Мемлекеттік әтеизм және дінге қарсы үгіт: Тарих және идеология

Кіріспе

Мемлекеттік атеизмді ресми түрде насихаттау – мемлекеттік атеизм немесе атеистік мемлекет дегеніміз, саяси режимдерге қатал атеизмді немесе дінсіздікті енгізу. Бұл теократияның қарама-қарсысы болып саналады және үкіметтердің кең ауқымды секуляризациялау әрекеттеріне де сілтеме жасай алады. Бұл, белгілі бір деңгейде, дін мен мемлекет арасындағы қарым-қатынас болып табылады, әдетте идеологиялық тұрғыдан дінсіздікпен және дінсіздік пен атеизмді насихаттаумен байланысты. Куба 2019 жылға дейін мемлекеттік атеист болды, бірақ бұл практика жойылғаннан кейін, жаңа конституцияның бір бөлігі ретінде арал ресми түрде зайырлы мемлекет деп жарияланды. Марксизмнің негізін қалаушы және басты теоретигі, 19 ғасырдың неміс ойшылы Карл Маркс, дінге екіұшты көзқарас танытты, оны "халықтың опиосы" деп қарастырды, сонымен бірге "қиналып жүрген жаратылыстың" "ішкі зарлы сыбыры" және олардың азаптарына қарсы моральдық әрекет етудің көзі деп санады. Маркс үшін дін биліктегілердің идеологиялық көрінісі емес еді, сондықтан оны жою қажет деп ойлаған жоқ. Оның пікірінше, коммунистік мемлекет діннің көмегіне мұқтаж болмайтын жағдай жасауы керек. Марксистік теорияның марксистік-лениндік түсіндірмесінде, негізінен орыс революционері Владимир Ленин дамытқан, атеизм диалектикалық материализмнен туындайды және дінді түсіндіруге және сынауға тырысады. Ленин былай деді:

Official promotion of atheism by a government

State atheism or atheist state is the incorporation of hard atheism or non theism into political regimes. It is considered the opposite of theocracy and may also refer to large scale secularization attempts by governments. To some extent, it is a religion state relationship that is usually ideologically linked to irreligion and the promotion of irreligion or atheism. are officially atheist. Cuba was state atheist until 2019, when this practice was eliminated, declaring that the island is officially a secular state as part of its new constitution. The founder and primary theorist of Marxism, the 19th century German thinker Karl Marx, had an ambivalent attitude toward religion, which he viewed as "the opium of the people", simultaneously "the sigh of" and a source of moral agency of the "oppressed creature" against their suffering. To Marx, religion was not the ideological expression of those in power, and he did not see it needing abolishing. Instead, he saw the communist state as creating conditions where the consolation provided by religion would not be needed. In the Marxist–Leninist interpretation of Marxist theory, developed primarily by Russian revolutionary Vladimir Lenin, atheism emanates from its dialectical materialism and tries to explain and criticize religion. Lenin states:

Although Marx and Lenin were both atheists, several religious communist groups exist, including Christian communists. Julian Baggini devotes a chapter of his book Atheism: A Very Short Introduction to a discussion about 20th century political systems, including communism and political repression in the Soviet Union. Baggini argues that "Soviet communism, with its active oppression of religion, is a distortion of original Marxist communism, which did not advocate oppression of the religious." Baggini goes on to argue that "Fundamentalism is a danger in any belief system" and that "Atheism's most authentic political expression takes the form of state secularism, not state atheism."

Маркс пен Ленин екеуі де атеист болғанымен, бірнеше діни коммунистік топтар бар, оның ішінде христиан коммунистері де бар. Джулиан Баггини өзінің "Атеизм: Ұзақ емес кіріспе" атты кітабының бір тарауын 20 ғасырдың саяси жүйелері, соның ішінде коммунизм және Кеңес Одағындағы саяси репрессиялар туралы талқылауға арнады. Баггини "Дінге белсенді түрде қысым көрсеткен Кеңес коммунизмі – дінге қысым көрсетуді жақтамаған түпнұсқа марксистік коммунизмнің бұрмалануы" деп мәлімдейді. Баггини сондай-ақ "Фундаментализм кез келген сенім жүйесінде қауіпті" және "Атеизмнің ең шынайы саяси көрінісі – мемлекеттік атеизм емес, мемлекеттік секуляризм" деген пікірді білдіреді.

