Кіріспе
Мың таңбалық классика, Мың таңбалық мәтін деп те аталады, бұл алтыншы ғасырдан бері балаларға қытай таңбаларын үйрету үшін негізгі оқулық ретінде қолданылып келген қытай поэмасы. Онда дәл мың таңба бар, әрқайсысы бір рет қана қолданылады, 250 жолға бөлінген, әр жолы төрт таңбадан тұрады және жаттап алуды жеңілдету үшін төрт жолды ұйқастыратын шумақтарға топталған. Оны балалар латын әліпбиін үйренгендегідей "әліпби әнін" айтқан сияқты әнмен оқиды. Үш таңбалық классика және Жүз тегілік атаулармен бірге, ол дәстүрлі Қытайда сауат ашу оқуының негізін құрады. Бірінші жолы – Тянь ди сюань хуан, ал соңғы жолы – Ян зай ху йе, "ян", "зай", "ху" және "йе" грамматикалық бөлшектерінің қолданылуын түсіндіреді.
The Thousand Character Classic , also known as the Thousand Character Text, is a Chinese poem that has been used as a primer for teaching Chinese characters to children from the sixth century onward. It contains exactly one thousand characters, each used only once, arranged into 250 lines of four characters apiece and grouped into four line rhyming stanzas to make it easy to memorize. It is sung, much as children learning the Latin alphabet sing an "alphabet song." Along with the Three Character Classic and the Hundred Family Surnames, it has formed the basis of literacy training in traditional China. The first line is Tian di xuan huang and the last line, Yan zai hu ye explains the use of the grammatical particles "yan", "zai", "hu", and "ye".
Тарих
Бұл шығарманың шығу тарихы туралы бірнеше әңгіме бар. Бірінде Лян әулетінің императоры У (502–549 жж.) Чжоу Синьсиге (470–521 жж.) өзінің ханзадасы үшін каллиграфия жаттығуларына арналған осы өлеңді жазуды тапсырған делінеді. Тағы бір әңгімеде император атақты каллиграф Ван Шижиге мың иероглиф жазып, оларды Чжоуға ән жасауға шақыру үшін бергені айтылады. Көзге түсетін үшінші әңгімеде император ханзадалары мен сарай шенеуніктеріне эссе жазуды бұйырған, ал басқа бір министрге оларды мың қағазға көшіруді тапсырған. Нәтижесінде қағаздар шатасып, араласып кеткен. Чжоуға осы қағаздарды түпкілікті ретіне келтіру міндеті жүктелді. Ол түн бойы тынымсыз жұмыс істеп, ақталған шашымен аяқтады. "Мың иероглифтік классика" Қытайдың бірінші мыңжылдығында ең көп оқылған мәтіндердің бірі саналады. Кітаптың Тан дәуіріндегі танымалдылығын Дунхуан қазбаларынан табылған 32 данасы дәлелдейді. Сун дәуірінде барлық сауатты адамдар осы мәтінді жатқа білгендіктен, оның иероглифтерінің реті құжаттарды әліпбилік тәртіппен ретке келтіру үшін қолданылды. Буддалық Қочо ұйғыр мемлекеті "Мың иероглифтік классиканы" және "Цыеюньді" пайдаланды. Сонымен қатар, "Қочо қаласында Тан императорларының құрметімен аталған елуден астам монастырь болды, олар Трипитака, Танюнь, Юпуань, Цзинъинь сияқты көптеген буддалық мәтіндерді сақтады" делінеді. Сун дәуірінен кейінгі династияларда "Үш иероглифтік классика", "Жүз фамилия" және "Мың иероглифтік классика" бірлесіп "Сан Бай Цянь" (Үш, жүз, мың) деп аталды, бұл атаулардың алғашқы иероглифтерінен алынған. Олар элиталық және қарапайым ауыл тұрғындарының ұлдары үшін сауаттылықты үйренудің дерлік жалпыға бірдей бастапқы мәтіндері болды. Олардың әрқайсысы көптеген нұсқаларда, арзан бағамен қол жетімді болды, өйткені олар ескірген жоқ. Оқушы осы үш кітапты жаттап алғаннан кейін, шамамен 2000 иероглифті тани және дұрыс айта білді (бірақ олардың мағынасын түсінбесе де, мәтіндерде кейбір қайталаулар болды). Қытай әліпбиді пайдаланбағандықтан, бұл иероглифтерді тану бойынша тиімді, бірақ уақытты қажет ететін "жедел курс" болды, содан кейін мәтіндерді түсінуге және иероглифтерді жазуға көшті. Сун дәуірінде белгілі неоконфуциандық ғалым Чжу Си осы үш классикадан шабыт алып, "Сяосуэ" немесе "Бастауыш білімді" жазды.
