Кіріспе

Орталық Үндістандағы аймақ Мальва – Батыс Орталық Үндістанның тарихи аймағы, жанартаулық текті платоны алып жатыр. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Мальва платосы көбінесе Виндхья тауларының солтүстігіндегі жанартаулық жоталарды білдіреді. Саяси және әкімшілік тұрғыдан алғанда, ол кейін Мадхья-Прадеш штатына қосылған бұрынғы Мадхья-Бхарат штатымен теңестіріледі. Қазіргі уақытта тарихи Мальва аймағына Батыс Мадхья-Прадеш және Оңтүстік-Шығыс Раджастанның бірқатар аудандары кіреді. Кейде Мальва анықтамасына Виндхьяның оңтүстігіндегі Нимар аймағы да қосылады. Мальва аймағы ежелгі Малава патшалығы тұсынан бері дербес саяси бірлік болып келген. Бұл аймақты бірнеше патшалықтар мен династиялар биледі, олардың ішінде Аванти патшалығы, Мауриандар, Малавалар, Гупталар, Парамаралар, Дели сұлтандығы, Мальва сұлтандығы, Моғолдар және Маратхалар бар. Мальва 1947 жылға дейін әкімшілік бөлініс ретінде сақталды, содан кейін Британдық Үндістанның Мальва агенттігі тәуелсіз Үндістанның Мадхья-Бхарат штатына (Малва одағы деп те аталады) қосылды. Саяси шекаралары тарих барысында өзгергенімен, аймақ өзінің ерекше мәдениетін қалыптастырды, оған Раджастхани, Маратхи және Гуджарати мәдениеттері әсер еткен. Мальвада Үндістан тарихындағы бірнеше белгілі тұлғалар өмір сүрді, соның ішінде ақын және драматург Калидаса, жазушы Бхартрихари, математиктер мен астрономдар Варахамихира мен Брахмагупта, сондай-ақ ғалым патша Бхожа. Уджайн ежелгі заманда аймақтың саяси, экономикалық және мәдени орталығы болған, ал қазір Индор ең ірі қала және сауда орталығы болып табылады. Жалпы алғанда, Мальва халқының негізгі кәсібі – егіншілік. Аймақ әлемдегі апиын өндіруші маңызды орталықтарының бірі болып есептеледі. Бидай мен соя да маңызды ақшалық дақылдар, ал тоқыма өнеркәсібі – маңызды сала. Малви – Мальва аймағының тұрғындарына берілген этноним.