Кеңес Одағы

Мемлекеттік атеизм (госатеизм, "мемлекет" [государство] және "атеизм" [атеизм] сөздерінің буындық қысқартуы) ресми совет идеологиясының басты мақсаты болды. Жеті онжылдыққа созылған бұл құбылыс әлем тарихында жаңалық еді. Коммунистік партия ғибадат орындарын жою, діни басшыларды ату, мектептер мен БАҚ-ты дінге қарсы насихатпен толтыру және "ғылыми атеизмді" тарату сияқты түрлі шараларға қатысты. Ол дінді түрлі жолдармен жоюға тырысты. Осылайша, КСРО мемлекеттік атеизмді (госатеизм) орнатуды мақсат тұтқан ресми идеологиясы бар алғашқы мемлекет болды, сондай-ақ болашақта діни сенімдердің қалыптасуына жол бермеуді көздеді. Ресей азамат соғысынан кейін мемлекет діни сенімдерді сенбеушілерге сіңіруді тоқтату және әлі де сақталған "революцияға дейінгі қалдықтарды" жою үшін ресурстарын пайдаланды. Большевиктер орыс православие шіркеуіне (орыс азамат соғысы кезінде Ақ қозғалысты қолдаған) ерекше жаулық танытты және оны патшалық автократияның қолдаушысы деп қарады. Жерді ұжымдастыру кезінде православие дін қызметкерлері совет үкіметінің – "шайтанның белгісін" шаруаларға қоятын Мәсіхке қарсы келгендігін жариялап, оларды үкіметке қарсы тұруға шақыратын жарнамалық парақтар таратты. Совет Одағында саяси қуғын-сүргін кеңінен таралды, діни қуғын-сүргін көптеген діндерге қолданылса да, режимнің дінге қарсы науқандары көбінесе мемлекеттік мүдделерге байланысты нақты діндерге қарсы бағытталды. Совет Одағындағы дінге қатысты көзқарас кейбір діндерді қуғынға салудан бастап, басқаларын заңсыз деп жарияламауға дейін өзгеретін. 1920 жылдардың соңынан 1930 жылдардың соңына дейін "Жауынгерлік атеистер лигасы" сияқты ұйымдар барлық діндерді күлкіге айналдырып, дінге сенушілерді мазақтады. Бұл лига "атеизмді насихаттау үшін Коммунистік партия құрған, номиналды түрде тәуелсіз ұйым" болды. Ол өз газетін және журналдарын шығарып, лекцияларды ұйымдастырып, дінді әжуалайтын және атеизмді насихаттайтын демонстрациялар өткізді. Дінге қарсы және атеистік насихат совет өмірінің барлық саласына – мектептерден БАҚ-қа дейін және тіпті діни рәсімдерді ауыстыруға дейін енгізілді. Ленин бастапқыда советтерге Григориан күнтізбесін енгізгенмен, жұмысшылардың өнімділігін арттыру мақсатында аптаны қайта ұйымдастыруға жасалған келесі әрекеттер кеңестік күнтізбеге әкелді, бұл "мерейтойдың жексенбіге сирек түсуіне" себеп болды. Революциядан кейін бір жыл ішінде мемлекет шіркеулердің барлық мүлкін, оның ішінде шіркеулерді де тартып алды, ал 1922-1926 жылдар аралығында 28 орыс православие епископы мен 1200-ден астам дін қызметкері өлтірілді (көптегені қуғынға ұшырады). Көптеген діни семинариялар жабылды және діни әдебиеттерді жариялауға тыйым салынды. 1929 жылдың 23 мамырында өткен Бүкіл Одақтық Коммунистік партиясының (большевиктер) Орталық Комитетінің Антирелигиялық комиссиясының отырысында КСРО-дағы сенушілердің саны 80 пайызға бағаланды, бірақ бұл көрсеткіш дінмен күрестің табыстылығын көрсету үшін төмендетілген болуы мүмкін. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын 54000 приход болған орыс православие шіркеуінің саны 1940 жылға қарай 500-ге дейін азайды. Жалпы алғанда, сол жылға дейін 1917 жылы жұмыс істеп тұрған шіркеулердің, синагогалардың және мешіттердің 90 пайызы күшпен жабылып, қайта құрылды немесе қиратылды. Армения, Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Беларусь, Молдова, Грузия, Украина және Литвада әртүрлі діни сенімдер бар. Ресейліктер негізінен православие шіркеуіне қайта оралды; 2008 жылға қарай ресейліктердің 72 пайызы православиелік екенін айтты, бұл 1991 жылы 31 пайызды құрады. Алайда, Райс университетінің философия және діни ойлау профессоры Нильс Кристиан Нильсен бұрынғы православиелік аймақтардағы постсоветтік халықтың қазір "дін туралы білімі жоқ" екенін жазды, олардың сенімінің интеллектуалды немесе философиялық аспектілері жоқ және басқа діндер туралы білімі де шамалы. 1928 жылы Иосиф Сталин Ленин ұсынған идея бойынша, Ресей империясындағы антисемитизм үшін өтемақы ретінде Ресейдегі еврей халқына көбірек жеке тәуелсіздік беру мақсатымен еврей автономиялық облысын құрды. Еврейлерге автономия берумен қатар Сталин Совет Одағының көптеген ислам елдерінде шариат заңын да рұхсат етті. "Совет үкіметі шариғатты, жалпыға ортақ заң ретінде, Ресейде тұратын кез келген басқа халықтар сияқты толық құқылы деп санайды" (Ресейдегі автономиялы республика Дагестан халықтарының съезінде Сталиннің мәлімдемесі). Совет Одағының 1936 жылғы Конституциясының 135-бабы жеке тұлғаларды діни дискриминациядан қорғайды.

