Кіріспе

Долорес Клейборн – Стивен Кингтің 1992 жылы жарық көрген психологиялық триллер романы. Романды басты кейіпкер өз аузынан баяндайды. Кинг романдарына тән емес, бұл роман тарауларға бөлінбеген, абзацтар арасында қосымша бос орын немесе бөлімдердің үзілісі жоқ; сондықтан мәтін үздіксіз, біртұтас повесть болып келеді, ол тікелей айтылған монологтың жазбасы сияқты оқылады. Бұл роман 1992 жылы АҚШ-та ең көп сатылған кітап атанды. Оқиғада Стивен Кинг кейін "Ғасыр дауылы" телесериалының түсірілімінде пайдаланған "Кіші Тал арал" деген ойдан туған қалашық енгізілген. Роман 1992 жылы үлкен жетістікке жетіп, көбінесе жағымды пікірлер алды. Оның негізінде 1995 жылы Кэти Бейтс түскен сәтті фильм түсірілді, ал Time журналы 2013 жылы оны Стивен Кингтің ең ұлы 10 фильм адаптациясының қатарына қосты. 2013 жылы Сан-Францискода операның екі бөлімді премьерасы өтті. 2017 жылы Нью-Йорк қалалық операсы Майкл Капассо режиссерлігімен 59E59 театрында операның жаңа камералық нұсқасының әлемдік премьерасын қойды. 2019 жылы оны Бостон университетінің опера институты сахналады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Долорес Клейборн - Мэн штатының шағын Литл Талл аралында тұратын 65 жастағы жесір әйел. Ол өзінің бай, қарт жұмыс берушісі Вера Донованды өлтірген деп күдікті. Роман оның жергілікті констебльге және стенографқа айтқан мәлімдемесінің көшірмесі ретінде ұсынылады. Долорес полицияға өзінің Вераны өлтірмегенін, оған көп жылдар бойы қамқорлық жасағанын, бірақ күйеуі Джо Сент-Джордждің өлімін 30 жыл бұрын ұйымдастырғанын мойындағанын айтуға тырысады. Долорестің мойындауы оның өмірінің, қиындыққа ұшыраған некесі мен жұмыс берушісімен қарым-қатынасының оқиғасына айналады. Долорес алғаш рет Верамен қарым-қатынасын сипаттады, ол 1949 жылы ол және оның миллионер күйеуі Литл Талл аралында жазғы үй сатып алып, Долоресті қызметші қыз ретінде жалдағаннан кейін басталды. Вераның қатал талаптарымен күресуге қабілетті Долорес Донованның үйінде қызметшіден үй шаруасына көтеріледі. 1960 жылы күйеуі жол апатынан қайтыс болғаннан кейін, Вера аралдағы үйінде көбірек уақыт өткізеді, ақырында ол жерге тұрақты түрде көшетін болады. Вера 1980-ші жылдары бірнеше инсульт алады, содан кейін Долорес әйелдің үйде күтушісі және еріксіз серігі болады. Бай әйел деменцияға ұшыраған кезде, Долорес оны "тозаң қоян" деп атаған күштің қорқынышты галлюцинацияларынан жұбатады. Вера ақылға келгенде, Долорес ақыл-ойындар мен билік ойындары сериясымен күреседі. Долорес Донован үйінде жұмыс істей бастағанда Джоның алкоголизмі, ашуы мен тұрмыстық зорлық-зомбылығынан оның некесі қиындыққа тап болғанын айтады. Олардың балалары Селена, Джо және Пит балалардың зорлық-зомбылық жасалғанын білмейді. 