Кіріспе

Оңтүстік-батыс Ирландиядағы патшалық (1118–1596)

Десмонд патшалығы – Ирландияның оңтүстік-батысындағы тарихи патшалық. Ол 1118 жылы Мюнстер патшасы Тадг Мак Картаг, Гланмайр шарты бойынша Мюнстер патшалығын Десмонд пен Томмондқа (Tuadh Mhumhain, «Солтүстік Мюнстер») ресми бөлген кезде құрылды. Оған қазіргі Корк округінің және Керри округінің көп бөлігі кірді. Десмондты Мак-Карта (Маккарти) әулеті биледі. Патшалықтағы басқа рулар – О’Салливан және О’Донаван. 12 ғасырдың соңында Ирландияға нормандықтардың басып кіргенінен кейін Десмондтың шығыс жартысы англо-нормандар басып алып, Десмонд графының иелігіне айналды, оны Фицморис және Фицджеральдтар – танымал ирландтық Джеральдиндер әулеті басқарды. Десмонд патшасы Диармейд Мак Картаг Англияның Генри II-ге бағынды, бірақ Десмондтың батыс жартысы жартылай тәуелсіз гэль патшалығы ретінде сақталды. Ол көбінесе англо-нормандармен соғыста болды. Фингхин Мак-Картегтің Каллан шайқасында (1261) англо-нормандарға қарсы жеңісі Десмондтың тәуелсіздігін сақтауға көмектесті. Десмонд патшалары Бларни қамалы, Бэлликарбери қамалы, Мюкросс аббаттығы және Килкреа монастыры сияқты орындарды салған. 1590 жылдардағы Тоғыз жылдық соғыстан кейін Десмонд Ирландия Корольдігінің құрамына енді.

Маккарти Морс: Десмонд патшалары

1118 жылдан бастап 1596 жылға дейін Десмонд патшалығын Маккарти Мор (яғни "Ұлы Маккарти") әулеті биледі. Ғасырлар бойы Маккарти Морлар Десмонд патшалары ретінде таққа отырып, патшалықтың өңірлерінде маңызды иеліктерді (манорларды) сақтап келді. Басты резиденциялар Паллис қамалында (қазіргі Килларни қаласының жанында), Касл-Лоу қамалында (Килларнидің Лох-Лине көлінде) және Балликарбери қамалында (Керри сағасындағы Кахерсивен қаласының жанында) орналасқан. 1596 жылы король Донал IX Маккарти Мордың қайтысынан және 1602 жылғы Кинсаль шайқасынан кейін Геллдік тәртіп де-факто тоқтатылып, бұрынғы Десмонд патшалығы 1606 жылы Корк және Керри округтері арасында бөлісті. Маккарти Мордың Десмондтағы билігі аяқталғаннан кейін, Маккарти Мор әулетінің "Атаның басшысы" деген ең жоғары гелдік атаққа ие болған ұрпақтары Десмонд ханзадалары деп аталады. Маккарти Мордың қосымша атағы оның рулық тармағының иелік атауынан туындайды.

Княжеліктер және басқа да септіктер

Десмонд корольдік үйінің ұрпақтары (кадет отбасы тармақтары) өздеріне тиесілі аумақтар мен атақтар алды – бұл корольдік үйдің аппанажы ретінде белгілі болды. Маккарти Мор басшысының мәртебесіне жетпеген MacCarthy Mór кадет тармақтары өздерінің әміршілдік руларының басшылары болды, яғни Карберидің Маккарти Ри, Маскерридің Маккарти және Духаллоудың Макдоно Маккарти. Географиялық орналасуына байланысты, Маскерри және Карбери Маккартилері галликалық жерлерді қорғап, кеңейте отырып, негізінен Десмонд графы Фицджеральдтарға қарсы көптеген шайқастарды жүргізді. XVI ғасырдың ортасына қарай Маккарти Мордың негізгі тармағы Керриге көшіп кетті, сондықтан олардың Карбери мен Маскерриге номиналды билік ету құқығы бар деген кез келген қазіргі талаптар осы тармақтардың кез келген ұрпақтары тарапынан қабылдамауы мүмкін.