State atheism (gosateizm, a syllabic abbreviation of "state" [gosudarstvo] and "atheism" [ateizm]) was a major goal of the official Soviet ideology. This phenomenon, which lasted for seven decades, was new in world history. The Communist Party engaged in diverse activities such as destroying places of worship, executing religious leaders, flooding schools and media with anti religious propaganda, and propagated "scientific atheism". It sought to make religion disappear by various means. Thus, the USSR became the first state to have as one objective of its official ideology the elimination of the existing religion, and the prevention of the future implanting of religious belief, with the goal of establishing state atheism (gosateizm). After the Russian Civil War, the state used its resources to stop the implanting of religious beliefs in nonbelievers and remove "prerevolutionary remnants" which still existed. The Bolsheviks were particularly hostile toward the Russian Orthodox Church (which supported the White Movement during the Russian Civil War) and saw it as a supporter of Tsarist autocracy. During the collectivization of the land, Orthodox priests distributed pamphlets declaring that the Soviet regime was the Antichrist coming to place "the Devil's mark" on the peasants, and encouraged them to resist the government. Political repression in the Soviet Union was widespread and while religious persecution was applied to numerous religions, the regime's anti religious campaigns were often directed against specific religions based on state interests. The attitude in the Soviet Union toward religion varied from persecution of some religions to not outlawing others. From the late 1920s to the late 1930s, such organizations as the League of Militant Atheists ridiculed all religions and harassed believers. The league was a "nominally independent organization established by the Communist Party to promote atheism". It published its own newspaper, and journals, sponsored lectures, and organized demonstrations that lampooned religion and promoted atheism. Anti religious and atheistic propaganda was implemented into every portion of soviet life from schools to the media and even on to substituting rituals to replace religious ones. Though Lenin originally introduced the Gregorian calendar to the Soviets, subsequent efforts to reorganise the week to improve worker productivity saw the introduction of the Soviet calendar, which had the side effect that a "holiday will seldom fall on Sunday". Within about a year of the revolution, the state expropriated all church property, including the churches themselves, and in the period from 1922 to 1926, 28 Russian Orthodox bishops and more than 1,200 priests were killed (a much greater number was subjected to persecution). Most seminaries were closed, and publication of religious writing was banned. A meeting of the Antireligious Commission of the Central Committee of the All Union Communist Party (Bolsheviks) that occurred on 23 May 1929 estimated the portion of believers in the USSR at 80 percent, though this percentage may be understated to prove the successfulness of the struggle with religion. The Russian Orthodox Church, which had 54,000 parishes before World War I, was reduced to 500 by 1940. Overall, by that same year 90 percent of the churches, synagogues, and mosques that had been operating in 1917 were either forcibly closed, converted, or destroyed. Armenia, Kazakhstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Belarus, Moldova, Georgia, Ukraine and Lithuania have diverse religious affiliations. Russians have primarily returned to
identifying with the Orthodox Church; by 2008 72% of Russians identified as Orthodox rising from 31% in 1991. However, Professor Niels Christian Nielsen of philosophy and religious thought of Rice University has written that the post Soviet population in areas which were formerly predominantly Orthodox are now "nearly illiterate regarding religion", almost completely lacking the intellectual or philosophical aspects of their faith and having almost no knowledge of other faiths. In 1928, the Jewish Autonomous Oblast was established by Joseph Stalin, acting on an idea proposed by Lenin in order to give the Jewish population in Russia more personal autonomy, as reparation for antisemitism in the Russian Empire. Along with granting Jewish autonomy, Stalin also allowed Sharia law in the majority Islamic countries of the Soviet Union. "The Soviet Government considers that the Sharia, as common law, is as fully authorized as that of any other of the peoples inhabiting Russia" (statement by Stalin during the Congress of the Peoples of Dagestan, an autonomous republic in Russia). Art. 135 of the 1936 constitution of the Soviet Union protects individuals from religious discrimination.