Тарих

Шығыс Малвада бірнеше Тас дәуірі немесе Төменгі Палеолит кезеңіне жататын тұрақтар қазылып алынған. Малва атауы ежелгі үнді тайпасы – Малавалардың есімінен шыққан. Малава атауы санскрит тіліндегі «Лакшмидің мекенінің бір бөлігі» деген мағынаны білдіретін «малав» сөзінен туындаған деседі. 7 ғасырдағы қытай саяхатшысы Сюаньцзян айтқан Малва немесе Мохоло орналасқан жері, қазіргі Гуджаратпен сәйкес келеді. Араб деректерінде аймақ Малиба деп аталады, мысалы, Ибн Асирдің «Камилу т-Таварих» еңбегінде. Малва мәдениеті – б.з.д. 2-мыңжылдықта Малва аймағында және оңтүстіктегі Махараштраның көршілес бөліктерінде болған Халколит археологиялық мәдениеті. Уджайн, тарихи түрде Уджайини және Аванти деп те аталады, б.з.д. 7 ғасырында Үндістанның екінші қалалану толқыны кезінде Малва аймағындағы алғашқы маңызды орталыққа айналды (алғашқы толқын – Индес өркениеті). Шамамен б.з.д. 600 жылы Уджайн төңірегіне үлкен қаланы қоршап тұрған топырақ қоршау салынды. Уджайн – ежелгі Үндістанның белгілі махаджанападаларының бірі болған Аванти патшалығының астанасы. Махабхаратадан кейінгі кезеңде – б.з.д. 500 жылы Аванти Батыс Үндістандағы маңызды патшалық болды. Оны Батыс Үндістандағы Нага билігін жоюға жауапты болған Хайхаялар басқарды. Бұл аймақ б.з.д. 4 ғасырдың ортасында Нанда империясы тарапынан бағындырылды, содан кейін Маурья империясының құрамына кірді. Жастығында Ашока, кейін Маурья императоры, Уджайнның губернаторы болды. 232 жылы Ашока қайтыс болғаннан кейін Маурья империясы құлдырауға бет бұрды. Деректер жеткіліксіз болғанымен, Малва б.з. 1-2 ғасырларында Кушандар, Шакалар және Сатаваханалар тарапынан басқарылған болуы мүмкін. Аймаққа иелік ету мәселесі біздің заманымыздың алғашқы үш ғасырында Батыс Кшатрапалар мен Сатаваханалар арасындағы даудың нысаны болды. Уджайн біздің заманымыздың 1 ғасырында ірі сауда орталығына айналды. Малва Чандрагупта II (375–413) билік еткен Гупта империясының бір бөлігіне айналды, ол Батыс Кшатрапаларды жеңіп, аймақты бағындырды. Гупта дәуірі Малва тарихындағы алтын ғасыр ретінде есептеледі, ол кезде Уджайн империяның батыс астанасы болды. Астроном Варахамихира Уджайнде тұрды, ол астрономия және математика салаларындағы білімнің маңызды орталығына айналды. 500 жылға таяу Малва Гупта империясының ыдырауынан жеке патшалық ретінде қайта пайда болды. 528 жылы Малваның Ясодхарман солтүстік-батыстан Үндістанға шабуыл жасаған Хуналарды жеңді. 7 ғасырда аймақ Харша империясының құрамына кірді, ол Декандағы Бадамидің Чалукия патшасы Пулакесин II-мен аймақ үшін күресті. Сол кезде буддалық саяхатшы-монах Сюаньцзян Үндістанға сапар шекті және жүздей буддалық монастырларды, сондай-ақ әртүрлі түрдегі тәңірлерге арналған ғибадатханаларды көргенін айтты, олардың көп бөлігі Пашупата шивизмінің жақтастарына тиесілі болды. Ол сондай-ақ Үндістанда екі жердің, яғни Малва мен Магадханың, халықтың білімділігімен ерекшеленетінін атап өтті. 756 жылы Гурджара Пратихара Малваға қарай жылжыды. 786 жылы аймақты Деканның Раштракута патшалары бағындырды, ал 10 ғасырдың басына дейін Раштракуталар мен Каннаудждың Гурджара Пратихара патшалары арасында дау-жанжал болды. Раштракута әулетінің императорлары Парамара билеушілерін Малваның губернаторлары етіп тағайындады. 10 ғасырдың ортасынан бастап Малваны Парамаралар басқарды, олар Дхарда астана құрды. 1010–1060 жылдары билік құрған Бхожа патша ортағасырлық Үндістанның философ-ғалым патшасы ретінде танымал болды. Оның философия, поэзия, медицина, сәулет, құрылыс, қала құрылысы, ветеринария, фонетика, йога және садақ ату салаларындағы жазбалары көп. Малва Үндістанның зияткерлік орталығына айналды және үлкен астрономиялық обсерваторияның орны болды, ол бүкіл Үндістаннан, соның ішінде Бхаскара II-ден ғалымдарды тартты. Оның мұрагерлері 1305 жылға дейін билік етті, содан кейін Малва Дели сұлтандығына бағынды. Малваға бірнеше рет Оңтүстік Үндістанның Батыс Чалукия империясы шабуыл жасады. 