Карбер

Десмонд корольдігінің үш билеушілігінің бірі – Карбери, 13-шы ғасырдың ортасында Донал Готт Маккарти құрған Маккарти Регх әулетінің билігінде болды және Десмондтың Маккарти Морс билеушілігінен тәуелсіздікке ие болды. Осылайша, Маккарти жерлері Карберидің тәуелсіз және маңызды билеушілігінің арқасында, Десмондтан тыс жерде үш еседен астам аумақты құрады, ол Десмондтың оңтүстігінде/оңтүстік-шығысында орналасқан. Карбери билеушілерінің/княздарының негізгі резиденциялары Килбриттайн қамалында (Кинсаль ауданындағы Кинсаль маңында) және Тимолег қамалында (Кинсальдан батысқа қарай) орналасқан. Соңғысына иелік ету үшін Бари нормандық әулетімен жиі даулар туындады, олар Батыс Коркта да белгілі болды. Карберидің Маккарти Регх әулетінің билігінде болған маңызды қарастырылымдардың арасында Баллидехоб, Бендуфф, Даунин, Килко және Килгоббин қамалы бар, олардың тек бірнешеуін атап өтуге болады.

Жасыл бұршақ

Екінші жағынан, Маскерри Маккартилері Маккарти Мордан салыстырмалы түрде жақында таратылған, сондықтан олар (қазір де) негізгі династияның тармағы саналды. Десмонд Королдығының бұл княздығы 14 ғасырда король Кормак Мор Маккарти Мордың (1359 жылы қайтыс болған) екінші ұлы Дермод үшін иелік ретінде пайда болды. Әр түрлі уақытта, Англиямен саяси қарым-қатынастағы шеберліктерінің арқасында Мускерри Лордтары/Принцтері Кланкарти графы, Маунткашель виконты және Бларни бароны (лорды) сияқты әртүрлі британдық титулдарға ие болды. 15 ғасырдың соңында Кормак Лайдир Маккарти қайта салғаннан бастап, Корк қаласына жақын орналасқан Бларни қамалы Маскерри Маккартилерінің негізгі резиденциясы болды. «Бларни» термині Бларни Лорды Кормак Тейг Маккарти мен Англия королевасы Елизавета I арасындағы болған деген әңгімеден «бос әңгіме» немесе «сүйкімді сөздер» мағынасында туындады. «Бларни тасын сүйген» аңызы да осы Бларни қамалынан бастау алады. Мускерри Принцтерінің билігіндегі көптеген кіші иеліктердің/лордтықтардың ішінде маңыздылары: Баллеа, Карригнамук, Карригнавар, Кастлкормак, Клогро, Клогфилип және Даунине.

Дуаллоу

Маккарти Мор әулетінің аппанаждары ретінде басталган әмірлік желілердің үшіншісі – Маккарти Духаллоу (Дюихе Эалла), сонымен қатар Макдоно Маккартилер деп танылған. Духаллоу септасы 13 ғасырда сол кездегі Десмонд королі Кормак Фионн Маккарти Мордан (1244–1248 жылдары билеген) оның ұлы Диармуидқа (Дермондқа) аппанаж ретінде берілді. Духаллоу (және Кошминг) галлик билеушілігі Маккартилердің Десмондтағы Фитцджеральдтардың нормандық әулетімен, Десмонд графтарымен болған кейбір күрестерде солтүстік шекараны қорғады. Духалло лордтарының негізгі ордасы Кантурк қаласында орналасқан. Макдоно Маккарти лордтары/Духаллоу ханзадаларының әулеті 18 ғасырда жойылды. Карбери және Маскэридегі басқа әмірлік аппанаждар сияқты, Духаллоу да графтық (ард тиарна) дәрежедегі – Кланаули, Клонмиен және Дромах, сондай-ақ барондық (тиарна) дәрежедегі бірнеше септтерге билік етті, мысалы, Каппах, Дромискане, Кантурк, Килболейн, Ноктемпл және Лохорт сияқтылар.

