Кіріспе

Қазалы емес пойыз оқиғасы

1996 жылғы 18 қарашадағы Канал туннелі өрті Франциядан Ұлыбританияға (Ұлыбритания) Канал туннелі арқылы ауыр жүк көліктерін (ЖЖК) және олардың жүргізушілерін тасымалдайтын пойызға орын алды. Өрт пойызда туннельге кіргенде байқалды және сол кездегі саясатқа сәйкес, өртпен күресу үшін Ұлыбританияға жетуге тырысты. Алайда, пойыздың күрделі ақаулары байқалғаннан кейін, жүргізуші 21:58 CET-де туннель ішінде тоқтады. Локомотив пен жолаушылар вагоны тез арада қалың түтінге оранып, локомотив қуатын жоғалтты. Туннельдің желдету жүйесін қайта жабдықтау кешіктірілді, бірақ 22:30-ға қарай барлық жолаушылар мен экипаж қызметтік туннельде қауіпсіздікте болды, олардың арасында жеңіл жарақат алғандар да болды. Өрт сөндірушілер түн бойы өртпен күресті, ал келесі күні сағат 11:15-те өрт толығымен сөндірілді деп жарияланды. Өрт туннельдің бір бөлігіне зақым келтірді. Жүк тасымалдау шаттл қызметі тоқтатылды, ал қалған барлық қызметтер жөндеу жұмыстары аяқталғанға дейін іргелес туннельде бір жолақты қозғалыспен қайта жаңғыртылды, бұл қуаттылығын азайтты. Туннель толыққанды ашылды және жүк тасымалдау шаттл қызметі 1997 жылғы 15 мамырда қайта іске қосылды. Eurotunnel өртеніп келе жатқан пойызды туннельде жалғастыру саясатын, пойызды тоқтату және жолаушыларды мүмкіндігінше тез эвакуациялау саясатына өзгертті.

Өрт

Ла-Манш туннелі – Ұлыбританиядағы Фолкстоунды Солтүстік Францияның Кале қаласына жақын Кокельмен байланыстыратын ұзақ теңіз асты теміржол туннелі. Диаметрі қызметтік туннель екі диаметрлі жүріс туннелінің арасында орналасқан, олардың әрқайсысы стандартты габаритті теміржол жетегімен және 25 кВ 50 Гц кернеумен жабдықталған әуе желісімен жабдырылған. Жүргізуші туннельдерден қызметтік туннельге әрбір [қашықтық] сайын өткелдер бар, ал поршеньдік жеңілдету құбырлары жүріс туннельдерін байланыстырып, пойыздың қозғалысынан туындаған қысым өзгерістерін басқарады. Франция мен Ұлыбританиядан желдету жүйесі қарастырылған; өрт болған жағдайда қосымша желдету жүйесі қолжетімді. Туннель кіреберісінде және теңіз астындағы екі үңгірде екі теміржол жетегін байланыстыратын өткелдер бар, бұл жүріс туннельдерін алты "бөлімге" бөледі. Жүйе Ұлыбритания терминалындағы басқару орталығынан басқарылады, ал Франция тарапында резервтік басқару орталығы бар. Туннель арқылы жоғары жылдамдықты Eurostar жолаушылар пойыздары мен халықаралық теміржол жүк пойыздары жүреді. Eurotunnel Shuttle екі түрі терминалдар арасында көлік құралдарын тасымалдайды – жабық типтегі, автобустарды, жеке көліктерді және олармен бірге жолаушыларды тасымалдайтын, және ашық торлы типтегі, ауыр жүк көліктерін (ЖЖК) тасымалдайтын, олардың жүргізушілері жайлы автобуста саяхаттайды. 1996 жылдың 18 қарашасында сағат 21:48 CET шамамен 2 м x 2 м (6 фут x 6 фут) өлшемді өрт HGV Shuttle No. 7539-да, 31 жолаушы мен үш экипаж мүшесімен француз порталына кірген кезде тіркелді. Жүргізушіге оның пойызбен өрт болғаны және пойыз Ұлыбританияға келген кезде апаттық учаскеге бағытталатыны хабарланды. Өрт бірнеше минуттан кейін расталғаннан кейін, басқару орталығы түтінге ұшыраған туннельдің аумағын шектеу үшін туннельдегі барлық пойыздардың жылдамдығын шектеді және поршеньдік жеңілдету құбырларын және өткел үңгірлеріндегі есіктерді жабуға тырысты. Бес минуттан кейін, пойыздың дөңгелектерінен шығу қаупі туралы жүргізушіге хабарланды. Пойыз 21:58-де француз порталынан қызметтік туннельге апаратын есіктің жанында бақыланатын тоқтауға жеткізілді. Тоқтағаннан кейін әуе желісінен қуат үзіліп, туннель түтінге толып кетті; экипаж мүшелері қызметтік туннель есіктерін көре алмады. Түтін вагондарға енді, экипаж мен жолаушылар түтіннен уланып, зардап шекті. Қосымша желдету жүйесі қосылып, жеті минут бойы жұмыс істеді, бірақ қанаттар дұрыс орнатылмаған. Қанаттар дұрыс орнатылғаннан кейін, түтін жолаушылар мен экипажға эвакуациялауға жеткілікті болды. 26 жолаушы мен жүргізуші көршілес жүріс туннелінде тоқтаған туристік шаттлмен туннельден шығарылды. Қалған адамдар қызметтік туннель арқылы эвакуацияланбас бұрын, оқиға орнында медициналық көмек алды. Барлық жолаушылар мен экипаж бақылау үшін Франциядағы ауруханаға жеткізілді.

