Кезеңмен ән салу стилі: Венециялық полихорлық өнер

Кіріспе

Венециялық полихоральдық стиль – Ренессанс дәуірінің соңы мен Барокко дәуірінің басында кеңістікте бөлек орналасқан хорлардың кезекпен ән шырқауымен ерекшеленетін музыка түрі. Бұл стиль орта Ренессанстың басым көп дауысты жазуынан елеулі стильдік өзгеріс болды және қазір Барокко стилі деп танылатын стильдің қалыптасуына тікелей ықпал еткен маңызды дамудың бірі еді. Аталған хорлар үшін жиі қолданылатын термин – "cori spezzati", яғни "бөлінген хорлар", олар Венеция музыкасына кеңістіктік контраст элементін қосты. Бұл құбылысқа барлық Барокко дәстүрінде маңызды рөл атқаратын эхо әсері, хорға қарсы хор, жеке дауысқа қарсы толық хор, дауыстарға қарсы аспаптар, контрастты аспаптық топтар, жоғары және төмен дауыстардың кезектесуі, жұмсақ дыбыс пен күшті дыбыстың алмасуы, үзілісті және тұтас музыкалық тізбектердің қарама-қайшылығы, сондай-ақ ағынмен жазылған контрапунктпен салыстырылатын тұйық аккордтар жатты. Двойка принципі немесе қарама-қарсы элементтердің арақатынасы – концертато немесе концерттік стильдің негізі. Бұл сөз "концертару", яғни "бәсекелесу немесе күресу" деген мағынаға ие. Джованни өзінің інісі Андреа Габриелимен бірлесіп 1587 жылы жариялаған шығармаларының тақырыптарында осы сөз қолданылған: Concerti per voci e stromenti ("Дауыстар мен аспаптарға арналған концерттер"). Кейіннен бұл термин кеңінен таралды, мысалы, Concerti Ecclesiastici (Шіркеу концерттері) сияқты атаулар жиі кездеседі.

Стильдің тарихы

Бұл стиль Солтүстік Италиядағы шіркеулерде XVI және XVII ғасырларда пайда болды және Венециядағы Сан-Марко ди Венеция базиликасының сәулеттік ерекшеліктеріне өте жақсы сай келетінін көрсетті. 1540 жылдары Санкт-Марк шіркеуінің капелла маэстросы Адриан Виллер сияқты композиторлар антифоналық музыка жазды, онда қарама-қарсы хорлар қарама-қарсы хор тұрақтарынан, арнайы салынған ағаш платформалардан және мінбердің қарсы жағындағы сегізбұрышты бигонзодан музыканың кезектесіп келетін, көбінесе контрастты бөлімдерін орындады. Бұл бір ғимараттың сәулеттік ерекшеліктерінің сирек, бірақ қызықты мысалы болды, ол бүкіл Еуропаға таралған стильдің дамуына серпін берді және Ренессанстан барокко дәуіріне өтуді анықтауға көмектесті. Әртүрлі топтардың кезектесіп ән салу идеясы концертато стилінің қалыптасуына ықпал етті, ол өз кезегінде хорлық кантата, концерто гроссо және соната сияқты сан алуан музыкалық идеяларға әкелді. Стильдің дамуының шарықталу шегі 1580-ші жылдардың соңы мен 1590-шы жылдары болды, сол кезде Джованни Габриели Сан-Маркода органшы және бас композитор болып жұмыс істеді, ал Джозеффо Зарлино әлі де капелла маэстросы қызметін атқарды. Габриели өзінің жарияланған шығармаларында аспаптарды, соның ішінде корнеттер мен сакбуттардың үлкен хорларын бірінші болып көрсеткен сияқты; сонымен қатар, ол динамиканы (өз Sonata pian' e forte-сындай) белгілеген және ол танымал болған «эхо» эффекттерін дамытқан алғашқы композиторлардың бірі болды. Осы кезеңде Сан-Марконың керемет, дыбыстық музыкасының даңқы Еуропаға тарады, көптеген музыканттар осы музыканы тыңдау, зерттеу, сіңіру және үйренгендерін өз елдеріне алып кету үшін Венецияға келді. Германия, әсіресе, композиторлар венециандық стильді жергілікті жағдайға бейімделіп жұмыс істей бастаған аймақ болды, оның ең көрнекті өкілі Генрих Шюц болды, бірақ полихоралық шығармалар басқа да елдерде жазылды, мысалы, Испанияда Томас Луис де Виктория жазған көптеген миссалар. 1603 жылдан кейін Сан-Маркодағы оркестр, солистер, хордың күштеріне бассо континуо қосылды, бұл барокко кантатасына қарай жасалған тағы бір қадам болды. Сан-Маркодағы музыка даму мен құлдырау кезеңдерін бастан өткерді, бірақ мекеменің даңқы алысқа тарады. Репертуарға концертато стилі, сондай-ақ консервативті стиль антико музыкасы енгенімен, полихоралық стильдегі шығармалар Сан-Марко репертуарында 1800 жылдарға дейін берік орын алды.

The style arose in Northern Italian churches in the sixteenth and seventeenth centuries, and proved to be a good fit for the architectural peculiarities of the imposing Basilica San Marco di Venezia in Venice. Composers such as Adrian Willaert, the maestro di cappella of St. Mark's in the 1540s, wrote antiphonal music, in which opposing choirs sang successive, often contrasting phrases of the music from opposing choir lofts, from specially constructed wooden platforms, and from the octagonal bigonzo across from the pulpit. This was a rare but interesting case of the architectural peculiarities of a single building encouraging the proliferation of a style which had become popular all over Europe, and helped define the shift from the Renaissance to the Baroque era. The idea of different groups singing in alternation contributed to the evolution of the concertato style, which in its different instrumental and vocal manifestations eventually led to such diverse musical ideas as the chorale cantata, the concerto grosso, and the sonata. The peak of development of the style was in the late 1580s and 1590s, while Giovanni Gabrieli was organist at San Marco and principal composer, and while Gioseffo Zarlino was still maestro di cappella. Gabrieli seems to have been the first to specify instruments in his published works, including large choirs of cornetti and sackbuts; he also seems to be one of the earliest to specify dynamics (as in his Sonata pian' e forte), and to develop the "echo" effects for which he became famous. The fame of the spectacular, sonorous music of San Marco at this time spread across Europe, and numerous musicians came to Venice to hear, to study, to absorb and bring back what they learned to their countries of origin. Germany, in particular, was a region where composers began to work in a locally modified form of the Venetian style—most notably Heinrich Schütz—though polychoral works were also composed elsewhere, such as the many masses written in Spain by Tomás Luis de Victoria. After 1603, a basso continuo was added to the already considerable forces at San Marco—orchestra, soloists, choir—a further step toward the Baroque cantata. Music at San Marco went through a period of growth and decline, but the fame of the institution spread far. Although the repertoire eventually included music in the concertato style, as well as the conservative stile antico, works in the polychoral style maintained a secure place in the San Marco repertoire into the 1800s.