Элфи фон Дассановски: Австриялық әртіс және кино өндірушісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Эльфриде "Эльфи" фон Дассановский (2 ақпан 1924 – 2 қазан 2007) – австриялық кино продюсері (1924–2007).

Эльфриде "Эльфи" фон Дассановский (2 ақпан 1924 – 2 қазан 2007) Австрияда туған әнші, пианист және кино продюсері болған.

Ерте өмір

Эльфи фон Дассановский (сонымен қатар Эльфи Дассановский немесе Эльфриде Дассановский) Венада Франц Леопольд фон Дассановскийдің – Австрия Сауда министрлігінде мемлекеттік қызметкер, және Аннаның (құрметті Грюнвальд) қызы ретінде дүниеге келді. 5 жасында пианинода керемет дарындылығын көрсеткен Эльфи Венадағы Ынтымақты Мария институтына (Englische Fräuleins деп белгілі) оқуға түсті. 15 жасында ол концерт пианині Эмиль фон Сауэрдің қолдауымен Венаның Музыка және сахна өнері академиясына қабылданған ең жас әйел болды. Оқу кезінде режиссер Карл Хартл оны Курд Юргенске фортепиано сабақтарын беру үшін таңдады, осылайша ол Хартлдің Моцарт туралы фильмде және Вилли Форсттың мюзиклінде аспапта ойнай білді (бұл дағды оған 1971 жылғы «Мефисто вальсі» атты голливудтық фильмге дейін көмектесті). Алайда, Дассановскаяның оқуы мен мансабының бастауы нацистік ұйымдарға қосылудан бас тартқандықтан, ұзақ мерзімді еңбекке жұмсалуға мәжбүр болды. 1944 жылдың соңында Берлиндегі қуатты UFA студиясы оған киноға түсуге келісімшарт ұсынды, бірақ ол одан да бас тартты.

