Кіріспе
Шал компания – нақты активтері немесе операциялары аз немесе жоқ компания немесе корпорация, көбінесе бизнес бастамас бұрын қаржыландыру алу үшін құрылады. Шал компаниялар негізінен өздерінің пайдалы иелерінің кім екенін заңды түрде жасыру үшін құрал ретінде пайдаланылды, және бүгінгі күнге дейін жаһандық корпоративтік ашықтық инициативаларындағы кемшіліктерге байланысты осы ерекшелік сақталып тұр. Олар пассивті инвестицияларға ие болуы немесе зият жеңілдік меншік немесе кеме сияқты активтердің тіркелген иесі болуы мүмкін. Шал компаниялар, шал компанияларды құру қызметін ұсынатын және заңдық хат-хабарларды қабылдауға агент ретінде әрекет ететін (мысалы, бухгалтер немесе заңгер) компанияның мекенжайы бойынша тіркелуі мүмкін. Компания өзінде маңызды активтері немесе операциялары болмаса да, бизнес мәмілелерін жүзеге асыру құралы ретінде қызмет ете алады. Шал компаниялар заңды мақсаттарда қолданылады, бірақ салықтан қашу, салықтан жалтару, ақшаны жылыстату немесе анонимділік сияқты нақты мақсаттарға жету үшін де пайдаланылуы мүмкін. Шал компаниялар контекстінде анонимділік компанияның пайдалы иелерінің анонимділігімен байланысты. Анонимділік жеке меншікті жұбайдан (неке бұзылған жағдайда), кредиторлардан немесе мемлекеттік органдардан қорғау үшін ізделуі мүмкін. Шал компаниялардың заңды бизнес мақсаттарының мысалдары: трастқа сенімді ретінде әрекет ету және өздері үшін басқа қызметтерді атқармау. Бұл құрылым сенімдінің жауапкершілігін шектейді. Корпоративтік шал компания серіктестікке серіктестер үшін және басқа да бизнес жобалары үшін шектеулі жауапкершілік құру үшін немесе бизнестің бір бөлігін екінші бөлігінің тәуекелдерінен қорғау үшін құрылуы мүмкін. Шал компаниялар активтерді бір компаниядан жаңа компанияға аудару үшін, ал міндеттемелерді бұрынғы компанияда қалдыру үшін қолданылуы мүмкін. Байлар мен танымал адамдар құпиялылық және қауіпсіздік үшін шал компанияларды пайдаланады. Осыған сәйкес, шал компаниялар олардың пайдалы иелері үшін материалдық және материалдық емес жеке пайда табу үшін пайдаланылуы мүмкін.
A shell corporation is a company or corporation with no significant assets or operations often formed to obtain financing before beginning business. Shell companies were primarily vehicles for lawfully hiding the identity of their beneficial owners, and this is still the defining feature of shell companies due to the loopholes in the global corporate transparency initiatives. It may hold passive investments or be the registered owner of assets, such as intellectual property, or ships. Shell companies may be registered to the address of a company that provides a service setting up shell companies, and which may act as the agent for receipt of legal correspondence (such as an accountant or lawyer). The company may serve as a vehicle for business transactions without itself having any significant assets or operations. Shell companies are used for legitimate purposes but can be used for tax evasion, tax avoidance, money laundering, or to achieve a specific goal such as anonymity. Anonymity, in the context of shell companies, relates to anonymity of beneficial owners of the company. Anonymity may be sought to shield personal assets from others, such as a spouse when a marriage is breaking down, from creditors, or from government authorities. Shell companies' legitimate business purposes are, for example, acting as trustee for a trust, and not engaging in any other activity on their own account. This structure creates limited liability for the trustee. A corporate shell can also be formed around a partnership to create limited liability for the partners, and other business ventures, or to immunize one part of a business from the risks of another part. Shell companies can be used to transfer assets from one company into a new one while leaving the liabilities in the former company. Shell companies are also used for privacy and security reasons by wealthy individuals and celebrities. Accordingly, shell companies may be used to generate both pecuniary and non pecuniary private benefits by their beneficial owners.
