Кіріспе

Бельгия аймағындағы саясат

Фландрия – Бельгия мемлекетінің мәдени қауымдастығы және экономикалық аймағы, сонымен қатар маңызды дербестікке ие. Тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі фламанд қауымы (немесе кейбір фламандтардың пікірінше, ұлт) XVII ғасырғы Төмен елдер провинцияларының католиктік оңтүстік бөлігінен өркендеген. Қазіргі Бельгияның Фландрия аймағы бірнеше феодалдық мемлекеттерге бөлінген. Ең маңызды мемлекеттер – Фландрия графтығы (оның ең оңтүстік аймақтарын қоспағанда), Брабант герцогтығының оңтүстік бөлігі (Нивель маңындағы аймақты қоспағанда) және Лиеж епископтығының солтүстік бөлігі. Бұл мемлекеттердің көпшілігі 1384 жылдан 1530 жылға дейін Бургундиялық Нидерландтың құрамында бірікті.

Бүгінде фламанд қауымының саяси дербестігі зор. Оның институттарына Фламанд Парламенті және Фламанд Үкіметі кіреді, бұл институттар аймақ пен қауымдастықтың институттары болып табылады, көптеген мәселелер бойынша заң шығару өкілеттігіне ие және Бельгия Конституциясымен бекітілген. Қалған өкілеттіктер федералдық деңгейде, Бельгия Парламенті мен Үкіметінде немесе Еуропалық деңгейде (Еуропалық Одақ) қалды. 2014 жылдың 25 шілдесінен бастап Фландрияның Президент-Министрі Герт Буржуа (N-VA) болып табылады, ол N-VA, CD&V және Open VLD коалициялық үкіметін басқарады.

Саяси жүйе

Фландрия Бельгияның федеративтік парламенттік өкілдік демократиялық монархиясының бір бөлігі болып табылады, ал ол өзі Еуропалық Одақтың құрамына кіреді. Фландрияның саяси жүйесі атқарушы билік – Фламанд үкіметінен және өкілдік билік – Фламанд Парламентінен тұрады. Фландрияның премьер-министрі – үкімет басшысы. Фландрияда фрагменттелген көппартиялық жүйе қалыптасқан. Саясатқа лобби топтарының, мысалы, кәсіподақтардың, өзара медициналық сақтандыру ұйымдарының және VOKA, UNIZO сияқты жұмыс берушілер федерациялары түріндегі бизнес мүдделерінің әсері зор.

Институционалдық негіздеме

Еуропалық Одақ заңнамасы мен Бельгия Конституциясы кең ауқымды институционалдық ортаның маңызды элементтерін құрайды. Қазіргі уақытта Еуропалық Одақ заңнамасы жаңа заңнаманың 70 пайызының қолданыс саласын және шектерін анықтайды делінеді. Бельгия Конституциясы қоғамдық және аймақтық мәселелерде автономияның негізін қалайды. Екі тиісті фламанд парламенттік ассамблеясы фламанд қауымдастығының фламанд аймағының барлық өкілеттіктерін қабылдауы керек деп бірден шешім қабылдады. Осыдан бері аймақтың жеке парламенті де, үкіметі де жоқ. Осылайша, Еуропалық Одақ құқығы, фламанд заңнамасы және Бельгия Конституциясы Фландриядағы саяси жүйенің және құқықтың негізгі көзі болып табылады.

Фламанд үкіметі

Үкіметтің атқарушы тармағы, іс жүзінде үкіметтік коалиция құрайтын саяси партиялардан таңдалған шектеулі сандағы министрлерден тұрады. Министрлерді Фламанд Парламенті тағайындайды. Кабинеттің төрағасы – Фламанд Министр-Президенті. Министрлер үкіметтің атқарушы органдарын басқарады. Министрлер өз саясатын және қызметін Палата алдында жеке өзі қорғауы тиіс. Фламанд Үкіметі Фламанд Парламентінің сенімін ұстануы керек.

