Қытай тарихындағы көтерілістер мен төңкерістер туралы мақала. Xia, Zhou әулеттеріндегі, Qin билігіне қарсы болған көтерілістер талданған. Тарих, Қытай, көтеріліс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл Қытайда болған көтерілістердің, бүліктердің және төңкерістердің толық емес тізімі.
none
This is an incomplete list of some of the rebellions, revolts and revolutions that have occurred in China.
Ся әулеті
Хан Чжуоның көтерілісі, Ся әулетінің 20 жылдық, жартылай мифологиялық аралық кезеңі. Осы көтеріліс барысында Хан Чжуо Сяның Сянгын өлтіріп, Шао Кан жеңіске жеткенге дейін өзін билеуші етіп тағайындады, содан кейін Ся әулеті қайта қалпына келтірілді.
The rebellion of Han Zhuo, a 20 year semi mythological interregnum of the Xia Dynasty, in which Han Zhuo murdered Xiang of Xia and installed himself as ruler until his defeat by Shao Kang and the restoration of the Xia.
Чжоу әулеті
Үш гвардияның көтерілісі (б.з.д. 11 ғасырдың соңы) – Шан мемлекеті мен Чжоу патшасы Чэннің үш інісінің оның жүрегі ауырған немересі және оның регенті Чжоу герцогына қарсы үш жылдық көтерілісі болды. 842 ж.б.д. Отандастар көтерілісі – Чжоу патшасы Лиге қарсы болған көтеріліс, нәтижесінде патшайым жер аударылып, Чжоу патшасы Сюань таққа отырғанға дейін Ғонъхе регенттігі орнатылды.
Rebellion of the Three Guards (late 11th century BC) was a three year rebellion of the Shang and three uncles of King Cheng of Zhou against their nephew and his regent, the Duke of Zhou. Compatriots Rebellion (842 BC) was an uprising against King Li of Zhou, ending with the King's exile, establishing the interregnum Gonghe Regency until King Xuan of Zhou took the throne.
Цинь әулеті
Дацзяң көтерілісі (; б.з.д. 209 жылдың шілдесі – желтоқсаны) – Цинь Ши Хуанның қайтысынан кейін Цинь әкімшілігіне қарсы болған алғашқы көтеріліс. Чэнь Шэнь мен У Гуан екеуі де әскери шенеуніктер болды, оларға қарапайым сарбаздар тобымен бірге Юяңды (漁陽) қорғауға қатысу үшін солтүстікке баруға бұйрық берілді. Бірақ, олар Дацзесяңда, Цисяньде (қазіргі Сучжоу, Анхуэй) қатты жаңбыр мен су тасқынынан тоқтады. Цинь заңының қатаң талабы бойынша, мемлекеттік жұмысқа кешіккендер, себебіне қарамастан, өлім жазасына кесілетін еді. Чэнь мен У уақытында жетіп бармайтындарын түсініп, үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастыруға шешім қабылдады және өлім жазасын қабылдаудың орнына күресуді жөн көргендерін жариялады. Олар Қытайдың барлық аймақтарындағы қарулы көтерілістердің орталығына айналды, және бірнеше айдың ішінде олардың күші он мыңға жуық адамды құрады, олардың көп бөлігі наразы шаруалар еді. Алайда, шайқас алаңында олар жоғары деңгейдегі Цинь әскерлеріне тең келмеді, және көтеріліс бір жылдың ішінде қиын жағдайға түсті. Лю Банның көтерілісі (б.з.д. 206) – Цинь әулетін құлатып, кейін дау-жанжалдардан кейін Лю Банды Хан әулетінің бірінші императоры етіп сайлаған халық көтерілісі.