1401 жылы Делиге Моғол басқыншысы Тимурдың шабуылынан кейін, Дели сұлтандығының ыдырауына себеп болған Дилавар хан, Малваның сұлтаны деп жариялады. Хан Малва сұлтандығын құрып, Нармада өзенінің аңғарына көз тіреген Виндхья тауларының биік жерінде Манду қаласын астана етіп белгіледі. Оның ұлы және мұрагері Хошанг-шах (1405–35) Мандуды маңызды қала ретінде дамытты. Хошанг-шахтың ұлы Газни хан тек бір жыл билік етті және оның орнын Малваның Халжи сұлтандарының біріншісі Махмуд Халджи (1436–69) басты, ол мемлекетті Гуджарат, Раджастан және Деканның бөліктерін қамти отырып кеңейтті. Мұсылман сұлтандары Раджпуттарды елге қоныстандыруға шақырды. 16 ғасырдың басында сұлтан Раджпуттардың күшейіп келе жатқан күшіне қарсы тұру үшін Гуджарат сұлтандарының көмегін сұрады, ал Раджпуттар Мевардың Сесодия Раджпут патшаларының қолдауын алды. Сол кезде Малваның көп бөлігін Мевардың Рана Санга бағындырды, ол Малва билеушісі ретінде өзінің жақын одақтасы Медини Райды тағайындады. Чандери оның патшалығының астанасы болды. Содан кейін, Раджпуттар мен Моғолдар арасындағы Солтүстік Үндістан үстемдігі үшін күресте Агра маңындағы Ханва шайқасында Раджпут конфедерациясы жеңілді. Бабур Чандери қамалына кірді, Медини Райға Чандери орнына Шамабадты ұсынды, өйткені ол оның патшалығының астанасы болды және үлкен маңызға ие болды, бірақ Рай Бабур ұсынысын қабылдамай қайтыс болды. Ол 1528 жылдың қаңтарында Чандери шайқасында Бабурдан жеңілді және Бабур бекіністі бағындырды. Гуджарат 1518 жылы Мандуға шабуыл жасады. 1531 жылы Гуджараттың Бахадур шаһы Мандуды басып алды, Махмуд II-ні (1511–31) атқылап, одан кейін Малва сұлтандығы құлап кетті. Моғол императоры Акбар 1562 жылы Малваны бағындырып, оны өзінің империясының субхасына (провинциясына) айналдырды. Малва субхасы 1568 жылдан 1743 жылға дейін болды. Манду 17 ғасырға қарай тастап кетілді. 17 ғасырда Батыс Малваның көп бөлігі Ратанват тармағының Ратхорларының қолында болды. Ратанваттар кейінірек Ратлам мемлекеті, Ситамау мемлекеті және Сайлана мемлекетіне айналған бірнеше мемлекеттерге бөлінді. Кішкентай мемлекеттердің арасында Мултан және Качи Барода болды. 1700 жылдан кейін Моғол мемлекеті әлсіреген сайын Маратхалар Чимнажи Аппа, Немаджи Шинде және Чимнажи Дамодар басшылығымен Малваға шабуыл жасады. Кейіннен 1724 жылы Малхар Рао Холкар (1694–1766) Маратха әскерлерінің Малвадағы басшысы болды, ал 1733 жылы Маратха Пешва оған аймақтың көп бөлігін басқару құқығын берді, ол 1738 жылы моғолдар ресми түрде берді. Маратха қолбасшысы Раноджи Шинде 1721 жылы Уджайнде штаб-пәтерін құрды. Бұл астана кейін Даулатрао Шинде тарапынан Гвалиор мемлекетіне көшірілді. Тағы бір Маратха генералы, Ананд Рао Павар 1742 жылы Дхарда Раджа ретінде орнықты, ал екі Павар бауырлары Девас мемлекетінің Раджалары болды. 18 ғасырдың соңында Малва қарсы Маратха күштері арасындағы шайқастардың және Пиндарилердің штаб-пәтерін құрды, олар тәртіпсіз шабуыл жасаушылар болды. Пиндарилерді британдық генерал лорд Гастингс жүргізген науқанда тамырдан жойды, ал сер Джон Малькольм басшылығымен одан әрі тәртіп орнатылды. Кембрий кезеңінің соңында. Бұл аймақтағы топырақтың негізгі түрлері – қара, қоңыр және бхатори (тасты) топырақ. Аймақтың вулканизмге ұқсас, сазды топырағының қара түсі одан құралған базальттың жоғары темір құрамына байланысты. Топырақ ылғалды сақтау қабілеті жоғары болғандықтан, оған аз суғару қажет. Қалған екі топырақ түрі жеңіл және құмның үлесі жоғары. Платоның орташа биіктігі 500 м. Сигада 800 м-ден биік шыңдар бар...