Облыстық және жергілікті мемлекеттік басқару

Фландрия 5 провинцияға, сондай-ақ Брюссельдегі жергілікті фламанд мекемелеріне ("Vlaamse Gemeenschaps Commissie" (VGC)) және шамамен 300 муниципалитетке бөлінеді. Облыстық және жергілікті басқару облыстардың ғана құзыретінде болады. Облыстық үкіметтер негізінен әкімшілік бірліктер болып табылады және саяси тұрғыдан әлсіз. Губернаторды Фламанд үкіметі тағайындайды және Фламанд Парламенті бекітеді. Әр провинцияны бір губернатор басқарады. Губернаторға 47-ден 84-ке дейінгі мүшелерден тұратын сайланған Облыстық Кеңес көмек көрсетеді. Муниципалдық үкіметтер, керісінше, маңызды саяси бірліктер болып табылады, олардың өкілеттіктері зор, ал тәуелсіздік тарихы орта ғасырларға дейін жетеді. Көптеген ұлттық саясаткерлердің муниципалитеттерде саяси базасы бар, олар көбінесе өздерінің туған қалаларында қала әкімі немесе кеңесші болып қызмет етеді.

Сайлау жүйесі

Сайлаудан бірнеше ай бұрын әр партия әр округке үміткерлердің тізімін жасайды. Партиялар өздерінің "тикеттеріне" бос орын санына сай кандидаттарды қоя алады. Тізімді құру – әр партияның ішкі процесі, ол партиялар бойынша өзгеше болады. Тізімдегі орын кандидаттың сайлануына әсер етеді, бірақ соңғы сайлау реформасынан бері бұл әсер азайды. Жеке дауыстар басымдыққа ие. Саяси науқандар салыстырмалы түрде қысқа, сондай-ақ билбордтарды пайдалануға шектеулер қойылған. Саяси партиялар өздерінің барлық қызметі үшін, оның ішінде науқандар үшін мемлекеттік субсидияларға және мүшелері төлейтін жарналарға тәуелді болуы керек. "Сайлау шығындары" туралы заң сайлау науқаны кезінде саяси партиялардың шығындарын шектейді. Ірі мемлекеттік бюрократия, үміткерлерді саясаттастырудың жоғары деңгейі және саяси үміткерлердің барлық салық төлеушілердің есебінен партиялық сайлауға жұмсайтын көптеген еңбек сағаттарының кең таралған практикасы осы жағдайды биліктегі саяси партиялардың пайдасына бейімдейді. Егер ешбір партия абсолютті көпшілікке ие болмаса, ең күшті партия немесе партиялық топтар коалиция құрып, үкімет құрауға тырысады. Дауыс беру міндетті, халықтың 90 пайызынан астамы қатысады. Фламанд Парламентіне сайлау әдетте бес жылда бір рет өтеді. Бұл сайлау Еуропалық Парламент сайлауымен бірге өткізіледі. Қалалық және облыстық кеңестерге сайлау әр алты жылда бір рет өтеді. Келесі федералды сайлау 2024 жылы, ал келесі қоғамдық және аймақтық сайлаулар да 2024 жылы өтеді деп күтілуде, сондай-ақ келесі қалалық және облыстық сайлаулар да 2024 жылы болады.

Фландриядағы саяси партиялар

Фламанд саяси партиялары көп және әртүрлі. Олар Фламанд аймағында және екі тілді Брюссель астанасы аймағында қызмет етеді. Франкофондық партиялар Фламанд аймағында тек оған шектес бірнеше аудандарда ғана қызмет етеді. Бүкіл Бельгия бойынша ірі өкілді партиялар жоқ. Фламанд саясатына Фламандтың барлық жерінде кездесетін түрлі идеологияларды ұсынатын саяси партиялар басымдық етеді. Белгілі бір кіші аймақтарға тән саяси партиялар жоқ. 1830 жылы Бельгия мемлекеті құрылғаннан бастап және 19 ғасырдың көп бөлігінде Бельгия саясатын екі біріккен саяси партия басқарды: Католик партиясы (шіркеуге бағытталған және консервативті) және Либералдық партиясы (дін қызметкерлеріне қарсы және прогрессивті). 19 ғасырдың соңында жаңадан пайда болған өнеркәсіптік жұмысшы табын өкілдік ететін Социалистік партия пайда болды. Бұл үш топ әлі де Бельгия саясатында басымдық сақтайды, бірақ олардың мінезі айтарлықтай өзгерді. Сонымен қатар, бірнеше басқа партиялар құрылды, атап айтқанда, оңшыл, иммиграцияға қарсы және фламанд ұлтшылдығын жақтаушы Vlaams Belang, қазіргі уақытта Фландриядағы екінші ең маңызды партия, Volksunie, ол солшыл-либералды SPIRIT және оңшыл-консервативті N-VA партияларына бөлінді, олардың бірі орташа фламанд ұлтшылдары үшін, ал Agalev, қазіргі уақытта Groen! жасылдар үшін.