The Dazexiang Uprising (; July – December 209 BC) was the first uprising against Qin rule following the death of Qin Shi Huang. Chen Sheng and Wu Guang were both army officers who were ordered to lead their bands of commoner soldiers north to participate in the defense of Yuyang (漁陽). However, they were stopped halfway in Dazexiang, Qixian (modern Suzhou, Anhui) by a severe rainstorm and flooding. Harsh Qin law stated that anyone who showed up late for a government job would be executed, regardless of the nature of the delay. Chen and Wu realized they could never make it on time, and decided to organize a band that would rebel against the government, and declared they would rather fight than accept execution. They became the center of armed uprisings all over China, and in a few months, their strength congregated to around ten thousand men, composed mostly of discontented peasants. However, on the battlefield, they were no match for the highly professional Qin soldiers, and the uprising was in trouble in less than a year. Liu Bang's Insurrection (206 BC) was a popular revolt that overthrew the Qin dynasty and, after a period of contention, crowned Liu Bang the first emperor of the Han dynasty.
Батыс Хан әулеті
Жеті мемлекет немесе патшалықтардың көтерілісі (б.з.д. 154 ж.) – Хан әулетінің мүшелерінің Император Цзиннің билікті орталықтандыру әрекеттеріне қарсы жасаған көтерілісі. Хан әулетінің басында Император Гао өз туыстарының көптеген бөлігін белгілі бір аймақтардың ханзадалары етіп тағайындады, бұл империяның үштен бірінен жартысына дейін құрады. Бұл Лю әулетінің Қытайдың тікелей астанадан басқарылмаған бөліктеріндегі билігін юньсян (郡縣) жүйесі арқылы консолидациялау әрекеті болды. Император Вэньнің билігі кезінде бұл ханзадалар өз заңдарын қабылдады, бірақ Император Вэньнің келісімімен өз монеталарын соғып, өз салықтарын жинады. Көптеген ханзадалар өз биліктерінде императорлық үкіметтің билігін елемеді. 157 ж. Цзин император болған кезде, бай Ву княздығы ерекше үстемдік танытты. Сондықтан Лю Пи көтеріліс бастады. Көтеріліске қатысқан ханзадалар: Лю Пи, Ву ханзадасы; Лю У, Чу ханзадасы; Лю Анг, Цзяоси Синь ханзадасы; Лю Суй (劉遂), Чжао ханзадасы; Лю Сюнку (劉雄渠), Цзяодун ханзадасы (қазіргі Циндао, Шаньдун); Лю Сянь (劉賢), Зайчуань ханзадасы (қазіргі Вэйфан, Шаньдунның бір бөлігі); және Лю Пигуан (劉辟光), Цзинань ханзадасы (қазіргі Цзинань, Шаньдун).
The Rebellion of the Seven States or Kingdoms (, 154 BC) was a revolt by members of the Han imperial family against attempts to centralize the government under Emperor Jing. At the beginning of the Han dynasty, Emperor Gao had made many of his relatives princes of certain sections, about one third to one half of the empire. This was an attempt to consolidate Liu family rule over the parts of China that were not ruled directly from the capital under the junxian (郡縣) commandery system. During the reign of Emperor Wen, these princes were still setting their own laws, but they were also casting their own coins (albeit with Emperor Wen's approval) and collecting their own taxes. Many princes were effectively ignoring the imperial government's authority within their own principalities. When Jing became emperor in 157 BC, the rich Principality of Wu was especially domineering. Liu Pi, therefore, started a rebellion. The princes participating were: Liu Pi, the Prince of Wu; Liu Wu, the Prince of Chu; Liu Ang, the Prince of Jiaoxi Xing; Liu Sui (劉遂), the Prince of Zhao; Liu Xiongqu (劉雄渠), the Prince of Jiaodong (roughly modern Qingdao, Shandong); Liu Xian (劉賢), the Prince of Zaichuan (roughly part of modern Weifang, Shandong); and Liu Piguang (劉辟光), the Prince of Jinan (roughly modern Jinan, Shandong)
Тағы екі княздық – Ци (қазіргі Шаньдунның орталық бөлігі) және Цзибэй (қазіргі Шаньдунның солтүстік-батыс бөлігі) – қосылуға келісті, бірақ екеуі де іс жүзінде қосылған жоқ. Лю Цзянлю (劉將閭), Ци ханзадасы, соңғы сәтте ойын өзгертті және көтерілісшілерге қарсы тұруды жөн көрді. Лю Чжи (劉志), Цзибэй ханзадасы, күзетшілерінің командирімен үй қамауына алынып, көтеріліске қосылуына кедергі келтірілді. Тағы үш ханзада қосылуға көндірілді, бірақ Лиу Аньға (劉安), Хуайнань ханзадасына (қазіргі Луань, Аньхой) қосылуға келіспеді немесе қосылмады. Басқа қатысушылардың арасында Лю Ци (劉賜), Луцзян ханзадасы (қазіргі Чаоху, Аньхой) және Лю Бо (劉勃), Хеншан ханзадасы (қазіргі Луань, Аньхойдың бір бөлігі) болды. Ханзадалар сонымен қатар оңтүстік тәуелсіз Донхай (қазіргі Чжэцзян) және Минюэ (қазіргі Фуцзянь) мемлекеттерінен, сондай-ақ күшті солтүстік Хуннудан көмек сұрады. Донхай және Минюэ шайқасқа қатысу үшін әскер жіберді, бірақ Хунну бастапқыда осылай істеуге уәде бергенімен, істемеді. Жеті ханзада өз саяси үгіттерінің бөлігі ретінде Чао Куоның княздықтарды жоюға тырысатынын және Чао өлтірілсе олар қанағаттанатынын мәлімдеді.