Демография

2011 жылы Малва аймағының халқы 22 773 993 адамды құрады, халық тығыздығы орташа 270 адам/км² болды. Аймақтағы жылдық туу көрсеткіші 1000 адамға 31,6, ал өлім көрсеткіші 10,3 құрады. Сәбилер өлімі 93,8 болды, бұл Мадхья-Прадеш штатының жалпы көрсеткішінен сәл жоғары. Аймақта Бхилдер және олардың одақтас топтары – Меостар, Бхилалар, Барелалар, Пателиалар және Меналар сияқты көптеген тайпалар бар. Олардың барлығы өздерінің диалектілері мен әлеуметтік өмірінде аймақтық халықтан ерекшеленеді. Олар түрлі тілдер мен мәдениеттерді қамтиды. Аймақтың кейбір тайпалары, әсіресе Канджарлар, 19 ғасырда қылмыстық қызметтері үшін тізімге алынған, бірақ кейіннен тізімнен шығарылды. Раджастханның Марвар аймағынан келген көшпелі тайпа – Гадия Лохарлар (теміршілер), егіншілік маусымының басында аймаққа ауыл шаруашылығы құралдарын жөндеу және сату үшін келеді. Олар ауылдар мен қалалардың шетінде уақытша тоқтап, әшекейлі металл көліктерінде тұрады. Калбелия – Раджастханнан келген және аймаққа үнемі келіп тұратын тағы бір көшпелі тайпа.

Дін

Малвада Гужараттан шыққан шиит мұсылмандарының бір тармағы – Давуди Бохралардың көп саны бар, олардың көпшілігі кәсіпкерлер. Бохралар жергілікті тілдермен қатар, өздерінің Лисан әл-Дават тілінде де сөйлейді. Гужараттан көшіп келген Патидарлар Малва-Нимар аймағына қоныстанды. Малва-Нимар аймағының барлық бөлігін ірі жер иелері – Патидарлар бақылайды.

Тілдер

Малва аймағында ең көп қолданылатын тіл – малви тілі, ол аймақтық тіл, ал қалаларда хинди тілінде сөйлейді. Сонымен қатар, Индор, Дар, Девас және Уджайн аймақтарында маратхи тілінде де кеңінен сөйлейді. Аймақта маратхалар, джаттар, раджпуттар және баниялардың көптеген өкілдері тұрады. Үндістанның бөлінуінен кейін осы аймаққа қоныс аударған сіндхилер бизнес қоғамдастығының маңызды бөлігін құрайды. Оңтүстік Раджастан сияқты, бұл аймақта да джайндар көптеп кездеседі, олар көбінесе саудагерлер мен кәсіпкерлер. Аймақта гоалық католиктер, англо-үндістер, панджабилер және парсилер немесе зороастрийлер де аз санда өкілді. Парсилер Мхоу қаласының дамуымен және өркендеуімен тығыз байланысты, онда парсилердің от ғибадатханасы мен үнсіздік мұнарасы бар.