Жақсылық

Слихт Эоганның руы (кланы) Кошмаинг ("Майн өзенінің жанында") 14 ғасырда король Кормак Мор Маккарти Мор (1359 жылы қайтыс болды) өзінің үшінші ұлы Эоган үшін Десмонд патшалық үйінің иелігі ретінде құрылған. Батлердің сөзіне сәйкес, "Магунихи барониясындағы Маккарти руларының арасында ең ірісі (88-105 жыртын жер) – Коис-Майнгедегі Слиохт Эогхайн Мхоир. Бұл рудың жерлері Магунихидің бүкіл солтүстік шекарасы бойымен, Кастлемейнеге жақын жерден Корк шекарасына дейін созылған". Кошмаинг Слихт Эоганның басшысы Кошмаинг Лорды (Ард Тирна) (ағылш. Cosmaigne) атанды. Кошмаинг иелігінің негізгі орны Молахифте орналасқан, ал Фьери мен Клонмеаллан қамалдары (кіші иеліктер) болған.

Маккарти емес септілер

Ирландияның оңтүстік-батысындағы Десмонд корольдігінің ішінде де, сыртында да Маккартилердің түрлі руларынан басқа көптеген әулеттер болды. Аймақтағы ең белгілі нормандық әулеттер Фицджеральдтар (Десмонд графы), Фицморис, Баррилер, Барретттер және Роштер болды. Десмондтағы Маккарти Морс билігінде болған Маккарти емес гэльдік княздардың ішіндегі ең бастылары О'Салливандар еді. Олардан кейін О'Доногьюлер келді, және осы екеуі ғана Маккартилердің таққа отыру рәсімдеріне қатысты, яғни Ақ таяқты табыстауға. Сондай-ақ О'Каллахан, О'Кифф, МакАулифф, О'Шей, [О'Феррис, /О'Ферги] және басқалары да белгілі болды. Карбериде Маккарти Рейктерден басқа, ең белгілі гэльдік әулеттер О'Донаван князьдық руы, О'Махони, О'Дрисколл, О'Дали және О'Кроули болды. Маскерриде Маккарти емес белгілі гэльдік әулеттерге Максуини, О'Лири, О'Спейлен, О'Хили және О'Риордан кірді.

Жалпы сілтемелер

Батлер, В. Ф. Т., Ирландия тарихынан үзінділер. Лонгман, Грин және компаниясы, 1925 жыл. Эллис, Питер Берресфорд, Эриннің патшалық қаны: Ирландияның галликалық асыл әулеттері. Палгрейв. Қайта қаралған басылым, 2002 жыл. Маккарти Глас, Дэниел, Флоренс Маккартидің өмірі мен хаттары. 1867 жыл. Маккарти, Самуэль Трант, Мюнстердің Маккартилері. 1922 жыл. О'Донован, Джон (ред. және ауд.), Annála Ríoghachta Éireann. Төрт автордың "Ирландия Корольдығының жылнамалары". 7 томдық. Корольдік Ирландия академиясы. Дублин. 1848–51 жылдар. 1856 жылғы 2-ші басылым. О'Харт, Джон, Ирландиялық тегі. Дублин. 1892 жылғы 5-ші басылым. О hInnse, Сеамус (ред. және ауд.) және Флоренс Маккарти, Мак Картайдың кітабы немесе әртүрлі ирландтық жылнамалар (б.з. 1114–1437 жж.). Дублин жоғары оқу орталығы. 1947 жыл. О'Кифф, Юджин (ред. және ауд.), Мюнстер кітабынан Еоганахт әулеттері. Корк. 1703 жыл. қолжетімді осында
Ó Murchadha, Diarmuid, "Каллан шайқасы, б.з. 1261", Корк тарихи және археологиялық қоғамының журналында, Том. LXVI, № 204. 1961 жылғы шілде-желтоқсан, 105–116 беттер. Ó Murchadha, Diarmuid, Корк округінің отбасылық аты. Корк: Коллинз баспасы. 1996 жылғы 2-ші басылым.