Two other principalities agreed to join—Qi (modern central Shandong) and Jibei (modern northwestern Shandong)— but neither actually did. Liu Jianglü (劉將閭), the Prince of Qi, changed his mind at the last moment and chose to resist the rebellion forces. Liu Zhi (劉志), the Prince of Jibei, was put under house arrest by the commander of his guards and prevented from joining the rebellion. Three other princes were persuaded to join, but either refused, or did not actually agree to join Liu An (劉安), the Prince of Huainan (roughly modern Lu'an, Anhui). Other participants included Liu Ci (劉賜), the Prince of Lujiang (roughly modern Chaohu, Anhui), and Liu Bo (劉勃), the Prince of Hengshan (roughly part of modern Lu'an, Anhui). The princes also requested help from the southern independent kingdoms of Donghai (modern Zhejiang) and Minyue (modern Fujian), and the powerful northern Xiongnu. Donghai and Minyue sent troops to participate in the campaign, but Xiongnu, after initially promising to do so as well, did not. The seven princes, as part of their political propaganda, claimed that Chao Cuo was aiming to wipe out the principalities, and that they would be satisfied if Chao were executed.
Синь әулеті
Lülin (綠林) немесе Lülin Force (綠林兵) – қазіргі оңтүстік Хэнань және солтүстік Хубэй аймақтарында Ван Манның Синь әулетіне қарсы болған екі ірі аграрлық көтеріліс қозғалысының бірі. Олар күштерін біріктіріп, бірлесіп, соңынан Синь әулетінің құлауына және Лю Сюань (Чэньси императоры) басқаруымен Хан әулетінің уақытша қайта орнатылуына әкелді. Көптеген Люлин басшылары Чэньси императорының үкіметінде маңызды лауазымдарға ие болды, бірақ императордың және оның шенеуніктерінің империяны басқарудағы ішкі қайшылықтары мен тиімсіздігі екі жылдан кейін режимнің құлауына соқты, бұл Лю Сяудың (Гуанву императоры) билікке келуіне жағдай жасады. Люлин атауы Lülin тауларынан (қазіргі Ичан, Хубэй) шыққан, онда көтерілісшілер біраз уақыт бойы бекінген болатын. 17 жылы Цзин провинциясы (қазіргі Хубэй, Хунань және оңтүстік Хэнань) аштықтан зардап шекті, бұл аштықты Синь шенеуніктерінің жемқорлығы мен тиімсіздігі одан әрі ушықтырды. Аштықтың құрбандары жабайы өсімдіктерге көшуге мәжбүр болды, тіпті олар да жетіспеді, соның салдарынан азап шеккен халық бір-біріне шабуыл жасады. Уанг Куанг (王匡) және Уанг Фенг (王鳳) есімді екі адам, екеуі де Синьши (新市, қазіргі Цзинмэнь, Хубэй) қаласынан шыққан, осы даулардың төрешілері болды және аштықтан қиналып жүрген халықтың басшыларына айналды. Кейіннен Ма У (馬武), Ван Чан (王常) және Чэн Дан (成丹) сияқты көптеген адамдар оларға қосылды. Бірнеше айдың ішінде 7000-ден 8000-ға дейін адам олардың басшылығымен бірікті. Олардың базасы Люлин тауында орналасқан, ал олардың негізгі тактикасы – азық-түлік үшін