Өмірбаян
Кейбір фирмалар бұрынғыда операциялар жүргізген болуы мүмкін, бірақ қолайсыз нарық жағдайларына немесе компания басқаруының нашар болуына байланысты олар қысқарған. Фирма сондай-ақ, компанияның операциялары тоқтатылған кезде, мысалы, сатып алынғаннан кейін пайда болуы мүмкін, бірақ бастапқы компанияның «қабығы» әлі де сақталады. «Фирма» термині корпоративтік ұйымның мақсатын сипаттамайды, бірақ, әдетте, нақты корпоративтік құрылымдағы оның рөліне сәйкес ұйымды жіктеу үшін көбірек ақпарат береді; мысалы, холдингтік компания, толық серіктес немесе шектеулі серіктес. Фирмалар көлеңкелі экономиканың маңызды бөлігі болып табылады, әсіресе салық бейкенттерінде тіркелгендері. Олар халықаралық бизнес компаниялар, жеке инвестициялық компаниялар, аралық компаниялар немесе «пошта жәшігі» компаниялары деп те аталуы мүмкін. Бұл терминдер практикада көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылса да, олардың мағынасы бірдей емес және әрбір термин заңсыздықтың әртүрлі аспектісін көрсетеді. Фирмалар салықтан қашуға да пайдаланылуы мүмкін. Салықтан қашудың классикалық схемасы белгілі бір елдегі салық жүктемесін азайту үшін бірнеше корпоративтік ұйымдар арасындағы тиімді баға белгілеуді пайдалануды қамтиды; мысалы, «Қос ирландиялық» схемасы. Көбінесе үлкен корпоративтік құрылымдарда қолданылатын арнайы мақсаттағы ұйым, анонимділікті қамтамасыз ету сияқты нақты мақсатқа жету үшін құрылуы мүмкін. 2013 жылғы тәжірибелік зерттеуде зерттеушілер халықаралық заңды бұза отырып, анонимді тіркеуді сұрағанда, корпоративтік қызметтердің төрт провайдерінің бірі халықаралық заңды бұза отырып, қызмет көрсетуге келіскен.
Мысалдар
Shell компаниялар бір компанияның активтерін бұрынғы компанияның міндеттемелерінсіз жаңа компанияға беру үшін пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, Sega Sammy Holdings 2013 жылдың маусым айында банкротқа ұшыраған Index Corporation сатып алған кезде, олар 2013 жылдың қыркүйегінде Sega Dream Corporation деп аталатын қабықша компаниясын құрды, оған ескі компанияның құнды активтері, соның ішінде Atlus бренді мен Index Corporation-тің зияткерлік меншігі берілді. Бұл дегеніміз, бұрынғы компанияның міндеттемелері бұрынғы компанияда қалды, ал Sega Dream бұрынғы компанияның барлық активтеріне таза құқық алды. Бұрынғы Index Corporation таратылды. Sega Dream Corporation 2013 жылдың қарашасында Index Corporation болып қайта аталды. Hilco HMV Canada сатып алған кезде олар қаржыны қамтамасыз ету және жауапкершілікті азайту үшін Huk 10 Ltd. деген атаумен қабықша компаниясын қолданды. Кейін Huk 10 Ltd компаниясы HMV-ге талап қойды, бұл Hilco-ға активтерді қайтарып алуға және HMV Canada-дан бас тартуға мүмкіндік берді. Басқа бір мысал ретінде салықтық бейкенттегі қабықша компанияны пайдалану салықтан қашу стратегиясы бойынша пайданы сол қабықша компанияға ауыстыруға мүмкіндік береді. Шетелден өнім сатып алатын АҚШ компаниясы пайдаға АҚШ салықтарын төлеуі керек, бірақ бұған жол бермеу үшін ол өнімді салықтық бейкентте орналасқан резидент емес қабықша компания арқылы сатып алады, онда ол оффшорлық компания ретінде сипатталады. Бұл компания өнімдерді өз атынан сатып алып, бағасын көтереді және АҚШ компаниясына сатады, осылайша пайданы салықтық бейкентке аударады. (Өнімдер ешқашан осы салықтық бейкенттен өтіп, тікелей АҚШ компаниясына