1960 жылы бір түнде Джо Долорестің артына ағашпен ұрып, оның кемсітуіне себепші болғандықтан, некедегі проблемалар күшейеді. Жаза ретінде Долорес оның басына керамикалық қаймақ құмырасын шауып, балтамен қорқытады, егер ол оны тағы да ұрып-соқса, оны өлтіремін деп ант береді. Бұл жанжалға Селена куә болады. Джо Долоресті ұрып-соғуды тоқтатады, бірақ Селена Долоресті қорлап, өзін-өзі қорғауға алғанын түсінбейді, ал Джо балта оқиғасын оның жанашырлығын алуға пайдаланады. Ана мен қыз арасында қақтығыс пайда болады. 1962 жылы Долорес Селенаның үнемі кері шегініп, қорқып, қоғамнан тыс және өзінің сыртқы келбетіне немқұрайдылық таныта бастағанын байқайды. Ол бір жігітпен танысып, есірткіге түскенін ойлағаннан кейін, Dolores, ақыры, қызын аралға қайтып оралған кезде кездестіреді. Ол балта оқиғасының шындықты түсіндіреді және Селена Джоның өзін қорлағанын мойындайды. Селена қайықтың қапталынан секіріп түсерімен, Долорес оны тоқтатып, қорғаймын деп ант береді. Сол түні ол Джоны өлтіруді ойлап, оны өлтіруге деген ықыласын "ішкі көздің" ашылуы деп сипаттады. Оның орнына, ол онымен бетпе-бет келіп, егер ол тағы да Селенаға қол тигізген болса, оны тұтқындауға уәде береді. Долорес Джоны тастап, балаларын қорғауға шешім қабылдайды. Ол балаларының қоныс аударуын қаржыландыру үшін олардың жинақ шоттарынан ақша алуға тырысқанда, Джоның бәрін ұрлағанын біледі. Ол жұмыс орнында қайғырып жылап, Вераға сенім білдіреді. Әдеттегідей жанашырлық танытатын Вера Долорестің "ішкі көзі" туралы қандай да бір тәжірибеге ие болғанын айтады және Джо сияқты ер адамдар жиі апаттарда қаза тауып, әйелдеріне бәрін қалдыратынын ескертеді. Ол кетіп бара жатқанда, ол күйеуін өлтірген жол апатын ұйымдастырғанын айтады және Долореске "кейде жол апаты бақытсыз әйелдің ең жақсы досы бола алады" деп кеңес береді. Долорес Джоны өлтіруді жоспарлай бастайды, бірақ келесі жазға дейін өзінің жоспарын жүзеге асыруға мүмкіндік таба алмайды. Вера аралдан көрінетін толық күн тұтылуына қызығады, бұл оқиға оның алыстаған балаларын оған келуіне көндіреді. Ол арал паромда үлкен қонақ үй өткізуді жоспарлап отыр. Сол кезде аралдың бос болатынын білген Долорес Селенаның лагерьге жіберілуін қамтамасыз етеді, ал Джо-младший мен Пит материктегі отбасына бару үшін жіберіледі. Долорес олардың жерінің шетіндегі бұталардың арасына құрғаған құдықтың орнын белгілейді. Балаларының тұтылу кезінде оған қосылмаятыны белгілі болған кезде, Вера күйзеліске түсіп, жалданған көмекшісіне шабуыл жасайды, Dolores оны қызметші қыздардың біреуін әділетсіз жұмыстан босату туралы сөйлескеннен кейін ғана тынышталады. Күн тұтылу күні Долорес Джоға виски бөтелкесі сатып алып, оған сэндвич жасайды, оның сақшысын төмендетеді, және олар көптеген жылдар бойы бірінші рет физикалық сүйіспеншілікке ие болады. Күн тұтылу басталғанда, Д...