қалалардан алыс жатқан ауылдарға шабуыл жасап, тонау болды. Бұл бірнеше жылға созылды, осы кезеңде олардың қатары ондаған мыңға жетті. Ван бүлікшілерді таратуға үміттене отырып, елшілерді кешіріммен жіберді. Хабаршылар Синь астанасы Чанъанға оралғаннан кейін, кейбіреулері шыншылдықпен бүлікшілердің қатал заңдардың тіршілік көрісіне кедерілгендігіне байланысты жиналғанын хабарлады, сондықтан олар көтеріліс жасауға мәжбүр болды. Ал кейбіреулері Ван Манды құптау үшін, бұл жай ғана зұлымдық жасаған қарсыластар екенін немесе бұл уақытша құбылыс екенін айтты. Ван өзіне жағымпаздық көрсеткендердің сөзін тыңдап, шындықты айтқандарды лауазымынан шеттетуге тырысты. Ван бүлікшілерді татуластыруға тырыспады, керісінше, күшпен басуға шешім қабылдады. Шындығында, бүлікшілер тірі қалу үшін көтеріліс жасауға мәжбүр болды және аштық аяқталғаннан кейін үйлеріне оралып, егіншілікпен айналыса алатындай болуға үміттенді. Сондықтан олар қалаларға шабуыл жасауға батылдар емес еді. 21 жылы Цзин провинциясының губернаторы 20 000 әскерді Люлин бүлікшілеріне қарсы шабуылға жіберді, нәтижесінде Юндуда (雲杜) шайқас болды, ол бүлікшілер үшін үлкен жеңіс болды. Олар мыңдаған үкімет әскерлерін өлтіріп, олардың азық-түлігі мен қаруларын тартып алды. Губернатор кері шегінуге тырысқанда, Ма У оның жолын уақытша кесіп, үкіметке одан да көп ренжімеу үшін оның қашуына рұқсат берді. Оның орнына, Люлин бүлікшілері аймақ маңында жүріп, көптеген әйелдерді тұтқынға алып, содан кейін Люлин тауына оралды. Осы кезде олардың қатары 50 000 адамға жетті. Чимэй (赤眉) – Ван Манның Синь әулетіне қарсы болған екі ірі аграрлық көтеріліс қозғалысының бірі, бастапқыда қазіргі Шандун және солтүстік Цзянсу аймақтарында белсенді болды, соңынан Ван Манның құлауына соқты, оның ресурстарын сарқып, екінші қозғалыстың (Люлин) басшысы Лю Сюаньға (Чэньси императоры) Ванды құлатып, оның орнына уақытша Хан әулетін қайта орнатуға мүмкіндік берді. Ақырында, Чимэй әскерлері Чэньси императорын құлатып, өздерінің қуыршақ императоры Лю Пэнцзыны қысқа мерзімге таққа отырғызды. Чимэй басшыларының өздері бақылап отырған аумақтарды басқарудағы тиімсіздігі, олардың майдан даласындағы шеберлігіне қарамастан, халықтың оларға қарсы көтерілуіне әкелді, олар үйлеріне қайтуға мәжбүр болды. Олардың жолын Лю Сяудың (Гуанву императоры) жаңадан құрылған Шығыс Хан режимі кесті, соның салдарынан олар оған бағынды. 17 жылға таяу Ван Манның билік етудегі тиімсіздігіне, әсіресе оның жер реформасы саясатын жүзеге асырудағы кемшіліктеріне және қазіргі Шандун мен солтүстік Цзянсу аймақтарына әсер еткен Сары өзеннің үлкен су тасқынына байланысты, енді ауыл шаруашылығымен айналысып тіршілік ете алмайтын халық тірі қалу үшін көтеріліс жасауға мәжбүр болды. Көтерілістер көп және шашыраңқы болды.