жеткізілмейді.) Бұл компания АҚШ-та орналаспағандықтан, оның табысына АҚШ-та табыс салығы салынбайды, ал оффшорлық компания салықтық бейкент аумағында орналасқандықтан, оған да салық салынбайды. Салықтық бейкент заңнамасына сәйкес пайда юрисдикцияда жасалмаған деп есептеледі, ал сату АҚШ-та жүзеге асырылды деп есептеледі. АҚШ-тағы жеке табыс салығы корпоративтік табыс салығынан әлдеқайда маңызды емес болғандықтан, АҚШ компаниясының басшылары жалақыны (немесе сыйақыны, консультациялық сыйақыны және т.б.) компанияның пайдасынан талап етеді. Сонымен қатар, телеарналардың иелігіне қатысты FCC шектеулерін айналып өту үшін телеарна топтары пайдаланатын бірнеше қабықша компаниялар бар. Мысалы, Sinclair Broadcasting Group Каннингэм Broadcasting және Deerfield Media меншігіндегі станциялармен жергілікті маркетингтік келісімдер жасайды; Каннингэм Broadcasting-тің барлық акцияларын меншік иесінің балаларының атынан сенімгерлікпен басқарады. Басқа мысалдарға Mission Broadcasting және Vaughan Media меншігіндегі телеарналарды басқаратын Nexstar Media Group кіреді.
Тұрғылықты жері
Қаптамалық компаниялардың тіркелген орны болып табылатын елдерге Ирландия, Лихтенштейн, Люксембург, Швейцария, Мэн аралы және Канал аралдары (Еуропадағы Гернси мен Джерси аралдары), Багам аралдары, Барбадос, Бермуд аралдары, Кайманаралдары және Кариб теңізіндегі Виргин аралдары, Орталық Америкадағы Панама, сондай-ақ Азиядағы Гонконг пен Сингапур жатады. Мұндай компанияларды әдетте сол елдердегі заң фирмалары ұсынады. Қаптамалық компанияны құру процесі кейде онлайн режимінде өте жылдам жүзеге асырылуы мүмкін. 2021 жылы АҚШ-та Корпоративтік ашықтық туралы заң қабылданды, ол Уильям М. (Мак) Торнберридің 2021 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс заңының бір бөлігі болып табылады және анонимді корпорацияларды заңсыз деп жариялады. Аталған заңның қолданылу аясын заңсыз мақсаттар үшін пайдаланылуы мүмкін ұйымдармен шектеу үшін ерекшеліктер енгізілді. Заңнан босатылған компанияларға ресми түрде бизнес жүргізу үшін тіркелмеген шетелдік компаниялар, сондай-ақ 24 түрге бөлінген санаттарға жататын компаниялар кіреді. Оларға 20-дан астам адамды жұмысқа алған, 5 миллион доллардан жоғары кіріс алған және АҚШ-та физикалық мекенжайы бар компаниялар, сонымен қатар шіркеулер, қайырымдылық қорлары, коммерциялық емес ұйымдар, трасттар мен серіктестіктер жатады. Сондай-ақ банктер, брокерлік дилерлер, акцияларды шығарушылар және сақтандыру компаниялары да босатылған. АҚШ-тағы федерализмге байланысты, жасанды компаниялар көбінесе Делавэр, Невада және Вайоминг штаттарында тиімді салық жүйесіне байланысты құрылады.
Зорлық-зомбылық
Шал компаниялар алаяқтық жасау үшін қолданылған, яғни нақты компаниялардың аттарына ұқсас бос компания құрылып, оның бағасы көтеріліп, кейін тез сатылып кетеді ("құмдау және тастау" әдісі). Активтерге (материалдық, мысалы, жылжымайтын мүлік және дамыту үшін, сондай-ақ материалдық емес, мысалы, роялти немесе авторлық құқықтар) ие болу және кіріс алу мақсатында құрылған шал компаниялар да бар. Мұндай компания құру себептері сот процестерінен қорғану және/немесе салық жеңілдіктері болуы мүмкін (жеке тұлға үшін шегерілмейтін кейбір шығындар корпорация үшін шегерілуі мүмкін). Кейде шал компаниялар салықтан қашуға немесе салық төлеуден жалтарғандыққа пайдаланылады.