Стиль

Кингтің көптеген басқа шығармаларынан өзгеше, мистикалық құбылыстарға көңіл аз бөлінеді. Бірнеше мистикалық оқиғалар меңзелгенімен, кітапта нақты орын алған жалғыз құбылыстар – әкесінен жыныстық зорлық көрген аты-жөні белгісіз жас қыздың екі телепатиялық көрінісі. Бұл көріністер, күннің тотылуымен бірге, Кингтің "Жерральдтың ойыны" романымен байланыс құрады.

Кейіпкерлер

Долорес Клейборн Романның баяндаушысы және басты кейіпкері, ол 65 жастағы үй шаруасындағы әйел. Өмір бойы ауыр еңбек пен азаптан қаһарланбай, бірақ қатал, ол өз есімін өзі жасамаған кісі өлтіруден тазарту үшін өткен күнәларына қарсы тұруға мәжбүр болады. Романның соңында президент Кеннедиге қарсы қарама-қайшылық сезімдерін білдіргеніне қарамастан, оның демократияға тіркелгені туралы мәлімет беріледі. Вера Донован - Долорестің жұмыс берушісі және талапшыл, биік қолды әйел (Долорестің сөздері бойынша, "биік ат үстіндегі қарт"), ол өзінің күрделі үй шаруасына фанатикалық берілгендік танытады және ең кішкентай қателік үшін жалдаған көмекшісін жұмыстан шығарады; Вера күтпеген жерден Джодан құтылу үшін шайқаста Долорестің жалғыз одақтасы болады. Вераның күйеуінің адал емес күйеуін өлтірген жол апатын ұйымдастырғаны анықталады. Қарт әйел ретінде ол бірнеше рет инсульт алып, өмірінің соңғы жылдарын барған сайын бұзылып бара жатқан күйде өткізеді, ал Долорестің орны үй шаруасын жүргізушіден үй шаруасына ауысады. Ақылы дұрыс болған кезде ол Долореске мүмкіндігінше қолайсыздық туғызу арқылы көңіл көтереді, тіпті өз-өзіне және төсек киімдеріне әдейі лас келеді, сондықтан Долорес оны тазалауға мәжбүр болады. Ол "тозаң қоян" деп аталатын қорқынышты көріністер мен галлюцинациялардан зардап шегеді, ол күйеуі мен балаларының өлі түрін алады және ақыр соңында оның өліміне әкеледі. Джо Сент-Джордж - Долорестің күйеуі, ол оған мектептен кейін үйленеді. Жұмыста тұрақсыз, нәсілшіл, отбасына сөзбен де, денемен де қорлаушылық танытатын Джо ақырында қызымен жыныстық қатынаста болады, бұл Долоресті оны өлтіруге итермелейді. Оның өлімі Долорес ойлағаннан әлдеқайда ауыр және ұзаққа созылады, ал оның азап шегуі оған ауыр тиді. Селена Сент-Джордж - Долорес пен Джоның қызы, өте ақылды және мейірімді қыз, ол орта мектепте оқыған кезде құрметке ие оқушы. 12 жасында әкесіне қауіп төндірген анасын көргеннен кейін, ол жағдайды дұрыс түсінбейді және Джоға жанашырлық танытады, ол оның мейірімділігін пайдаланып, оны қорлай бастайды. Ол өзіне тартылған және Долорес қорлық-зомбылықты тоқтатуға тырыспағанша, өзін-өзі өлтірудің шегінде болады. Джо қайтыс болғаннан кейін Селена анасынан оны өлтірген-өлтпегенін сұрайды, бірақ Долорес оны жоққа шығарады, бірақ Селена анасының кінәсін күмәнге салады. Ересекте Селена Нью-Йоркке көшіп барып, танымал журналист болады, бірақ алкоголизммен күреседі және анасынан алыстайды. Романның эпилогы олардың татуласа бастағанын көрсетеді. Джо Сент-Джордж-младший Долорес пен Джоның үлкен ұлы, ол әкесімен ақыл-ойы, сезімталдығы және физикалық қабілетінің жоқтығы үшін қорланады және кемсітіледі, ал Джо қайтыс болған кезде, оның ұлы оны белсенді түрде жек көреді. Әкесі қайтыс болған кезде, ол үш баланың ең ауырсы болып, әкесін жек көруі үшін кінәмен күреседі. Ересекте ол Мэн штатының сенаторы болады және анасымен тығыз қарым-қатынаста болады. Пит Сент-Джордж Долорестің кіші ұлы, әкесі қайтыс болғанда тоғыз жаста, оны анасы "кішкентай Пит" немесе "Пити" деп атайды, ол әкесіне құлшылық етеді және оған еліктеуге кіріседі, мектепте ұрысқа түсіп, нәсілдік қорлауларды қолданады. Ол түсіну үшін тым жас. Үлкенде ол әскерге түсіп, соғыстың аяқталуына аз уақыт қалғанда Сайгонда қаза табады. Майкл Донован - Вераның күйеуі, ол ұшақ жасаушы миллионер. Ол Балтимордың сыртында автокөлік апатынан қаза табады, ол өзінің сүйіктісінің пәтерінен қайтып келе жатқанда, Вера оның тежегіштерін бұзғаннан кейін қаза табады. Дональд пен Хельга Донован Вераның балалары, оларды соңғы рет Долорес 1961 жылы, Дональд 16 жаста, ал Хельга 14 жаста, Вера Хельгаға жүргізуші куәлігін алудан бас тартқаннан кейін, даудан кейін көрді. Долорес олардың әкелерінің өліміне аналарының қатысы бар екенін білгенін немесе күдікті екенін және тіпті оны шантаж жасап жүргенін болжайды. Вера жылдар бойы Долореске олардың алыстағанын айтып, қазіргі мансабы мен отбасылары туралы күрделі өтірік айтады, бірақ оның өлімінен кейін, олар Долорес оларды соңғы рет көргеннен кейін бірнеше ай бұрын қайтыс болғаны белгілі болады. Тед Кенопенски - Вераның қолөнершісі және кейде сүйіктісі, Долорес оны "Ханки" деп атайды. Долорес оның Верамен бірге күйеуін өлтіруге әрекет еткенін айтады. Ол Вераның денсаулығы нашарлай бастағаннан кейін көп ұзамай көлік апатынан қаза табады. Мистер Пиз - банкир, ол Долореске Джоның оның балаларының колледж қорларынан ұрлаған ақ...

Бейімделулер

Роман 1995 жылы Тейлор Хакфорд түсірген фильмге бейімделді. Басты рөлдерде Кэти Бейтс Долорес рөлінде, оның қызы Селена рөлінде Дженифер Джейсон Ли, ал Вера Донован рөлінде Джуди Парфитт ойнады. Дэвид Джосс Бакли романды сахнаға қоюға бейімдеді. Ол Германия мен Францияда өндірілді және 2007 жылы Париж премьерасының Globe De Crystal сыйлығына ие болды. Тобиас Пикердің роман негізінде жазған операсы, Дж. Д. МакКлэччидің либреттосымен, Dolores Claiborne 2013 жылдың 18 қыркүйегінде Сан-Франциско операсында көрсетілді, онда Патрисия Расет бас рөлді ойнады.