Экономика

Индор – Мальва аймағының және Мадхья-Прадеш штатының коммерциялық астанасы. Малва – әлемдегі апиын өндірушілердің ішіндегі маңыздыларының бірі. Бұл дақыл Малва экономикасы мен Батыс Үндістан порттары және Қытай арасындағы тығыз байланыстардың қалыптасуына ықпал етті, 18-ші және 19-шы ғасырларда аймаққа халықаралық капитал әкелді. Малва апиыны Қытайға Бенгал апиынын жеткізетін Британдық Шығыс Үндістан компаниясының монополиясына қарсы тұрды. Бұл британдық компанияны есірткі өндірісі мен саудасына көптеген шектеулер салуға мәжбүр етті; нәтижесінде апиын саудасы жасырын жүргізіле бастады (толығырақ ақпарат үшін Мумбаидегі апиын саудасына қараңыз). Контрабанда кеңінен таралған кезде британдықтар шектеулерді жеңілдетті. Бүгінде аймақ әлемдегі заңды апиын өндірушілердің ішіндегі ірілерінің бірі болып табылады. Немух қаласында мемлекеттік меншіктегі апиын және алкалоид зауыты бар. Дегенмен, апиынның заңсыз өндірісі әлі де маңызды деңгейде сақталып, қара нарыққа бағытталған. Үндістанның Орталық наркологиялық бюросының бас кеңсесі Гвалиорда орналасқан. Раджпутана Малва темір жолы 1876 жылы ашылды. Аймақ көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысады. Аймақтың кейбір бөліктеріндегі қоңыр топырақ бидай, нут (Cicer arietinum) және қара жусан (Sesamum indicum) сияқты жаздық (unalu) дақылдарды өсіруге өте қолайлы. Жақсы емес топырақ қысқы (syalu) дақылдарды өсіру үшін қолданылады, мысалы, қарақұмық (Andropogon sorghum), жүгері (Zea mays), бұршақ (Vigna radiata), лобия (Vigna mungo), безнек (Pisum sativum) және жержаңғақ (Arachis hypogaea). Жалпы, негізгі дақылдар – жовар, күріш, бидай, қарақұмық, жержаңғақ және дәнді дақылдар, соя, мақта, зығыр, қара жусан және қант қамысы. Көптеген шағын қалаларда қант зауыттары орналасқан. Қара, жанартаулық топырақ мақта өсіруге өте ыңғайлы, ал тоқыма өндірісі маңызды сала болып табылады. Тоқыма өндірісінің ірі орталықтары – Индор, Уджай және Нагда. Махешвар өзінің әдемі Махешвари сарыларымен, ал Мандсаур – ірі жүн жамылғыларымен танымал. Халық қолөнері тайпа халқының табысының маңызды көзі болып табылады. Ратламнан жасалған түрлі-түсті лакталған бұйымдар, Индордан сақиналы қуыршақтар, Индор, Уджай және басқа да бірнеше орталықтардан жасалған папье-маше бұйымдары кеңінен танымал. Мандсаур ауданы – Үндістандағы ақ және қызыл түсті шифердің жалғыз өндірушісі, ол ауданның 110 шиферлі қарындаш фабрикасында қолданылады. Немухта цемент зауыты бар. Бұдан басқа, аймақта пайдалы қазбалар жеткіліксіз. Аймақтың өнеркәсіптері көбінесе тұтыну тауарларын өндіреді, бірақ қазір Индор, Нагда және Уджай сияқты ірі және орта масштабты өнеркәсіп орталықтары көптеп ашылды. Индорда дизельдік қозғалтқыштар шығаратын ірі зауыт бар. Индордан 25 км қашықтықта орналасқан Питампур индустриалды қаласы, аутомбил өнеркәсібінің жоғары концентрациясы үшін «Үндістанның Детройты» деп танылады. Индор Мадхья-Прадеш штатының коммерциялық астанасы ретінде мойындалған және тоқыма және ауыл шаруашылығы өнімдері саудасының негізгі орталығы болып табылады. Мұнда алты Үндістандық менеджмент институтының және он алты Үндістандық технология институтының бірі орналасқан.