Қазақстан

1967 жылы Албанияның мемлекет басшысы Энвер Ходжа, Ленин басшылығымен Кеңес Одағының де-факто атеистік мемлекет болғанына қарамастан, Албанияны "әлемдегі алғашқы атеистік мемлекет" деп жариялады. Бастапқыда дінге көбірек төзімділік танытқан Куба үкіметі, Шошқалар шығанағы шабуылынан кейін көптеген сенушілерді қамауға алып, діни мектептерді жабуды бастады. Оның түрмелері 1960 жылдардан бері дін қызметкерлерімен толып жатты. 1961 жылы Куба үкіметі католик мектептерін, соның ішінде Фидель Кастро оқыған иезуит мектебін тәркіледі. 1965 жылы ол екі жүз дін қызметкерін елден қуды. 1976 жылы Куба Конституциясына "социалистік мемлекет өзінің қызметін ғалам туралы ғылыми материалистік ұғымға негіздеп, халықты соған тәрбиелейді" деген бап қосылды. 1992 жылы Кеңес Одағының тарауы елді өзін секулярлық мемлекет деп жариялауға әкеп соқты. Папа Иоанн Павел II 1998 жылы Кубаға тарихи сапар жасап, АҚШ-тың эмбаргосын сынағанда Кубадағы жағдайдың жақсаруына үлкен үлес қосты. Рим папасы Бенедикт XVI 2012 жылы, ал Рим папасы Франциск 2015 жылы Кубаға сапар шекті. Куба үкіметі діни топтарға қарсы жауырық әрекеттерін жалғастырды; 2015 жылы ғана 100-ден астам Пятидесятник, Методист және Баптист шіркеулерін жабуға немесе бұзуға бұйрық берді, деп Christian Solidarity Worldwide хабарлады. Куба конституциясы дін бостандығын мойындағанымен, заң әлі де шіркеу салу мәселесінде үнсіздік сақтайды. Бұл беймәлімдік кейбір аймақтардағы билік органдарына жаңа шіркеулер салуға тыйым салуға мүмкіндік берді, бірақ өз үйлерінде және Куба революциясынан бұрын салынған діни ғимараттарда құлшылық өткізуге рұқсат берді. Жаңа шіркеулер салудағы қиындықтарға қарамастан, евангелистік құлшылық кеңінен тарады, әр апта сайын ондаған мың кубалықтар аралда еркін құлшылық етеді.

Шығыс Германия

1968 жылғы ГДР конституциясының 39-бабы діни бостандыққа кепілдік бергенмен, мемлекеттік саясат атеизмді қолдауға бағытталған. Шығыс Германияда діннен алыстау күшті болды. Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) ондаған жылдар бойы діни қарсы ережелер қабылдады және атеизмді насихаттады, нәтижесінде 1950 жылы дінге жат азаматтардың үлесі 7,6% болса, 1986 жылы 60%-ға жетті. 1950-жылдары Кеңес билігі коммунистік үкімет құрған кезде ғылыми атеизм ресми мемлекеттік саясатқа айналды. Бұрынғы ГДР аймағы әлемдегі ең дінсіз аймақ болып саналды.