Жауап

Екі жақта да жедел құтқару топтары жұмылдырылды, сегіз өрт сөндірушіден тұратын француз тобы 21:56-да, ал сегіз өрт сөндірушіден тұратын британдық команда 22:03-те аттанды. Бастапқыда пойыздың орналасқан жері анықталмады, француздар 22:28-де жолаушыларды қызметтік туннельде тапты. Жүргізуші бір минуттан кейін кабинасынан құтқарылды, ал пойыздың вагондары мен локомотивіндегі тексерулерде ешкімнің болмағаны расталды. Француз тобы жараланғандарға көмек көрсеткендіктен, өрт сөндіру жұмыстары бастапқыда британдық командаға жүктелді. Барлау тобы өрттің орнын анықтады, британдық екінші топқа көмек шақырылды және Кент өрт сөндіру бригадасына хабар берілді. Өрт сөндіру жоспарланғанда, француздық екінші топ келді және басқаруды өз қолына алды. Өрт екі өткелдің арасында болды, екі елдің өрт сөндірушілері келесі бес сағат бойы өртпен күресті. Өрт сөндірушілердің әр сменасы қызметтік туннельге оралғанға дейін, жүріс туннелінде қысқа ғана уақыт жұмыс істеді. Сумен жабдықтау, негізінен оңтүстік жүріс туннеліндегі құбырлардың ағып жатуына байланысты шектелді, және Eurotunnel инженері клапандарды қайта жабдықталғанға дейін су шашырату құралдарының саны азайтылды. Өрт келесі күні сағат 05:00-ге қарай толығымен өшірілді және сағат 11:15-те толыққанды сөндірілген деп жарияланды. Пойыздағы адамдар түтінге уланып, өрт сөндірушілердің арасында жарақат алғандар болмады, бірақ өлім-жітім болған жоқ.