Жапония
Вани, жартылай аңызға айналған қытайлық Бэкче ғалымы, Император Оджин билігі тұсында (шамамен 370-410 жж.) «Мың таңбалы классиканы» және Конфуцийдың «Таңдамалы сөздерінен» 10 кітапты жапон тіліне аударған деген әңгіме бар. Алайда, бұл оқиға «Мың таңбалы классика» жазылғанға дейін болған. Сондықтан көптеген адамдар бұл оқиғаның ойдан шығарылған әңгіме екенін айтады, бірақ кейбіреулер оның шындыққа негізделгенін, мүмкін, «Мың таңбалы классиканың» басқа нұсқасы қолданылған болуы мүмкін деп санайды.
Маньчжур тіліндегі мәтіндер
Бүгінде мың таңбалық классикалық мәтіннің бірнеше маньчжур тіліндегі нұсқасы белгілі. Олардың бәрі қытай таңбаларын жазу үшін маньчжур жазуын пайдаланады. Олар қытай дыбыстануын зерттеуде қолданылады. Чэнь Цзилиан жазған «Манхань цыян ди вэнь» кітай мәтіні мен маньчжур тілінің дыбыстану транскрипциясын қамтиды. Бұл нұсқа Канси императоры тұсында жарық көрген. Тағы бір мәтін – Ю Чжэньдің «Цин шу цян цзы вэнь» кітабы 1685 жылы «Байти цин вэнь» кітабына қосымша ретінде басылған. Ол түпнұсқа қытай мәтінізсіз маньчжур транскрипциясын ұсынады. Оны 18 ғасырда жапон ғалымы Огю Сорай маньчжур тілін зерттеу үшін пайдаланған. Франция Ұлттық кітапханасында сақталатын, датасы белгісіз «Цыян ди вэнь» – «Цин шу цян цзы вэнь» кітабының бір түрі. Бұл кітап Кореяның Жосон әулетінің аударма бюросы қолданған деп саналады. Онда маньчжур және қытай тілдері үшін хангуль жазуы бар. Бұл маньчжур дыбыстануын зерттеу үшін маңызды.
Мәтін нұсқалары
Qiānzì Wén мәтіні беделді, стандартталған нұсқада жоқ. Қолжазба, баспа және электрондық нұсқаларды салыстыру олардың барлығы бірдей 1000 таңбадан тұрмайтынын көрсетеді. Көп жағдайда айырмашылықтар тек шағын графикалық өзгерістерге қатысты (мысалы, No. 4, 黃 немесе 黄, екеуі де "сары" huáng). Басқа жағдайларда нұсқа таңбалар мүлдем басқаша, бірақ олар әлі де бірдей айтылу мен мағынамен байланысты (мысалы, No. 123, 一 немесе 壹, екеуі де yì "бір"). Кейбір жағдайларда, әртүрлі таңбалар әр түрлі айтылу мен мағынаны білдіреді (мысалы, No. 132, 竹 zhú "бамбук" немесе 樹 shù "ағаш"). Бұл мәтіндік нұсқалар мәтіннің еуропа тілдеріндегі ешбір басылымында ескерілмейді немесе талқыланбайды. Шындығында, тіпті осы мақалада келтірілген мәтін де Wikisource-тағы мәтіннен 25 жерде өзгеше (No. 123 一/壹, 132 竹/樹, 428 郁/鬱, 438 彩/綵, 479 群/羣, 482 稿/稾, 554 回/迴, 617 岳/嶽, 619 泰/恆, 643 綿/緜, 645 岩/巖, 693 鑒/鑑, 733 沉/沈, 767 蚤/早, 776 搖/颻, 787 玩/翫, 803 餐/飡, 846 筍/笋, 849 弦/絃, 852 宴/讌, 854 杯/盃, 881 箋/牋, 953 璿/璇, 980 庄/莊). Ең жақсы қолжазбалар мен баспа дереккөздеріне негізделген Qiānzì Wén мәтіндік сын басылымы әлі де жасалмаған.