Католиктер / Христиан-демократтар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін католик (қазіргі христиандық демократиялық) партиясы шіркеумен ресми байланысын үзді. Ол орталықтың жаппай партиясына айналды. 1968 жылы елдегі тілдік шиеленістерге жауап ретінде Христиандық-демократиялық партия екі тәуелсіз партияға бөлінді: француз тіліндегі Бельгиядағы Parti Social Chrétien (PSC) және Фландриядағы Christelijke Volkspartij (CVP). Екі партия бірдей негізгі саясатты ұстанады, бірақ ұйымдары толығымен бөлек. CVP екі партияның ішіндегі үлкені, PSC-ге қарағанда екі есе көп дауыс жинайды. 1999 жылғы жалпы сайлаудан кейін CVP биліктен қуылды, бұл үкіметте 40 жылдық қатысуына нүкте қойды. 2001 жылы CVP өзінің атын CD&V (Christen Democratisch en Vlaams) деп өзгертті. CD&V-нің қазіргі төрағасы – Сэмми Махди.

Социалистер/Социал-демократтар

Социалистік партия – Басқаша (SP. a, Socialistische Partij Anders) өзінің ерте марксистік идеологиясының көбісінен бас тартты. Қазір ол негізінен Германияның Социал-демократиялық партиясы сияқты еңбекшілер партияларына ұқсас әлеуметтік-демократиялық партия болып табылады. Социалистер соғыстан кейінгі бірнеше үкіметтерге қатысты. Бұрын ол Socialistische Partij (SP) деп аталған, ал ол өз кезегінде Бельгиялық жұмысшы партиясының (BWP) бұрынғы мүшелері құрған Belgische Socialistische Partij (BSP) партиясынан бөлініп шыққан. Социалистер 1978 жылы тілдік принцип бойынша бөлінді. Фламанд социалистері 2002 жылы өз партиясының атын SP. a (Socialistische Partij Anders) деп өзгертті. Бруно Тоббак – Фламанд социалистік партиясының қазіргі басшысы. SP. a партиясының орталыққа қарай бұрылуына реакция ретінде, екі бұрынғы SP. a өкілі, Жеф Слеккс және Лоде Ван Оутриве, 2006 жылы коммунист және троцкишіл белсенділермен бірге жаңа социалистік қозғалыс – «Басқа саясатты қолдау комитетін» құрды.

Либералды және либералды демократтар

Либералдық партия негізінен кәсіпкерлерге, мүлік иелеріне, дүкендердің иелеріне және жалпы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға үндеу жасайды. Американдық тұрғысынан қарағанда, либералдардың экономикалық ұстанымдары орташа консервативті идеологияны көрсетеді деп есептеледі. Ашық Фламанд Либералдары мен Демократтары (OpenVLD, Open Vlaamse Liberalen en Democraten), бірнеше жыл бұрын Volksunie-ден шығып кеткендерді қатарына қабылдаған, 1990 жылдары Фландриядағы ең ірі саяси күш болды, бірақ Гай Верхофштадттың 7 жылдық либералдық басқаруынан кейін қолдауының үштен бірінен астамын жоғалтты. Қазіргі уақытта Open VLD-ні Александр Де Кру басқарады. Соңғы он жылда VLD-ден бөлініп шыққан бірнеше партия пайда болды. Олар Уорд Бейсен құрған Liberaal Appèl, Уго Ковельер құрған VLOTT және Жан Мари Дедекер құрған Lijst Dedecker. Бұл партиялар классикалық либералдық экономиканы және қоғамға оңшыл көзқарасты қолдады, сондай-ақ VLD-ді түбегейлі солға қарай бұрылған деп айыптады.