Шетелдік ағып кетулер
2013 жылы Халықаралық тергеуші журналистер консорциумы 130 мың қор компанияларының қолданылуы және иелері туралы ақпаратты қамтитын "Offshore Leaks" ("Теңізден тыс ақпарат") атты есеп жариялады. Көптеген қор компаниялары әлемнің әр түрлі елдерінен келген саясаткерлер мен танымал адамдарға тиесілі болды және олар салықтан қашу және қаржылық активтерді жасыру үшін пайдаланылды.
Панама құжаттары
2016 жылы 11,5 миллион құжаттың жария болуы нәтижесінде неміс газеті Süddeutsche Zeitung Панамадағы Mossack Fonseca заң фирмасы басқаратын 214 000-нан астам фиктивті компаниялардың иелері туралы ақпаратты ашты. Саясаткерлер, бизнесмендер, автократтар және террористер бұл фиктивті компанияларды бүкіл әлем бойынша салықтан қашу және басқа да заңсыз қызметтер үшін пайдаланды. Әртүрлі билік органдары банктерге ақша салымдаушы фиктивті компаниялардың өсуін байқады, бұл ықтималда байлықтың нақты иесін жасыруға бағытталған әрекет болуы мүмкін. Осыған жауап ретінде 2017 жылдың шілдесінде билік органдары 2000-ға жуық фиктивті компанияны жабуға бұйрық берді, ал Үндістанның бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі кеңесі (SEBI) 162 компанияға, фиктивті компаниялар ретінде тіркелгендерге сауда шектеулерін қойды. Жоғары деңгейдегі топ жүргізген тергеулер көрсетті, Калькуттадағы бірнеше ғимаратта жүздеген фиктивті компаниялар тіркелген. Олардың көпшілігі жабық болып, кілттері шаңмен жабылған, ал қалғандары кеңсе орындарының көлеміндегі бөлмелерде орналасқан.
Реттеу
Қапшық компаниялар көбінесе түрлі заңсыз мақсаттарда қолданылатындықтан, мұндай заңсыз қызметтерді алдын алу үшін оларды реттеудің маңызы артты.
Ұлыбритания
Қазіргі уақытта британдық теңізден тыс аумақтар мен тәждік тәуелділіктер жалған компаниялардың нақты иелерінің атын тек ресми құқық қорғау органдарының сұрауы бойынша ғана беруге міндетті. Алайда, 2020 жылдан бері олар анонимді компанияларды пайдаланудың алдын алу мақсатында осы ақпаратты қоғамдық тіркелімде жариялауға міндеттелген.
Америка Құрама Штаттары
2016 жылғы жаңа клиенттерді зерделеу (CDD) ережесі банктерді өз клиенттерінің кім екенін білуге міндеттейді, осылайша олардың есімдерін құқық қорғау органдарының сұрауы бойынша ашуға мүмкіндік береді. Осы арқылы, жалған компанияларды жасырын пайдаланудың алдын алу көзделеді. Бұл ережені Қаржылық қылмыстарды тексеру желісі (FinCEN) басқарады. 2021 жылдың қаңтар айында Уильям М. (Мак) Торнберридің 2021 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс заңындағы бір тармақ арқылы анонимді жалған компанияларға тиімді түрде тыйым салынды.
Үндістан
2017 жылы Үндістан Үкіметінің Кірістер хатшысы мен Корпоративтік істер хатшысының төрағалығымен "Шелл корпорациялар жөніндегі жұмыс тобы" құрылды, мақсаты – шелл компаниялардың заңбұзушылықтарымен күресуді жан-жақты жүргізу.
Еуропалық Одақ
2021 жылғы 22 желтоқсанда Еуропалық комиссия салық мақсатында номиналды компанияларды (қалқан компанияларды) теріс пайдаланумен күресу жөніндегі Еуроодақ директивасының жобасын қабылдады. "Unshell" директивасы деп те аталатын бұл ұсыныс күшіне енуі үшін Еуроодақтың барлық 27 мүше мемлекетінің қаржы министрлерінің бірауыздан келісімін қажет етеді.