Мансап

1946 жылы фон Дассановская өзінің опералық дебютын Моцарттың «Фигароның үйлену тойы» операсындағы Сусанна рөлімен Санкт-Пөлтен қалалық театрында жасады және одақтас әскерлерінің жоғарғы штабы үшін концерттерде өнер көрсетті. Дассановская кино тарихындағы санаулы әйелдердің бірі және 22 жасында ең жасы, соғыстан кейінгі Венадағы алғашқы жаңа киностудия – «Belvedere Film» киностудиясын құруға қатысты. Аға серіктестері Аугуст Диглас және Эммерих Хануспен бірлесіп студия «Die Glücksmühle» («Бақыт диірмені», 1946), «Dr. Rosin» (1949) және «Märchen vom Glück» («Мені сүй, Казанова», 1949) сияқты неміс тіліндегі классикалық фильмдерді жасады, сондай-ақ Гюнтер Филипп пен Надя Тиллерге алғашқы экрандық рөлдерін берді. Дассановская операларда, оперетталарда, театрлық драмаларда және комедияларда ойнады, бірнеше театр ұжымдарын құруға көмектесті, одақтас әскерлерінің радиосы мен BBC-нің хабаршысы болды, Батыс Германияда жекелеген спектакльдермен гастрольде болды және дауыс пен фортепиано бойынша шеберлік сабақтарын берді. Осы кезеңде Дассановская сонымен қатар белгілі австриялық суретші Франц Ксавер Вольфтің (1896–1990) модельдерінің бірі болды, оның оның бейнесі салынған туындылары қазір мұражайлар мен жеке коллекцияларда сақталуда. Көркемдік директор Федерико Паллавичини арқылы Дассановская қысқа ғұмырлы американдық «Flair» журналының (редакторы Флёр Каулс) соғыстан кейінгі Венадағы өнерді қамтуына қол жеткізді және жоспарланған басылымға модель болды, бірақ журнал баспаға түспей жатып жабылды. Игнац Падеревскийдің фортепиано техникасының сарапшысы, оның музыкалық педагогикасы 1950 жылдары Канада мен Нью-Йоркте жалғасты, онда ол үйленді және ұл мен қыз өкілдеріне ие болды. Осы уақытта Дассановская дизайнмен айналысып, әйелдерге арналған күндізгі былғары пальтоның прототипін жасады, ол қазір Венадағы Қолданбалы өнер мұражайының (Museum für angewandte Kunst Wien) коллекциясында сақталуда. Ол 1970 жылдардың соңында ажырасып, қайтадан үйленбесе де, 1990 жылдардың ортасында қайтыс болғанға дейін жазушы және актер Генрих Стархембергпен (сонымен қатар Генри Грегор, 1934–1997) қысқа мерзімге байланыста болды. 1960 жылдары Голливудта ол сәнді еуропалық жұлдызға айналуға қарсы тұрып, режиссер және продюсер Отто Премингердің вокалдық коучы ретінде камера артында қалуды жөн көрді. 1962 жылы ол АҚШ азаматы болды. Лос-Анджелестегі табысты кәсіпкер ретінде 1999 жылы ол ұлы Робертпен бірге «Belvedere Film» өндіріс компаниясын Лос-Анджелес/Вена қалаларында қайта құрды. Ол сыйлық алған драмалық қысқа фильм «Семмельвейс» (2001), шпиондық комедия «Уилсон Шанс» (2005) және оның қайтыс болған кезде дамып жатқан бірнеше жобалардың, соның ішінде «Феликс Австрия!» («Archduke and Herbert Hinkel», 2013) деректі фильмі мен Александр Лернет Холеняның соғысқа қарсы австриялық романы «Mars im Widder» экранизациясының атқарушы продюсері болды. Кино өндірісіндегі ізашар әйел және соғыстан кейінгі Австрия өнері мен мәдениетіндегі көп дағдылы тұлға ретінде халықаралық деңгейде танылған фон Дассановская Халықаралық әйелдер орталығының беделді «Тірі мұра» сыйлығын алған жалғыз австриялық әйел, сонымен қатар ЮНЕСКО-ның Моцарт медалімен, Австрия Республикасына көрсеткен қызметтері үшін алтынмен әшекейленген «Мерей» орденімен, француздық «Ordre des Arts et des Lettres» орденімен, Австрия кино мұрағатының өмір бойы жетістіктері медалімен, Калифорния штатымен және Вена мен Лос-Анджелес қалаларымен марапатталды, онда фон Дассановская 1962 жылдан бері тұрып келеді. Сонымен қатар, ол 1990 жылдардың соңында «Right Livelihood» сыйлығына үміткер болған деген хабар бар.

In 1946, von Dassanowsky made her opera debut as Susanna in Mozart's The Marriage of Figaro at the Stadttheater St. Pölten and created in concerts for the Allied High Command. Dassanowsky remains one of the few women in film history, and at age 22 one of the youngest, to co found a film studio—Belvedere Film—the first new studio facility in postwar Vienna. With senior partners August Diglas and Emmerich Hanus, the studio created such German language classics as Die Glücksmühle (The Mill of Happiness, 1946), Dr. Rosin (1949), and Märchen vom Glück (Kiss Me, Casanova, 1949), and gave Gunther Philipp and Nadja Tiller their first screen roles. Dassanowsky starred in operas, operettas, theatrical dramas and comedies, helped initiate several theater groups, was announcer for Allied Forces Broadcasting and the BBC, toured West Germany in a one woman show and gave master classes in voice and piano. During this period, Dassanowsky also modeled exclusively for famous Austrian painter Franz Xaver Wolf (1896 – 1990), whose work featuring her image is now in museum and private collections. Through art director Federico Pallavicini Dassanowsky encouraged an issue of the short lived American magazine, Flair (edited by Fleur Cowles) to cover the arts in postwar Vienna, and modeled for the planned edition, but the publication folded before print. An expert in the Ignace Paderewski piano technique, her musical pedagogy continued in the 1950s in Canada and New York, where she also married and had a son and daughter. At this time Dassanowsky turned to design and created a prototype for woman's leather day coat, which is now in the collection of The Museum of Applied Arts in Vienna (Museum für angewandte Kunst Wien). She divorced in the late 1970s and although she never remarried, she was briefly linked with author and actor, Prince Heinrich Starhemberg (aka Henry Gregor, 1934–1997) in the mid 1990s until his death. In Hollywood in the 1960s, she resisted becoming a trendy Euro starlet and preferred to remain behind the camera as a vocal coach for director/producer Otto Preminger. In 1962, she became a naturalized citizen of the United States. A successful Los Angeles businesswoman, in 1999, she re established Belvedere Film as a Los Angeles/Vienna based production company with her son, Robert. She was executive producer of the award winning dramatic short film, Semmelweis (2001), the spy comedy, Wilson Chance (2005), and several works in progress at the time of her death, including the documentary Felix Austria! aka The Archduke and Herbert Hinkel (2013), and a screen adaptation (with her son) of the antiwar Austrian novel, Mars im Widder by Alexander Lernet Holenia. Recognized internationally for her unique work as a pioneering woman in film production and as a multi talent in postwar Austrian arts and culture, von Dassanowsky is the only Austrian woman to receive the Women's International Center's prestigious Living Legacy Award, and has been honored with the UNESCO Mozart Medal, the Decoration of Merit in Gold for Services to the Republic of Austria, the French Ordre des Arts et des Lettres, the Austrian Film Archive's Lifetime Achievement Medal, by the State of California and the cities of Vienna and Los Angeles, where von Dassanowsky lived since 1962. Additionally, she is reported to have been nominated for the honorary Right Livelihood Award in the late 1990s.

