Кіріспе

Кения аймағы

Цаво – Кения аймағы, Уганда темір жолы Цаво өзенінен өтетін және Ати-Галана-Сабаки өзенімен қосылатын жерге жақын орналасқан. Бұл аймақта екі ұлттық саябақ – Цаво Ист және Цаво Вест орналасқан. "Цаво" сөзінің мағынасы әлі анықталмаған, бірақ тайпалық қақтығыстар кезінде камба халқы бұл аймақты "қан төгілу орны" деп атаған. Британдықтар 19 ғасырдың соңында құл саудасын тоқтатқанға дейін, Цаво арқылы Сахара құл саудагерлерінің және олардың тұтқындарының керуендері үнемі өтіп тұрды.

Мәдениеттік негіз

Цавода көптеген мифтер мен аңыздар бар, мысалы, "Цавоның әуештері" деген аңыз, ол екі бауыр туралы айтады – біреуі Жібек, екіншісі Қараңғылық. Олар осы екі бауыр мәңгілікке екі арыстан болып қайта туады делінеді.

Жігіт пен қараңғылық

Бұл 1996 жылы түсірілген фильм. Онда 1898 жылдың наурыз айынан желтоқсан айына дейін осы аймақта билік еткен «Цаво адам жегіштері» туралы айтылады. Олар қажеттілік үшін емес, сондықтан жүздеген құрылысшыларды неліктен өлтіргені әлі де белгісіз. Мүмкін себептері: Питерханс және Гноске, сондай-ақ доктор Брюс Д. Паттерсон (2004) арыстандардың адам жеу мінез-құлқына қатысты теорияларды қарастырған. Олардың талқылауларында мыналар бар: 1898 жылы ірі қараның обасы (малдық оба) (1890 жылдардағы Африкадағы ірі қараның обасы эпизоотиясына қараңыз) арыстандардың әдеттегі азығын жойды, оларды басқа тағам іздеуге мәжбүр етті. Цаво арыстандары Цаво өзенінен өлі адамдарды табуға үйренген болуы мүмкін. Шығыс Африкадағы құл саудасының орталығы – Занзибарға құлдарды тасымалдайтын керуендер сол жерден өзенді жиі кесіп өтетін. Тағы бір пікір бойынша, алғашқы арыстанның тісі ауыр зақымданған, ол табиғи жемтісін өлтіруге кедергі келтірген. Алайда, бұл теория көпшілік тарапынан қабылданбады, ал арыстандарды өлтірген полковник Паттерсон оны жеке өзі жоққа шығарды, бір түні арыстан оған шабуыл жасағанда, ол тісті мылтығымен зақымдап, оны қашуға мәжбүр еткенін айтты. Зерттеулер көрсеткендей, арыстандар адамды басқа тағамдарға қосымша, соңғы шара ретінде жеген. Адам жеу, тіс ауруларының және/немесе азық-түліктің жетіспеуі салдарынан аң аулауға немесе сүйектенуге балама болған. 2017 жылы доктор Брюс Паттерсонның тобы жүргізген зерттеуде арыстандардың бірінің иық тісінің тамырында инфекция анықталды, бұл сол арыстанға аң аулауды қиындатты. Арыстандар әдетте зебралар мен гнулар сияқты жемтістерін жауырындармен ұстап, оларды тұншықтырып өлтіреді.