Кіріспе

Ромео мен Джульеттадағы кейіпкер Меркуцио (/m//ər/'/k//juː//ʃ//i//oʊ/// mərKEWshee oh, ) – Уильям Шекспирдің 1597 жылғы трагедиясының ойдан шығарылған кейіпкері. Ол Ромеоның жақын досы және Принц Эскалус пен Граф Паристің туысы. Сондықтан, Меркуцио – екі үйдің өкілдерімен араласа алатын пьесадағы аты аталған кейіпкерлердің бірі. Лорд Капулеттің кештегі шақыру қағазында оның Валентин есімді бауыры бар екені көрсетілген. Меркуцио көбінесе көңілді және тапқыр болса да, бірінші актідегі Падыша Маб сөйлегендегідей, оның юморі кейде сықақтап, тіпті осырақы болып келеді, бұл оның достарына ұнамайды. Ол сонымен қатар көңілсіз және кенеттен ашуға ұшырайды, осының бірі сюжеттің маңызды дамуына бастап келеді.

Пьесадағы рөлі

Ромеоның ең жақын достарының бірі Меркуцио Ромеоны Розалин есімді қызға деген тарапынан жауап алмаған махаббатын ұмытып, лорд Капулеттің сарайындағы маскарадтық кешке онымен бірге келуге шақырады, осы арқылы өзінің «Королева Маб» сөйлеуін пайдаланады. Сол жерде Меркуцио мен оның достары кештің жаны болады, бірақ Ромео Капулеттің қызы Джульеттаға қызығады. Ол ғашық болып, Розалинды дереу ұмытып кетеді. Меркуцио келесі күні Ромеомен кездескенде, досының бұрынғыдай болғанын көріп қуанады және оны жігерлендіреді, сонымен қатар Джульеттаның күтімшісі есебінен ұятсыз әзілдер айтады. Ромео Джульеттаның туысы Тибальттан өлім туралы угроза алғаннан кейін, Меркуцио Ромеоның Тибальтпен жекпе-жекке түсетінін күтеді. Бірақ Ромео Джульеттамен құпия некелескендіктен, Тибальтты енді туыс санайды, сондықтан Тибальтпен шайқасудан бас тартады. Меркуцио досының «салғылы, арсыз, төмендегіш» бас тартуына ашуланып, Тибальтпен өзі жекпе-жекке түсуді шешеді. Ромео араласуға тырысады. Алайда, ол екі жақтың арасына түсіп, Меркуциоға кедергі келтіріп, Тибальтқа қатыгез соққы беруге мүмкіндік жасайды. Өлер алдында Меркуцио Монтеккилер мен Капулеттерге қарғыс айтады, бірнеше рет «Екі үйіңізге апат келсін!» деп айғайлайды (III акт, 1-сахна, көбінесе «Екі үйіңізге оба келсін!» деп цитаталанады). Ол өлер алдында соңғы қалжың айтады: «Ертең мені сұраңыз, мен сіздерге қабірде жатқан адамды табасыз». Қайғыға батқан және ашуланған Ромео Тибальтты өлтіреді, нәтижесінде Веронадан қуылды және пьесаның қалған бөлігін құрайтын трагикалық оқиғалар тізбегі басталады.

Атаулар шығу тегі

Меркуцио есімі Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» романының бастау көздерінде кездеседі, бірақ оның кейіпкері толыққанды дамымаған және ол Джульеттаға таласқан романтикалық қарсылас ретінде бейнеленген. Бұл есім алғаш рет 1530 жылы Луиджи Да Портоның «Джульетта е Ромео» туындысында қолданылған. Да Порто Маркуччо Гертио есімді кейіпкерді қысқаша таныстырады, ол «шілде айында да қаңтардағыдай суық қолы бар» ақсүйек жас жігіт, оның арқасында Джульетта Каппеллетти Ромео Монтеккидің жылы қолына құрметпен қарады.