Мәдениет

Мальва мәдениетіне географиялық жақындығының арқасында Гуджарати және Раджастхани мәдениеттері айқын әсер еткен. Мараттардың да ықпалы байқалады, себебі соңғы билік оларға тиесілі болды. Малваның негізгі тілі – малви, алайда қалаларда хинди тілі кеңінен қолданылады. Бұл үнді-еуропалық тіл үнді-арий тілдері тобына жатады. Кейде бұл тіл малави немесе уджайни деп те аталады. Малви тілі раджастхани тілдерінің бір бөлігі болып табылады; нимади тілі Мадхья-Прадеш пен Раджастханның Нимар аймағында қолданылады. Малви тілінің диалектілері, әліпбилік тәртіппен: бачади, павари/бхояри (Бетуль, Чхиндвара, Пандурна және Вардха аудандары), дхолевари, хошанғабади, джамрал, катияи, малви (негізгі), патви, рангари, рангри және сондвари. 2001 жылы жүргізілген сараптама бойынша тек төрт диалект анықталды: уджайни (Уджайн, Индор, Девас, Дар, Агар Малва, Сехор аудандары), раджавари (Ратлам, Мандсаур және Нимуч), умадвари (Раджгарх) және сондхвари (Жалавар, Раджастхан). Малва халқының шамамен 55% сөйлесе алады, ал 40% хинди тілінде сауатты, ол Мадхья-Прадеш штатының ресми тілі болып табылады. Салт-дәстүрлі мальва тағамдары раджастхани, гуджарати және махараштра асханаларының элементтерін қамтиды. Дәстүрлі түрде жовар негізгі астық болған, бірақ Үндістандағы «Жасыл революциядан» кейін бидай жовардың орнына ең маңызды азық-түлік дақылына айналды; көптеген адамдар вегетариандық өмір салтын ұстанады. Климат жыл бойы құрғақ болғандықтан, көптеген адамдар дәнді дақылдар сияқты сақталатын тағамдарға тәуелді, ал жасыл көкөністер сирек кездеседі. Мальваның әдеттегі ыдысы – бхутта ри кис (гхиде қуырылған және кейін дәмдеуіштермен сүтке пісірілген ұсатылған жүгері). Чакки ри шак бидай қамырынан жасалады, оны ағын сумен шайып, буға пісіріп, содан кейін йогурт соусында қолданылады. Малваның дәстүрлі наны – бати/бафла, ол негізінен бидай ұнынан жасалған кішкентай дөңгелек шар, дәстүрлі түрде саз торттарының үстінде қуырылады. Батиді әдетте далмен (бұршық) жейді, ал бафла гхиге толығымен сіңіріліп, далмен бірге беріледі. Амли ри кади – йогурттың орнына тамариндтен жасалған кади. Діни мерекелерде «тапу» деп аталатын бидайдан жасалған тәтті торттар пісіріледі. «Тулли» деп аталатын тәтті астықтар сүтпен немесе йогуртпен беріледі. Дәстүрлі десерттерге мава бати (гулаб джамунға ұқсас сүт негізіндегі тәтті), хопрапак (кокос негізіндегі тәтті), шриханд (йогурт негізіндегі) және малпуа кіреді. Лавани – оңтүстік Мальвада кеңінен таралған халық музыкасының түрі, оны мараттар осы аймаққа әкелген. «Ниргуни лавани» (философиялық) және «Шрингари лавани» (эротикалық) – осы жанрдың екі негізгі түрі. Билдердің өздерінің халық әндері бар, олар әдетте бимен сүйемелденеді. Мальваның халық музыкалық режимдері төрт немесе бес нотадан тұрады, сирек жағдайларда алты нотадан. Ныргуни культының діни музыкасы бүкіл Мальвада танымал. Раджа Бхож бен Бижори, канжар қызы және Балабау туралы аңыздар халық әндерінің танымал тақырыптары болып табылады. Мальва музыкасында «стобха» деп аталатын қосымшалар жиі қолданылады; олар төрт түрде болуы мүмкін: матра стобха (буын қосымшасы), варна стобха (әріп қосымшасы), шабда стобха (сөз қосымшасы) және вакья стобха (сөйлем қосымшасы). Мальва Гупта дәуірінде және одан кейін санскрит әдебиетінің орталығы болды. Аймақтың ең танымал драматургі – Калидаса, ол ең ұлы үнді жазушысы деп есептеледі. Оның сақталған алғашқы пьесасы – «Малавикагнимитра» (Малавика және Агнимитра). Калидасаның екінші пьесасы, оның шедевр туындысы – «Абхиджанашакунталам», ол патша Душьянтаның қарапайым текті қызға, әдемі Шакунталага ғашық болу туралы айтады. Калидасаның сақталған соңғы пьесасы – «Викрамуурвашия» («Батырлықпен жеңген Урваши»). Калидаса сондай-ақ «Рагхувамша» («Рагху әулеті»), «Ритусамхара» және «Кумарасамбхава» («Соғыс құдайының тууы») эпостық өлеңдерін, сондай-ақ «Мегадута» («Бұлт хабаршысы») лирикалық өлеңін жазды. Сванг – Мальвадағы танымал би түрі, оның тамыры б.