Кіріспе

Текст жинау жабдықтарын өндіруші

Негізін қалау

XIX ғасырда көптеген өнертапқыштар қолмен жинауды алмастыратын машинаны ойлап табуға тырысты. Ең көп уақыт мәтінді жасауға емес, кейіннен пайдалану үшін әріптерді дұрыс орнына қайтаруға кетті. Мергенталер бұл мәселені әріптің қалыбын арнайы кілті бар матрицаның (әрбір әріпке бірнеше матрица/қалып қолдануға болатын) жанына орналастыру арқылы шешті. Линотип операторы мәтін жолын теріп жазады. Машина әр матрицаны қалыбымен бірге орнына түсіріп, қажетті мәтін жолын құрастыру үшін матрицаларды жинады. Содан кейін ыстық қорғасын қорытпасы матрицалардың қалыптарына құйылды, осылайша жаңа мәтін жолы пайда болды. Линотип операторы келесі жолды теріп жазуға көшеді. Көптеген жолдар блоктарға, кейде абзацтарға біріктіріліп, бет макетінің тиісті бағанына орналастырылатын болды. Ал линотип машинасының ішінде, бір жолға қолданылған матрицалар машина арқылы өтетін, онда матрицаның бір жағындағы арнайы кілттер жүйесі, әрбір әріп үшін ерекше, матрицаның келесі пайдалануға дайын, дұрыс сақтау ұясына ғана түсуіне мүмкіндік беретін. Бұл процестің тағы бір артықшылығы – қағаздың әрбір басылымы металлдан жаңа құйылғаннан жасалғандықтан, әріптердің тозуының алдын алатын. Мергенталер шешкен тағы бір мәселе – мәтінді теңдеу, яғни басу бағанында сол және оң жақ жиектерінің тегіс болуын қамтамасыз ету. Бұрын қолмен жинаушылар осыны әртүрлі енді бос орындарды пайдаланып, жолдардың бірдей нүктеде аяқталуын қамтамасыз ету арқылы істеген. Мергенталер «бос орын лентасын» (Ж.В. Шукерс патенттеген) бейімдеді – екі металл клинінен тұратын құрылғы, олар бос түрде байланысқан. Мәтін жолы теңделген кезде, бос орын лентасының екі клині де екі рет жоғары итеріліп, жолды құюдың толық көлеміне дейін кеңейтетін. Бос орын ленталары матрицалардан бөлек сақталып, қайта пайдалану үшін қолданылатын.