Солтүстік Корея

Солтүстік Корея конституциясында дін бостандығына рұқсат берілген. Дегенмен, Солтүстік Корея үкіметінің Чучэ идеологиясы "мемлекеттік қолдауға алынған атеизм" деп сипатталған, ал атеизм – үкіметтің ресми ұстанымы. 2018 жылғы ЦРУ есебіне сәйкес, еркін діни қызметтерге енді жол жоққа жақын, ал оларды жаңылыстыру үшін үкімет тарапынан қолдау көрсетілген топтар бар. АҚШ-тың Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясы Солтүстік Кореядағы жағдайды бағалау қиын екенін мәлімдеді, бірақ КХДР шенеуніктерінің діни қызметтерді басуы туралы хабарлар пайда болды, оның ішінде үкіметтің діни ұйымдарды құрып, бақылау арқылы діни қызметтерді шектеуге тырысатыны туралы мәліметтер де бар. 2004 жылғы "Human Rights Overview" есебінде Солтүстік Кореяның әлі де ең репрессивті үкіметтердің бірі болып қалатыны, оқшаулануы және халықаралық құқықты елемеуі бақылауды дерлік мүмкін емес ететіні айтылды. 1948 жылдан 1994 жылға дейін Ким Ир Сеннің билігі кезінде 1500 шіркеу қиратылғаннан кейін Пхеньян қаласында үш шіркеу салынды. Бұл шіркеулерде тұрақты түрде қызмет өткізетін шетелдік тұрғындар, ондағы қызметтер олардың көңілін көтеру үшін қойылғандығын хабарлады. Солтүстік Корея үкіметі Ким Чен Ир мен Ким Ир Сентің жеке басына табынуды саяси дін ретінде насихаттайды, сондай-ақ корейлік ультраұлтшылдыққа негізделген Чучэ идеологиясын, адамдарды "сыртқы ықпалдарға рухани құрмет көрсетуден аулақ болуға" шақырады. Бұл Кореядан тыс жерлерде пайда болған діндерді де қамтиды деп түсіндірілді. 2001 жылдан бері АҚШ Мемлекеттік департаменті Солтүстік Кореяны діни бостандықты бұзғаны үшін "ерекше назар қажетті ел" деп белгіледі. Кардинал Николас Чонг Джин Сук: "1940 жылдардың соңында 166 дін қызметкері өлтірілген немесе ұрланған, сол кездегі қуғын-сүргіннен аман қалған дін қызметкерлері туралы ешқандай мәлімет жоқ" деді, оның ішінде Пхеньянның Рим католик епискобы Фрэнсис Хонг Йонг Хо да бар. 2013 жылдың қараша айында діни адамдарды қуғынға салу салдарынан 80 адам көпшілік алдында атқыланды, олардың кейбіреулері Киелі кітаптарды иеленгені үшін жазаланды. Пхеньян қаласында бес христиан шіркеуі бар, олардың үшеуі протестант, біреуі шығыс православие, ал біреуі католик. Президент Ким Ир Сен мен оның анасы Чильгол шіркеуіне, протестант шіркеулерінің біріне, жиі демеушілік көрсеткен, және бұл шіркеуге экскурсиялар барысында бара алады. Христиандық институттар Кореялық Христиандық Федерациясымен реттеледі, ол мемлекеттік бақылаудағы діни ұйым. Чондоизм – Кореядағы жергілікті дін, ал Чондоист Чонгу партиясы Солтүстік Кореяның биліктегі коалициясының бір бөлігі болып табылады, бірақ Солтүстік Кореядағы Чондоистердің саны белгісіз.

The North Korean constitution states that freedom of religion is permitted. However, the North Korean government's Juche ideology has been described as "state sanctioned atheism" and atheism is the government's official position. According to a 2018 CIA report, free religious activities almost no longer exist, with government sponsored groups to delude them. The United States Commission on International Religious Freedom stated that assessing the situation in North Korea is challenging, but reports which state that DPRK officials repress religious activities have surfaced, including reports which state that the government forms and controls religious organizations in an attempt to restrict the performance of religious activities. In 2004, the Human Rights Overview reported that North Korea remains one of the most repressive governments, with isolation and disregard for international law making monitoring almost impossible. After 1,500 churches were destroyed during the rule of Kim Il Sung from 1948 to 1994, three churches were built in Pyongyang. Foreign residents who regularly attend services at these churches have reported that the services which are performed there are staged for their benefit. The North Korean government promotes the cult of personality of Kim Jong Il and Kim Il Sung, described as a political religion, as well as the Juche ideology, based on Korean ultranationalism, which calls on people to "avoid spiritual deference to outside influences", which was interpreted as including religions which originated outside Korea. Since 2001, the U. S. State Department has designated North Korea as a "country of particular concern", due to its violations of religious freedom. Cardinal Nicolas Cheong Jin suk has said that, "There's no knowledge of priests surviving persecution that came in the late forties, when 166 priests and religious were killed or kidnapped," which includes the Roman Catholic bishop of Pyongyang, Francis Hong Yong ho. In November 2013, it was reported that the repression of religious people led to the public execution of 80 people, some of them were executed for possessing Bibles. There are five Christian churches in Pyongyang, three of them are Protestant, one of them is Eastern Orthodox, and one of them is Catholic. President Kim Il Sung and his mother were frequent patrons of the Chilgol Church, one of the Protestant churches, and that church can be visited on tours. Christian institutions are regulated by the Korean Christian Federation, a state controlled religious organization. Chondoism is an indigenous religion in Korea, and the Chondoist Chongu Party is part of the ruling front in North Korea, but the number of Chondoists in North Korea is unknown.