Меркуционың өлімі

Бастапқы нұсқаларда Тибальттың өліміне әкелетін оқиғалардың басқа тізбегі сипатталған, Меркуцио мүлдем есімдерде болмаған. Артур Бруктың «Ромео мен Джульеттаның қайғылы тарихы» және Уильям Пейнтердің 1567 жылғы нұсқаларындағы оқиғаның барлық эпизоды Ромео мен Тибальтқа ғана қатысты. Екі әңгімеде де Тибальт бейбітшіл Ромеоға сонша күшпен шабуылдайды, Ромео өзін қорғау үшін семсерді алуға мәжбүр болады. Ол кісі өлтіргендігі үшін жазаланбай, қуғынға ұшыратылады. 1672 жылы ағылшын ақыны Джон Драйден: «Шекспир Меркуцио арқылы өнер шеберлігін көрсетті, және ол үшінші актіде оны өлтіруге мәжбүр болғанын өзі айтқан», - деп жазды. Меркуционың қақтығысқа араласуы кернеуді күшейтеді, ал Тибальт бұрынғы нұсқаларға қарағанда көбірек бейбіт мінезді болып көрінеді, себебі Меркуцио Тибальттың Ромеомен ұрыс іздеуін жалғастыруына ашуланып, ал Ромео олардың арасында бейбітшілік орнатуға тырысады. Меркуцио Тибальтты сөкпекке алып, келекелейді және Тибальттың Ромеоға айтқан сөздеріне жауап ретінде бірінші болып семсерін көтереді. III акт, I көріктегі Меркуционың өлімі – пьесаның шешуші нүктесі, оған дейін пьеса көңіл көтеруге арналғандай. Меркуционың өлімі күтпеген оқиға, ол бірнеше кейіпкер үшін өлімнің қорқынышты шындыққа айналуына себеп болады, бұл домино әсерін тудырып, трагикалық кульминацияға әкеледі.

Орындаушылар

Меркуцио рөлін көптеген белгілі актерлер сомдады. Мысалы, төмендегілерді қараңыз.

Сахна

1933–1934 жылдары Орсон Уэллс Меркуцио рөлін ойнады. Кэтрин Корнелл репертуарлық компаниясының жеті айлық трансконтинентальдық гастрольдік сапары – оның американдық сахнадағы кәсіби дебюті болды. 1935 жылы Лоуренс Оливье мен Джон Джилгуд Лондон сахнасындағы қойылымда Ромео мен Меркуцио рөлдерін кезекпен ойнады, ал режиссерлікті Джон Джилгуд жүзеге асырды. 1945 жылы Ральф Ричардсон Бродвейде Морис Эванстың Ромеосы мен Катарина Корнеллдің Жульеттасына қарсы Меркуцио рөлімен дебют жасады. 1947 жылы Пол Скофилд Питер Бруктың режиссерлік қойылымында Меркуцио рөлін сомдады. 1958 жылы Алек МакКоуэн Лондонда Меркуцио рөлімен үлкен жетістікке қол жеткізді. 1976 жылы Майкл Пеннингтон Трейвор Наннның Корольдік Шекспир компаниясы үшін қойған спектаклінде Ян МакКеллен мен Франческа Анниспен бірге ойнады. 1992 жылы Колм Феоре Канаданың Стратфорд фестивалінде Ричард Монетттің режиссерлік қойылымында Меркуцио рөлін ойнады, ал Антони Чимолино Ромео, Меган Фоллс Жульетта рөлінде болды. 2006 жылы Бенджамин Уокер Уильямстаун театр фестивалінде Меркуцио рөлін ойнады, ал Эмми Россум Жульетта, Грег Хилдрет Бенволио рөлінде болды. 2024 жылы Эшли Бям Лондондағы Шекспирдің Глобусындағы жаңа қойылымда Меркуцио рөлін ойнап, сыншылардың жоғары бағасын алды.

Фильм

1936 жылы Джон Бэрримор Джордж Кукордың «Ромео мен Джульетта» фильмінде Меркуцио рөлін ойнады. 1961 жылы Рус Тамблин «Вест-Сайд Стори» фильмінің музыкалық жаңартылған нұсқасында Меркуцио кейіпкері Рифф Лортон рөлін сомдады. 1968 жылы Джон МакЭнерри Франко Зеффиреллидің «Ромео мен Джульетта» фильмінде Меркуцио рөлін ойнады. 1976 жылы Робин Недвелл Джоан Кемп Уэлч режиссерлік еткен Темза теледидарының туындысында Меркуцио рөлін ойнады, онда Кристофер Ним Ромео және Энн Хассон Джульетта рөлін сомдады. 1978 жылы Энтони Эндрюс BBC теледидарының Шекспир қойылымында, Шекспирдің барлық пьесаларын бейімдеуден тұратын серияның алғашқы туындысында ойнады. 1996 жылы Харольд Перрино Баз Лурманның Уильям Шекспирдің «Ромео + Джульетта» драмасының жаңартылған нұсқасында Меркуцио рөлін сомдады. 1998 жылы Бен Аффлек романтикалық комедияда Эдвард Аллен рөлін ойнады. Фильмде Аллен тарихтағы алғашқы Меркуцио болып табылады. 2007 жылы Тецуя Какихара мен Кристофер Бевинс «Ромео x Джульетта» аниме сериалында Меркуциоға дауыс берді. 2011 жылы Хейл Апплмен Алан Браунның «Жеке Ромео» фильмінде Меркуцио рөлін ойнады. 2013 жылы Кристиан Кук Карло Карлейдің режиссерлік еткен фильмінде Меркуцио рөлін сомдады, онда Дуглас Бут Ромео және Хайли Стейнфелд Джульетта рөлінде ойнады.