з.д. бірінші мыңжылдыққа дейін соңғы үнді театр дәстүрінің бастауларына барып тіреледі. Әйелдер би-драмаға қатыспағандықтан, ерлер рөлдерді ойнады. Сванг театрлық қойылымдар мен мимикалық өнерді, сондай-ақ ән мен диалогты біріктіреді. Бұл жанр қозғалысқа емес, диалогқа бағытталған. Мандана (сөзбе-сөз – сурет салу) қабырға және еден суреттері Мальваның ең танымал сурет салу дәстүрлері болып табылады. Қызыл балшық пен сиыр тынышының қоспасынан жасалған негізгі материалға қарағанда ақ суреттер ерекше көзге түседі. Бұл стильдегі мотивтерге павлиттер, мысықтар, арыстандар, гуджари, бавари, свастика және човк жатады. Санджья – индустар ата-бабаларын еске алып, оларға арнап құрбандық шалатын жыл сайынғы кезеңде жас қыздар жасайтын қабырға суреті. Мальва миниатюралық суреттері күрделі өңдеуімен танымал. 17-ғасырда раджастхани миниатюралық сурет салу мектебінен тараған, Мальва сурет салу деп аталатын бағыт, негізінен Мальва мен Бунделкхандта дамыды. Бұл мектеп ең алғашқы мысалдардың стилін сақтады, мысалы, 1636 жылғы «Расикаприя» сериясы (махаббат сезімін талдайтын өлеңнен кейін) және 17-ғасырлық санскрит өлеңі «Амару Сатака». Бұл мектептен шыққан суреттер қара және шоколадты қоңыр түсті фондағы жалпақ композициялармен, фигуралар бір түсті жамылғыға қарсы көрсетілген және сәулет түрлі-түсті боялған. Мальваның ең ірі фестивалі – 12 жыл сайын өтетін Симхастха меласы, онда 40 миллионнан астам паломниктер Шипра өзеніне қасиетті шомылу үшін келеді. Гана гор фестивалі Шива мен Парвати құрметіне өткізіледі. Фестиваль тарихы Рано Байға дейін жетеді, оның туған үйі Мальвада болған, бірақ ол Раджастханда тұрмысқа шыққан. Рано Бай Мальваға қатты байланысты болды және Раджастанда тұруға құштар емес еді. Тұрмысқа шыққаннан кейін оған жылына бір рет Мальваға баруға рұқсат берілді; Гана гор осы жылдық сапарларды символдайды. Бұл фестиваль аймақтағы әйелдер тарапынан Чайтра (наурыздың ортасы) және Бхадра (тамыздың ортасы) айларында тойланады. Гхадлья (саз торт) фестивалі аймақтың қыздары арасында тойланады, олар кешкі уақытта ауылдың әр үйіне саз торттарын, ішіндегі майлы лампаның жарығы шығу үшін тесіктері бар, алып барады. Әр үйдің алдында қыздар Гхадльямен байланысты әндер орындайды және азық-түлік немесе ақша алады. Гордхан фестивалі Картик айының 16-шы күні тойланады. Аймақтың билдері малға арналған анекдоттық әндерді, «Хииданы» орындайды, ал әйелдер Кришнаның махаббатымен байланысты «Чандравали» әнін айтады. Ең танымал жәрмеңкелер Пхалгуна, Чайтра, Бхадра, Ашвин және Картик айларында өтеді. Биаорада өткізілетін Чайтра жәрмеңкесі және Мальвадағы екі дюжинадан астам ауылдарда өткізілетін Гал ятралары ерекше көзге түседі. Тейджидің туғанына орай Бхадра айының он күнінде көптеген жәрмеңкелер өткізіледі. Тривени меласы Ратламда, ал басқа жәрмеңкелер Картик айында Уджайн, Мандхата (Нимад) және басқа да жерлерде өтеді. Мальва мұсылман қауымының басшысы – Мальва Муфтиі Азам немесе Мальваның бас муфтиі, ол Аала Хазрат Имам Ахмед Раза Ханды (Ахле Суннат Уаль Жаматтың маңызды көшбасшысы) ұстанады. Ол аймақтың жоғары саяхаттық билікке ие болып саналады. Муфти Ризванур Рахман Фаруки оның күйеу баласы Муфти Хабиб Яр Ханмен алмастырылды. Қазіргі лауазымдағы Муфти Нурұл Хақ. инду географтарының басты меридианы ретінде. Джай Сингх II салған обсерватория Үндістандағы төрт обсерваторияның бірі және көне астрономиялық құралдарды қамтиды. 12 жыл сайын өтетін Симхастха меласы Чайтра (сәуір) айының толық айында басталып, келесі толық айға дейін Вайшакха (май) айына дейін жалғасады. Манду бастапқыда Пармар билеушілерінің бекініс астанасы болды. 13-ғасырдың соңына қарай ол Мальва сұлтандарының ықпалына көшті, ал біріншісі оны Шадибад (қуаныш қаласы) деп атады. Ол астана болып қала берді, және сұлтандар Джахаз Махал және Хиндола Махал сияқты тамаша сарайлар, әшекейлі каналдар, құдықтар салды...