Моңғолия

Моңғол халықтық революциялық партиясы (МНРП) 1960 жылға дейін атеизмді насихаттады. 1936 жылы Моңғолия Халық Республикасына жапон әскерлері шапқаннан кейін, 1937 жылы Кеңес Одағы сол жерге әскерлерін жіберіп, будда дініне қарсы науқан жүргізді. Осымен қатар, Халықтық революциялық партиясы мен моңғол армиясында кеңес үлгісіндегі тазарту науқаны басталды. Сол кездегі моңғол басшысы – Жозеф Сталиннің ізбасары Хорлугин Чойбалсан, ол Сталиннің Кеңес Одағында бұрын қолданған саясатын үлгі етіп алды. Бұл тазарту Тибет буддизмін жоқ етіп, шамамен тридцать мыңнан тридцать бес мыңға дейін адамның өмірін құрбан етті.

Вьетнам

Виетнам Социалистік Республикасы коммунистік үкіметінің мәлімдемесі бойынша, ресми түрде дінсіз мемлекет болып табылады. Виетнам Социалистік Республикасының Конституциясының 24-бабы діни бостандықты мойындайды.

Революциялық Мексика

1917 жылғы Мексика Конституциясының 3, 5, 24, 27 және 130-баптарында дінге қарсы қағидалар мен діни бостандықтарды шектеулер қамтылған. 1917 жылғы Конституцияда орнатылған шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жүзеге асыруға ұмтылған президент Плутарко Элиас Каллес 1924 жылы билікке келгенге дейін бұл баптар көбінесе қолданылмады. Кальестің Мексикасы дінсіз мемлекет ретінде сипатталды, ал оның бағдарламасы 20 ғасырда Мексикада діни амалдарды жоюға бағытталған. Шетелдік дін қызметкерлері елден қуылды, ал шіркеудің мүлігі тәркіленді. 27-бапта шіркеулердің осындай мүлікті болашақта сатып алуына тыйым салынды, сондай-ақ діни ұйымдар мен дін қызметкерлеріне бастауыш мектептер ашуға немесе басқаруға рұқсат берілмеді. 1917 жылғы Конституция сонымен қатар монастырьлік ордендердің болуына (5-бап) және шіркеу ғимараттарының сыртында діни қызметтер өткізуге тыйым салды (олар мемлекеттік меншікке айналды), сондай-ақ мұндай діни қызметтерді мемлекет бақылауын жүзеге асыру керектігін талап етті (24-бап). 1926 жылдың 14 маусымында президент Кальес «Қылмыстық кодексті реформалау туралы заң» деп ресми түрде аталатын және «Каллес заңы» деп белгілі болған дінге қарсы заңнаманы қабылдады. Оның католиктерге қарсы іс-әрекеттеріне діни ордендерді тыйым салу, шіркеуді меншік құқығынан айыру және дін қызметкерлерін азаматтық бостандықтарынан айыру кірді, оның ішінде дінге қарсы заңдарға қатысты істер бойынша сотқа қатысу құқығы және дауыс беру құқығы. Каллеске қарсы католиктердің наразылығы оның дінге қарсы пікірлерімен күшейді. Дінге қарсы заңдарды қатаң орындау салдарынан, әсіресе Халиско, Закатекас, Гуанахуато, Колима және Мичоакан штаттарындағы адамдар оған қарсылық көрсетуге бастарды, бұл 1926 жылдан 1929 жылға дейін екі тараптан да зұлматтармен сипатталған Кристеро соғысына әкелді. Кейбір Кристеролар террорлық тактиканы қолданды, соның ішінде мемлекеттік мектеп мұғалімдерін азаптап өлтіру, ал Мексика үкіметі дін қызметкерлерін қуғынға салды, Кристеро деп күдіктенгендерді және оларды қолдаушыларды өлтірді және көбінесе кінәсіз адамдарға қарсы кек алды. АҚШ елшісі Дуайт Уитни Морроуның көмегімен бітім туралы келіссөздер жүргізілді. Алайда Кальес келісім шарттарын бұзып, оған мойынсұнбады және шамамен 500 Кристеро басшысын және 5000-ге жуық басқа Кристероны, көбінесе өз үйлерінде жұбайлары мен балаларының алдында атып өлтірді. Католиктерге әсіресе қоршаған орта, бұл келісімнен кейін Кальес білім беруде мемлекеттік монополияны сақтап, католиктік білім беруді жойып, оның орнына социалистік білім беруді енгізді: «Біз балалық шақтың, жастың санасына еніп, иелік етуіміз керек». Кальес Максимато билігінде болғандықтан қуғындар жалғасты және 1940 жылға дейін, президент Мануэль Авила Камачо билікке келгенге дейін тоқтамады. Діни білім беруді жоюға бағытталған әрекеттер 1934 жылы Мексика Конституциясының 3-бабына түзетулер енгізу арқылы күшейді, ол «әлеуметтік білім беруді» міндетті ету арқылы дінді жоюға тырысты, ол «барлық діни ілімдерді жоюмен қатар» «фанатизм мен ықпалға қарсы күресуге» және «жастарда ғалам мен әлеуметтік өмір туралы ғылыми және нақты түсінік қалыптастыруға» бағытталған. 1946 жылы конституциядан социалистік білім беру ережелері алынып тасталды және жаңа заңдар зайырлы білім беруді қолдады. 1926 жылдан 1934 жылға дейін кем дегенде 40 дін қызметкері өлтірілді. Соғысқа дейін елде 4500 дін қызметкері жұмыс істесе, 1934 жылы үкімет 15 миллион адамға қызмет етуге лицензия берген 334 дін қызметкері ғана болды, ал қалғандары өлтірілді, жер аударылды немесе лицензия алмады. 1935 жылы 17 штаттың бірінде де тіркелген дін қызметкері болған жоқ.