Тарих

Бірінші Linotype-тің жасалуы ұзақ, қиын және күрделі процесс болды, оған көптеген қатысушылар мен ұзақ жылдар бойы компаниялардың құрылуы қатысты. 1877 жылы Колумбия округінің заңдарына сәйкес Ұлттық баспа компаниясы құрылды және Джеймс О. Клефеннің інісі Льюис Клефен президент болып сайланды. 1885 жылдың қазан айында Linotype-тің алғашқы сәтті сынағынан кейін Ұлттық баспа компаниясының акционерлерінен жаңа капитал жинау мақсатында Мергенталер баспа компаниясы құрылды. Соңында 1895 жылы Нью-Йоркте Мергенталер Линотип компаниясы құрылды. Филип Телл Додж 1928 жылға дейін оның бірінші президенті болды, содан кейін оны ұлы Норман Додж алмастырды. Нью-Йорктегі Мергенталер Линотип компаниясы, ұйымның ең соңғы нұсқасы, 5 000 000 доллар капиталмен (1895 долларымен) және 333 инвестордың акцияларында 10 000 000 доллар (1895 долларымен) көлемінде іске қосылды. 1889 жылы «The Railway Magazine» журналының баспагері Джозеф Лоуренс «The Linotype Company» компаниясының британдық бөлімшесін құрды. 1899 жылы Бродхит қаласында (Альтриншам) жаңа фабрика ашылды. 1903 жылы британдық компания «Machinery Trust» компаниясымен бірігіп, «Linotype & Machinery Ltd» компаниясын құрды. «Mergenthaler Linotype» компаниясы ХХ ғасыр бойы баспа индустриясында үстемдік құрды. Машиналардың жоғары сапалы жасалуының арқасында негізгі бөліктері шамамен 100 жыл бойы өзгеріссіз қалды. Әсіресе, ХХ ғасырдың көп бөлігінде әлемдегі (латын әліпбиіндегі) газеттерде қолданылған Линотиптің оқылғыштық тобы ерекше табысқа жетті. Линотип жүйесінің беріктігі, оның сызықтарды нығыз таяқшалар түрінде құюы, осы үстемдікке көмектесті. «Linotype Company» «Mergenthaler» компаниясымен бірігіп, «Linotype Paul Ltd» компаниясын құрды, ол «K. S. Paul» технологиясын пайдалана отырып, «Linotron» фототиптеу машиналарын жасады. Компания, баспа индустриясындағы көптеген компаниялар сияқты, соғыстан кейінгі күрделі тарихты бастан кешірді, оның барысында баспа технологиясы екі революциядан өтті – біріншісі фототиптеуге, содан кейін цифрлық технологияға көшу. 1950 жылдары шағын офсеттік баспа машиналарын өндірген «Davidson Corporation» компаниясы «Linotype» компаниясының еншілес компаниясы болды. Кейіннен ол «American Type Founders» компаниясына сатылып, «ATF Davidson» деген атпен жұмыс істеді. Бірқатар бірігулер мен қайта ұйымдастырулар арқылы «Mergenthaler Linotype» компаниясының бизнесі ақырында неміс компаниясы «Linotype Hell AG»-ге өтті. 1997 жылдың сәуір айында «Linotype Hell AG» компаниясын «Heidelberger Druckmaschinen AG» сатып алды. Келесі айда «Linotype Hell AG» компаниясының бірнеше бөлімшелері жаңа компанияларға бөлінді, олардың бірі Бад-Хомбург-во-дер-Хойеде орналасқан «Linotype Library GmbH» болды. Бұл жаңа компания тек цифрлық қаріптер мен оларға байланысты бағдарламалық жасақтамаларды сатып алу, жасау және тарату үшін жауапты болды. Бұл бөлініс компанияның қаріп бағдарламалық қамтамасыз ету бизнесін Heidelberg сақтап қалған ескі баспаға шығару бизнесінен ажыратып берді. 2005 жылы «Linotype Library GmbH» өз атын «Linotype GmbH» деп қысқартты, ал 2007 жылы «Linotype GmbH» компаниясын «Monotype Imaging Holdings, Inc.» – «Monotype Imaging, Inc.» және басқа компаниялардың бас компаниясы сатып алды. 2023 жылдың тамызында «Monotype» компаниясы «Linotype» электрондық коммерция платформасын, «FontShop» және «Fonts.com» компанияларымен бірге жабатынын хабарлады.

Қаріптер

Linotype типтік кітапханасындағы қаріптер – 20 ғасырдың ең белгілі қаріп дизайнерлерінің туындылары. Кітапханада Герман Запфтың Palatino және Optima, Адриан Фрутигердің Frutiger, Avenir және Univers, сондай-ақ Макс Мидингер мен Эдуард Хоффманның Helvetica сияқты танымал сауда белгілі қаріптері бар. Linotype GmbH белгілі де, жаңа қаріп дизайнерлерінен жиі жаңа үлгілер ұсынады. Linotype сонымен қатар Mac OS X үшін FontExplorer X бағдарламасын таныстырды. Бұл бағдарлама пайдаланушыларға жаңа қаріптерді қарауға және бағдарлама ішінде сатып алуға мүмкіндік беретін, жақсы бағаланған қаріптерді басқару құралы. Бұл бизнес-модель iTunes және iTunes Store қолданғанға ұқсас. 13 ғасырдың ислам каллиграфы Яқут әл-Мустасимидің құрметіне аталған, жеңілдетілген араб қаріпі Якут 1956 жылы Linotype компаниясымен шығарылды және қазірге дейін кітаптар мен газеттерде қолданылатын ең көп таралған араб қаріптерінің бірі болып табылады.