығымен қайта жаңартудан тұратын бес кезеңдік кең ауқымды инфрақұрылымды дамыту жоспары басталды. Чуук халықаралық әуежайы (IATA әуежай коды TKK) Моэн әкімшілік аралында орналасқан. Оны United Airlines авиакомпаниясы қамтамасыз етеді. Үкімет радиостанцияны басқарады. Аралар арасындағы байланыс көбінесе азаматтардың радио байланысы арқылы жүзеге асырылады. Чуук аралдарында телефон қызметі шектеулі, бірақ лагунадағы кейбір аралдарда және жақын арада сыртқы аралдарда ұялы байланыс желісі құрылған. 2010 жылдың мамыр айынан бастап Моэн аралында ай сайынғы төлем негізінде ADSL арқылы жоғары жылдамдықты интернетке қолжетімділік пайда болды. Туризм, әсіресе Трук лагунасының көптеген сүңгіп жүзуге арналған кеме қаңқалары арасындағы суға түсу – аралдың басты табыс көзі. Копра (кептірілген кокос еті) – жалғыз ақшалай дақыл, ал өндірісі салыстырмалы түрде аз. Сыртқы аралдардың көптеген тұрғындары тек күнкөріспен ғана айналысады.
Демалыс үшін суға түсу
1969 жылы Уильям А. Браун және француз океанографы Жак Кусто мен оның командасы Трук лагунасын зерттеді. 1971 жылы Кустоның лагуна және оның керемет қираған қалдықтары туралы телефильмінен кейін, атолл су астына сүңгуге тартушы орынға айналды, әлемнің түкпір-түкпірінен келген кемелерге сүңгіп кіретін жанкүйерлерді көптеген, дерлік зақымдалмаған суға батқан кемелерді көруге шақырды. Кемелердің қираған қалдықтарын кейде "Трук лагунасының көшпелі флоты" деп атайды. Негізінен Дублон (Тонавас), Этен, Фефан және Уман аралдарының маңында орналасқан бірнеше кемелер мөлдір судың астында жатыр. Әдеттегідей теңіз ағындары жоқ суларда, сүңгірлер газ маскаларымен және тереңдік бомбаларымен жабылған палубалардың үстінен оңай жүзе алады, ал палубалардың астында адам денелерінің қалдықтарын табуға болады. Үлкен кемелердің қоймаларында истребительдер, танктер, бульдозерлер, теміржол вагондары, мотоциклдер, торпедалар, миналар, бомбалар, оқ-дәрі жәшіктері, радиолар және мыңдаған басқа да қару-жарақтар, қосалқы бөлшектер мен артефакттар сақталған. Ерекше қызығушылық тудыратыны – бомбалаудан қашу үшін суға батқан I 169 Shinohara суасты қайығының қираған қалдықтары. Бұл суасты қайық 1941 жылдың желтоқсан айында Пёрл-Харборға шабуылға қатысқан. Кораллмен қапталған кемелердің қираған қалдықтары манта сәулелері, тасбақалар, акулалар және кораллдар сияқты әртүрлі теңіз жануарларын тартады. 2007 жылы Earthwatch тобы 266 түрлі риф балықтарын тіркеді, ал 2006 жылы сирек кездесетін Acropora pichoni коралл түрі анықталды. 2011 жылдың 12 сәуірінде Австралия телерадиокорпорациясының Foreign Correspondent бағдарламасы Чуук лагунасы туралы хабар таратты, онда тотығып жатқан жапондық соғыс кемелерінен ондаған тонна мұнайдың құйылуының коралды рифке тигізер әсері Аляскадағы Exxon Valdez мұнай төгілуімен салыстырылды. Алайда, 1944 жылы жапондықтардың соғыс күштерінің нашарлығын ескере отырып, көптеген кемелерде отын бактарында аз мөлшерде отын болған болуы мүмкін. Қоршаған ортаны қорғау ұйымдары кемелердің қираған қалдықтарын зерттеп жатыр және кемелердің корпусында, әсіресе үш суға батқан мұнай танкерінде қанша мұнай болуы мүмкін екенін анықтау үшін жапон зерттеушілерімен консультациялар жүргізіп жатыр. Кемелер жапондық соғыс қабірі ретінде танылған, сондықтан оларды тазалау үшін жапон үкіметінің қатысуы қажет.