Articles 3, 5, 24, 27, and 130 of the Mexican Constitution of 1917 as originally enacted included anticlerical provisions and restricted religious freedoms. The Articles were initially seldom enforced until President Plutarco Elías Calles, who sought to enact the separation of church and state established in the Constitution of 1917, took office in 1924. Calles' Mexico has been characterized as an atheist state and his program as aiming to eradicate religious practices in Mexico during the 20th century. There was an expulsion of foreign clergy and expropriation of Church properties. Article 27 prohibited any future acquisition of such property by churches, and prohibited religious corporations and ministers from establishing or directing primary schools. The Constitution of 1917 also forbade the existence of monastic orders (Article 5) and religious activities outside of church buildings (which became government property), and mandated that such religious activities would be overseen by government (Article 24). On 14 June 1926, President Calles enacted anticlerical legislation known formally as The Law Reforming the Penal Code and unofficially as Calles Law. His anti Catholic actions included outlawing religious orders, depriving the Church of property rights and depriving the clergy of civil liberties, including their right to a trial by jury in cases involving anti clerical laws and the right to vote. Catholic antipathy towards Calles was enhanced because of his vocal anti Catholicism. Due to the strict enforcement of anticlerical laws, people in strongly Catholic states, especially Jalisco, Zacatecas, Guanajuato, Colima and Michoacán, began to oppose him, and this opposition led to the Cristero War from 1926 to 1929, which was characterized by atrocities on both sides. Some Cristeros applied terrorist tactics, including the torture and killing of public school teachers, while the Mexican government persecuted the clergy, killing suspected Cristeros and supporters and often retaliating against innocent individuals. A truce was negotiated with the assistance of U. S. Ambassador Dwight Whitney Morrow. Calles, however, in violation of its terms did not abide by the truce and he had approximately 500 Cristero leaders and 5,000 other Cristeros shot, frequently in their homes in front of their spouses and children. Particularly offensive to Catholics after the supposed truce was Calles' insistence on a state monopoly on education, suppressing Catholic education and introducing socialist education in its place: "We must enter and take possession of the mind of childhood, the mind of youth." Persecutions continued as Calles maintained control under the Maximato and did not relent until 1940, when President Manuel Ávila Camacho took office. Attempts to eliminate religious education became more pronounced in 1934 through an amendment of Article 3 of the Mexican Constitution, which strived to eliminate religion by mandating "socialist education", which "in addition to removing all religious doctrine" would "combat fanaticism and prejudices", "build[ing] in the youth a rational and exact concept of the universe and of social life". In 1946, socialist education provisions were removed from the constitution and new laws promoted secular education. Between 1926 and 1934 at least 40 priests were killed. Where there were 4,500 priests operating within the country before the War, in 1934 there were only 334 priests licensed by the government to serve fifteen million people, the rest having been killed, exiled or not obtaining licenses. In 1935, 17 states had no registered priests.