Коммунистер

Коммунистік партия (KP) – Фландриядағы Бельгия Коммунистік партиясының (KPB) мұрагері, Бельгиядағы алғашқы коммунистік партия. Бұл партия 1921 жылы құрылған, бірақ 1985 жылғы сайлаулардан кейін Бельгия парламентінен шығып қалды. Фландриядағы ең табысты маоистік қозғалыс – 1960 жылдардың соңында Лёвен университетінде студенттер наразылықтары кезінде пайда болған Alle Macht Aan De Arbeiders (AMADA – Барлық билік жұмысшыларға) болды. 1979 жылы бұл қозғалыс Бельгияның Еңбек партиясына (PVDA) айналды, қазіргі таңда Фландриядағы ең ірі марксистік партия (соңғы федералды сайлаудағы дауыстардың 3,24%) және Фландрияның кейбір қалалық және провинциялық кеңестерінде өкілдік етеді, бірақ Фламанд парламентінде жоқ. Партия француз тілді сайлау округі арқылы Федералды парламентте өкілдік етіледі. Басқа ұсақ коммунистік партиялар – троцкишілдік Социалистік жұмысшылар партиясы (SAP) және Солшыл социалистік партия (LSP).

Тілдік партиялар

Белгілі бір құбылыс – бұл бір мәселелік партиялардың пайда болуы, олардың өмір сүруінің жалғыз себебі – бельгиялық қоғамның бір тілдік тобының немесе аймағының мәдени, саяси және экономикалық мүдделерін қорғау. Фламанд қозғалысын қараңыз. 1950-1960 жылдары парламенттегі фламандтық ең белсенді партия – Volksunie (Халық одағы) бір кездері Бельгияның голланд тілінде сөйлейтін сайлаушыларының шамамен төрттен бірін қамтыды. Ол елдің фламанд халқының елдің ұзақ жылдар бойы үстемдік құрған француз тілді халқымен мәдени және саяси теңдікке жету үшін сәтті науқанның алдыңғы қатарында болды. Алайда, соңғы сайлауларда партия ауыр жеңіліске ұшырады. 2001 жылдың қазан айында партия ыдырап кетті. Солшыл либералдық қанаты Spirit-ті құрды, кейіннен ол Социал-либералдық партия деп аталды, ал дәстүрлі фламандтық ұлтшыл қанаты Nieuw Vlaamse Alliantie (N-VA) туы астында жалғасты. 2009 жылғы аймақтық сайлауда көңілі толмаған нәтижеге қол жеткізгеннен кейін Социал-либералдық партия фламандтық экологтардың Groen! тобымен бірігуді шешті. Фламанд блогы – Volksunie партиясынан 1978 жылы құрылған тағы бір партия. 2004 жылы ол таратылып, Расизмге қарсы заңды бұзғаны үшін айыптаудан кейін Vlaams Belang болып қайта құрылды. Ол фламандтардың тәуелсіздігін және мигранттардың мәдени ассимиляциясын ынталы түрде қолдады. (Төмендегі Ұлтшылдар/Консерваторлар бөлімін қараңыз)

Экологтар/Жасылдар

Фламандтық экологтар партиясы Agalev (Anders GAan LEVen – Басқаша өмір сүруге) 1981 жылы парламенттік деңгейде танымал болды. Дәстүрлі жасыл партия ретінде Agalev-тің үш негізгі құндылығы – экология, бейбітшілік және қатысу демократиясы. 1999 жылғы жалпы сайлаудағы маңызды табыстардан кейін, екі аймақтың жасыл партиялары тарихында алғаш рет федералды коалициялық үкіметке кірді, бірақ келесі сайлауда олар үкіметтен шығарылды. Содан кейін Agalev партиясы өз атын Groen! (Жасыл!) деп өзгертті.