Спорт

Криккет аймақтағы ең танымал спорт түрлерінің бірі. Индор қаласы Мадхья-Прадеш крикет қауымдастығына да үй иесі. Қалада екі халықаралық крикет алаңы бар, олардың бірі – Холкар крикет стадионы. Штаттағы алғашқы бір күндік (ODI) крикет матчы Индордағы Нехру стадионында өткен.

Орындар

Жоқ. Орын қаласы Сыйымдылығы 1 Холкар Крикет стадионы Индор Крикет 30,000 2 Нехру Халықаралық Крикет стадионы Индор Крикет 25,000 3 Индор Спорт кешені Индор Крикет 50,000 4 Абхай Кхел Прашал Индор Жабық спорт 500 5 Индор Теннис клубы Индор Газон теннис 500 6 Емеральд Жоғары мектебінің алаңы Индор Крикет 500 7 Дали колледжі Индор Хоккей, Футбол, Крикет 500-ден әрқайсысы.

Мемлекет болу талаптары

Индорды елорда етіп, жеке Малва мемлекетін құру туралы талаптар айтылып келеді. Аймақ құрамына Девас, Мандсаур, Неемуч, Ратлам, Шаджапур, Агар, Уджайн, Индор, Барвани, Бурханпур, Дар, Джабуа, Хандва, Харгон, Алираджпур және Раджгарх аудандары кіреді. Малваның негізгі тілі – малви, бірақ қалаларда хинди тілі кеңінен қолданылады. Бұл үнді-еуропа тілдер тобының индика тілдеріне жатады. Бұл тіл кейде малави немесе уджаини деп те аталады. Малви тілі раджастхани тілдерінің бір тармағы болып табылады; нимади тілі Мадхья-Прадеш пен Раджастанның Нимар аймағында сөйленеді. Малви тілінің диалектілері әліпбилік тәртіппен: бачади, бхояри/павари, дхолевари, хошангабади, джамрал, катияи, нағыз малви, патви, рангари, рангри және сондвари. 2001 жылы жүргізілген сараптама бойынша тек төрт диалект анықталды: уджаини (Уджайн, Индор, Девас және Сехор аудандарында), раджавари (Ратлам, Мандсаур және Неемуч), умадвари (Раджгарх) және сондвари (Жалавар, Раджастхан). Малва халқының шамамен 55% малви тілінде сөйлей алады, ал 40% -ы Мадхья-Прадеш штатының ресми тілі – хинди тілінде сауатты.