Революциялық Франция

Француз революциясы бастапқыда шіркеудің жемқорлығы мен жоғары рухты қызметкерлердің байлығына шабуыл жасаудан басталды, көптеген христиандар осымен келісе алды, себебі Галликан шіркеуі революцияға дейінгі Францияда үстемдік құрды. "Террор билігі" деп аталатын екі жылдық кезеңде антиклерикалық көріністер Еуропаның заманауи тарихындағы кез келген оқиғадан да зор күшпен өршіді. Жаңа революциялық билік шіркеуді басып, католик монархиясын жойды, шіркеу мүлкін мемлекеттік меншікке айналдырды, 30 000 дін қызметкерін елден қуды және тағы да жүздеген адамды өлтірді. 1793 жылдың қазан айында христиан күнтізбесі революция күнінен бастап есептелетін жаңа күнтізбемен алмастырылды, сондай-ақ Бостандық, Ақыл және Жоғарғы Басшылық фестивальдары жоспарланды. Жаңа моральдық діни формалар пайда болды, оның ішінде Жоғарғы Басшылыққа сенуші деистік культ және Ақыл культі, революциялық үкімет 1794 жылдың сәуір айында біріншісін қысқа мерзімге сақтауды міндеттеді.

Адам құқықтары

Дінге қарсы мемлекеттер, соның ішінде атеист мемлекеттер, халықаралық адам құқықтары заңдарына қайшы келеді. Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның 18-бабы ой, ар-ұждан және дін бостандығын қорғауға бағытталған. 1993 жылы БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі комитеті Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 18-бабының «теистік, теистік емес және атеистік сенімдерді, сондай-ақ қандай да бір дінге немесе сенімге ие болмау құқығын қорғайтынын» мәлімдеді. Комитет бұдан әрі «дінге немесе сенімге ие болу немесе қабылдау еркіндігі, міндетті түрде дін немесе сенімді таңдау еркіндігін, соның ішінде қазіргі дінді немесе сенімді басқасына ауыстыру немесе атеистік көзқарасты қабылдау құқығын қамтиды» деп атап көрсетті. Конвенцияға қол қойған елдерге «сенушілерді немесе сенбеушілерді» олардың сенімдерінен бас тартуға немесе басқа дінге өтуге мәжбүрлеу үшін «дене күшін немесе қылмыстық санкцияларды қолдануға» тыйым салынған. Осыған қарамастан, 2009 жылға дейін әлемнің көптеген аймақтарында азшылық діндері қуғынға ұшырауын тоқтатпады. Теодор Рузвельт 1903 жылы Кишинев погромын айыптап, АҚШ президенттерінің шетелдердегі діни бостандық туралы пікір білдіру тарихын қалыптастырды. Франклин Д. Рузвельт 1941 жылғы Елдің жағдайы туралы үндеуінде төрт бостандықтан – ғибадат ету бостандығынан, Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның және болашақ АҚШ дипломатиялық күш-жігерінің негізін құрады. Джимми Картер Дэн Сяопиннен Қытайдағы діни бостандықты жақсартуды сұрады, ал Рональд Рейган Мәскеудегі АҚШ елшілігінің қызметкерлеріне кеңес билігінен қысым көрген яхудилерге көмектесуді тапсырды. Билл Клинтон 1998 жылғы Халықаралық діни бостандық туралы заңмен, діни бостандықты насихаттау үшін дипломатиялық құралдарды пайдалану мақсатында, Халықаралық діни бостандық жөніндегі АҚШ комиссиясын құрды. Албания сияқты елдерде дінге қарсы саясат жүргізіліп, атеизмді қолдау көрсетілді, бұл олардың діни құқықтарына әсер етті. Атеист мемлекеттердегі салдары Шығыс Германияның жас буындары арасында көрініс табады. </ref>