Салдары

50 метрлік туннель бойында әдеттегі 40 сантиметрлік қалыңдығы бар туннель қабырғасының қалыңдығы орташа есеппен 17 сантиметрге дейін азайтылды, ал ең жұқа жері 2 сантиметрді құрады. Борпылы тақтаның (chalk marl) құлау немесе зақымдану белгілері байқалмады, бірақ сақтық шарасы ретінде шахталық аркалар орнатылды. 240 метрлік бөлікте (Ұлыбританияға қарай 70 метр, Францияға қарай 170 метр) бетонның зақымдануы бірінші арматура белдеуіне дейін жетті. Бетон сегменттерінің беткі бетіндегі зақымданулар тағы 190 метрлік туннель ұзындығында анық көрінді. Өрт орнының маңында 800 метрлік қашықтықта жоғары және төмен кернеулі кабельдер, байланыс, жарықтандыру жүйелері, сондай-ақ жетектік және қосылыс қораптары жойылды. 500 метр рельс, 800 метр әуе желісі, 800 метр салқындатқыш құбыры және 1,500 метрлік сигналдау жабдықтары ауыстырылуы тиіс болды. Төрт эвакуациялық өткел және бес қысымды түсіретін канал жаңа есіктермен және демпферлермен қайта жабдықталды. Зақымдану 3-ші учаскеде болды. Туннель арқылы қозғалыс 4-ші учаскедегі параллель рельс жолы арқылы біржарықты режимде қайта жаңғыртылды. Кезенді түрде ашылу кезінде, 1996 жылдың 29 қарашасында жүк пойыздары, 4 желтоқсанда Eurostar пойыздары, 10 желтоқсанда автомобильдерге арналған туристік шаттлдары, ал 6 қаңтарда автобустар қозғалысы жаңартылды. 1997 жылдың 24 қаңтарына дейін жөндеу жұмыстары бойынша келісімге қол жеткізілді. Туннель қабырғасын жөндеу жұмысын француздық Freyssinet мердігері 60 күнде аяқтады. Одан кейін Eurotunnel рельс, әуе желісі және сигналдау жүйесін ауыстырды, және туннель бір айдан кем уақыт ішінде толыққанды ашылды – 1997 жылдың 15 мамырында. Пойыздағы зақымдану артқы бөлігіне шоғырланды. Алдыңғы локомотив, жайлы вагондар және алдыңғы тізбек (қауіпті жүктерді тасымалдайтын бір вагонды қоса) жылу мен түтіннен аз ғана зақымдалды: барлығы мұқият тазалаудан және ұсақ жөндеуден кейін қайта пайдалануға жарамды болды. Артқы тізбек ауыр жылу зақымдануына ұшырады: он бір вагон және артқы локомотив, сондай-ақ тасымалданған көптеген жүк көліктері жарамсыз деп танылды.

Тергеулер

Үш жеке тексеру жүргізілді. Біріншісі – өрттің себебін анықтау үшін француздық сот тергеуі, екіншісі – Eurotunnel компаниясының ішкі тергеуі, ал үшіншісі – британдық және француздық теміржол қауіпсіздігі органдарының, өрт сөндіру бригадаларының және мемлекеттік ведомстволардың қызметкерлерінен құралған Channel Tunnel Safety Authority (CTSA) екіұлттық органының тергеуі болды. Жүк көлігінің пайдалануы, өрт болған жағдайда, пойыздың терминалға дейін жалғастыруы немесе локомотив пен жолаушылар вагонын ажыратуы тиіс деген жоспармен бекітілген. Алайда, екеуі де орындалмады, себебі өрт пойызға зақым келтіріп, тоқтауға мәжбүр етті, ал пойыз тоқтағаннан кейін төрт секунд өткен соң жоғары кернеулі желі істен шықты. "Расталмаған дабыл" деген түсінік, оқиғаға пойыз өртеніп туннельге кіргеннен кейін бес минуттан кейін ғана маңыз берілгенін білдірді. CTSA есебі барлық дабылдарды қабылдауға кеңес берді. Француздық кроссовер есіктері мен поршеньдік түсірілім тежегіш есіктерінің біреуі дұрыс жабылмады, нәтижесінде түтін екінші туннельге өтті. Бұдан өзге, басқару орталығының қызметкерлері жеткілікті дайындықтан өтпегендіктен, төтенше жағдайға дайын болмады және күрделі процедуралар мен жүйелерді қолданды. Мысалы, қосымша желдету жүйесі кешігіп іске қосылды және он бес минут бойы дұрыс жұмыс істемеді.

Мұра

Басқару бөлмесінде қосымша персонал жұмыс істеуге жіберілді. Eurotunnel-дің бортта өрт болған жағдайда пойыздарды туннель арқылы өткізуге тырысу, ал резервтік жоспар бойынша локомотив пен жолаушылар вагонын ажыратып шығару саясаты тоқтатылып, пойыздарды бақыланатын тоқтауға жеткізу және жолаушыларды қызметтік туннельге эвакуациялау жоспарларымен ауыстырылды. Eurotunnel мен шұғыл қызметтер арасындағы байланыс британдық және француз өрт сөндіру бригадаларының бірлескен оқулары мен қызметкерлер алмасу арқылы күшейтілді, осылайша әрқайсысы екіншісінің жұмыс тәртібімен танысты. Сонымен қатар, байланыс та жақсартылды.