Өлім

2007 жылдың шілдесінде Гавайидегі Кона қаласында Дассановский өміріне қауіп төндіретін эмболияға ұшырады. Ол Гонолулудағы Куинс ауруханасына асығыс жеткізілді, сол кезде оның сол аяғының бір бөлігін кесуге тура келді. Лос-Анджелестегі оңалту орталығында жақсы жазылып жатқаны хабарланды және кино өндірісімен айналысып, сондай-ақ өнерді және ЮНЕСКО-ны қолдау жұмыстарын жалғастыратыны күтілді. Жаңалықтарда мәлімделгендей, ампутациядан өткен танымал Хизер Миллс (Леди Маккартни) оның оңалту процесіне жеке қызығушылық танытқан. Бірақ, Дассановский 2007 жылдың 2 қазанында Лос-Анджелесте жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Ол 2008 жылдың 25 шілдесінде Венадағы Zentralfriedhof зиратындағы құрметті қабірге (Ehrengrab) жерленді.

Құрылтай және қайтыс болғаннан кейін танылу

2007 жылдың қарашасында Венада Эльфи фон Дассановский қорының құрылуы жарияланды. Ол қайтыс болған суретшінің жаңашылдық және шығармашылық рухын дамыту арқылы, жас әйел режиссерлерге арналған сыйлықтар мен гранттар беру арқылы жалғастыратын еді. Жобаның бірінші кезеңі 2009 жылдың қаңтар айының соңында аяқталды, ол кезде Эльфи фон Дассановский қоры АҚШ және Еуропадағы коммерциялық емес ұйымдарға қайырымдылық көмек көрсету бағдарламасын бастады. 2009 жылы канадалық Брэд Джалберт жасаған Эльфи фон Дассановский раушаны (шай раушаны – флорибунда гибриді), сондай-ақ "Эльфи" деп те аталады. Ол 2013 жылдың көктемінде Нью-Йорк ботаникалық бағындағы Пегги Рокфеллер раушан бағына қосылды. Әйел режиссерлердің жұмысы үшін берілетін бірінші Эльфи фон Дассановский сыйлығы 2010 жылдың маусым айында Венадағы тәуелсіз қысқаметражды фильмдер фестивалінде норвегиялық суретші Ингер Лизе Хансенге оның "Параллакс" (2009) фильмі үшін табыс етілді. 1988 жылы жапон астрономдары Масару Арай және Хироши Мори ашқан 4495 Дассановский астероиді 2014 жылы оның құрметіне аталды. 2018 жылдың қыркүйегінде ол Австрия фильм продюсерлері қауымдастығының (AAFP) құрметті мүшесі болып тағайындалды.