Ұлттықлер/консерваторлар

Тағы бір ұлтшыл партия – 1976 жылы Volksunie-ден бөлінген оңшыл ұлтшыл Vlaams Belang (Фламанд мүддесі), бұл Vlaams Blok (Фламанд блогы) партиясының жалғасы. Бастапқыда негізінен Фламанд аймақтық және республикалық партия болған Vlaams Blok, көп ұзамай иммиграцияға қарсы мәселелерге назар аударды және жиі ксенофобия мен расизмге қатысты айыптамаларға ұшырады. Оның этикалық және моральдық мәселелерге қатысты көзқарасы өте консервативті. Партия төрағасы – Еуропарламент депутаты Франк Ванхекке, бірақ көптеген адамдар Филип Девинтерді партияның нақты басшысы деп санайды. Басты саясатшылар ұзақ уақыт бойы "маргиналдық" партия деп есептеген Фламанд блогы, 1991 жылғы сайлауларда Фламандтың көп бөлігінде, әсіресе Антверпенде салыстырмалы түрде жоғары үлес көрсетіп, сарапшыларды таң қалдырды. Партия кейінгі жергілікті, аймақтық және федералды сайлауларда одан да жақсы нәтижелер көрсетті және 2006 жылдың қарашасында да қолдау таба беретіндей көрінді, бірақ 2007 жылғы федералды сайлауда бір мандаттан айырылды. Фламанд блогының Бельгия конституциясына қайшы әрекет еткені анықталды. 2004 жылы Бельгия Жоғарғы соты Гент апелляциялық сотының шешімін растады, соған сәйкес Vlaams Blok-қа байланысты үш ұйым 1981 жылғы Бельгияның расизм және ксенофобияға қарсы заңын бұзған, ал партия тұрақты түрде кемсітушілікке және нәсілдік сегрегацияға шақырған. Партия мемлекеттік қаржыландырудан айырылып, осылайша таратылды. Vlaams Blok жақтастары бұл үкімді саяси мақсатта жасалған әрекет деп есептейді және конституцияны осы үкімді қабылдау үшін өзгертуге тура келгенін атап көрсетеді. Ұйымдастыру, мүшелік, аббревиатуралар және партия бағдарламасы (расистік деп қарастырылуы мүмкін нәрсені қоспағанда) бірдей болатын жаңа партия құрылды және оған Vlaams Belang (Фламанд мүддесі) деп ат қойылды.

Тілдік азшылық

Union des Francophones немесе UF – Фламанд Брабант провинциясындағы аймақтық, провинциялық және қалалық сайлауларға қатысатын бельгиялық сайлау тізімі. Аты айтқандай, оның басты назарында Фламанд Брабанттың француз тілді тұрғындары, әсіресе Халле-Вильвордеде және Брюссель астанасы маңындағы тілдік жеңілдіктері бар муниципалитеттерде тұратындар бар. UF – Бельгиядағы ең ірі үш француз тілді партияның – Реформаторлар қозғалысы, Демократиялық гуманистік орталық және Социалистік партияның бірлескен жұмысы. Коалиция Sint-Genesius-Rode сияқты француз тілді халықтың үлесі жоғары әртүрлі муниципалитеттерді қосып, екі тілді Брюссель астанасы аймағын кеңейтуді көздейді және екі тілді Брюссель-Халле-Вильворде сайлау және сот округін бөлуге қарсы тұрады. Қазіргі таңда партия Фламанд Парламентінде бір, Фламанд Брабант провинциялық кеңесінде алты және бірнеше қалалық кеңестерде ондаған өкілге ие.

Қатыстықтар

5% сайлау шегі орнатылғаннан кейін, жеке қаржыландыруға тыйым салынғанға жақын, ал мемлекеттік қаржыландыру іс жүзінде мүмкін болмағандықтан (тек парламентте кемінде бір өкілі бар партиялар үшін ғана), кіші партиялардың бірқатары, әсіресе Фламанд аймағында, ірі, дәстүрлі партиямен одақ құрды. Кез келген одақтағы партиялар тәуелсіздігін сақтайды, бірақ сайлауда бірыңғай тізім бойынша үміткерлерді тікелей ұсынады. Әдетте, кіші партия немесе партиялар орын алуға, ал ірі партия дауыстардың үлкен үлесін қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе CD&V / N-VA альянсы үшін орынды болды, нәтижесінде CD&V Фламанд аймақтық сайлауларында дауыс бойынша ең ірі партияға айналып, коалициялық келіссөздерді бастауға және Фламанд аймақтық үкіметінің басшысын тағайындауға мүмкіндік алды. VLD / Vivant / Liberaal Appel альянсы сайлауда жақсы нәтиже көрсетпеді. Альянс 2007 жылдың ақпанында Open VLD деп қайта аталды. Ұсынылған SP.a / Spirit / Groen! альянсы құрылмады, оның орнына SP.a / Spirit альянсы жеке сайлауға қатысты. Vlaams Belang, VLD-ден бөлініп шыққан және капиталистік және оңшыл либералдық экономикалық саясатты жақтаған VLOTT партиясымен одақ құрды. VB / VLOTT альянсы Лийст Дедекермен оларды альянсқа қосу мүмкіндігін талқылауда, бірақ нәтиже әлі белгісіз және оның орын алуы күмәнді.