Lülin (綠林) or Lülin Force (綠林兵) refers, as an umbrella term, to one of the two major agrarian rebellion movements against Wang Mang's Xin dynasty in the modern southern Henan and northern Hubei region who banded together to pool their strengths, and whose collective strength eventually led to the downfall of the Xin dynasty and the establishment of a temporary reinstatement of the Han dynasty under Liu Xuan (Gengshi Emperor). Many Lülin leaders became important members of Gengshi Emperor's government, but infighting and incompetence (both of the emperor and his officials) in governing the empire led to the fall of the regime after only two years, paving the way for the eventual rise for Liu Xiu (Emperor Guangwu). The name Lülin came from the Lülin Mountains (in modern Yichang, Hubei), where the rebels had their stronghold for a while. In AD 17, Jing Province (modern Hubei, Hunan, and southern Henan) was suffering from a famine that was greatly exacerbated by the corruption and incompetence of Xin officials. The victims of the famine were reduced to consuming wild plants, and even those were in short supply, causing the suffering people to attack each other. Two men named Wang Kuang (王匡) and Wang Feng (王鳳), both from Xinshi (新市, in modern Jingmen, Hubei), became arbiters in some of these disputes, and they became the leaders of the starving people. They were later joined by many others, including Ma Wu (馬武), Wang Chang (王常), and Cheng Dan (成丹). Within a few months, 7,000 to 8,000 men gathered together under their commands. They had their base at Lülin Mountain, and their modus operandi was to attack and pillage villages far from the cities for food. This carried on for several years, during which they grew to tens of thousands in size. Wang sent messengers issuing pardons in hopes of causing these rebels to disband. Once the messengers returned to the Xin capital Chang'an, some honestly reported that the rebels gathered because the harsh laws made it impossible for them to make a living, and therefore they were forced to rebel. Some, in order to flatter Wang Mang, told him that these were simply evil resistors who needed to be killed, or that this was a temporary phenomenon. Wang listened to those who flattered him and generally relieved those who told the truth from their posts. Wang made no further attempts to pacify the rebels, but instead decided to suppress them by force. In reality, the rebels were forced into rebellion to survive, and they were hoping that eventually, when the famine was over, they could return home to farm. As a result, they never dared to attack cities. In AD 21, the governor of Jing Province mobilized 20,000 soldiers to attack the Lülin rebels, and a battle was fought at Yundu (雲杜), a major victory for the rebels, who killed thousands of government soldiers and captured their food supply and arms. When the governor tried to retreat, his route was temporarily cut off by Ma Wu who allowed him to escape, not wanting to offend the government more than the rebels had done already. Instead, the Lülin rebels roved near the area, capturing many women, and then returning to the Lülin Mountain. By this point, they had 50,000 men. Chimei (赤眉) refers, as an umbrella term, to one of the two major agrarian rebellion movements against Wang Mang's Xin dynasty, initially active in the modern Shandong and northern Jiangsu region, that eventually led to Wang Mang's downfall by draining his resources, allowing the leader of the other movement (the Lülin), Liu Xuan (Gengshi Emperor) to overthrow Wang and temporarily establish an incarnation of the Han dynasty under him. Eventually, Chimei forces overthrew Gengshi Emperor and placed their own puppet emperor, Liu Penzi, on the throne briefly, before the Chimei leaders' incompetence in ruling the territories under their control, which matched their brilliance on the battlefield, caused the people to rebel against them, forcing them to try to withdraw home. When their path was blocked by Liu Xiu (Emperor Guangwu)'s newly established Eastern Han regime, they surrendered to him. Circa AD 17, due to Wang Mang's incompetence in ruling—particularly in the implementation of his land reform policy—and a major Yellow River flood affecting modern Shandong and northern Jiangsu regions, the people, who could no longer subsist on farming, were forced into rebellion to try to survive. The rebellions were numerous and fractured.
Шығыс Хан әулеті
Сары шапан көтерілісі немесе Сары бас киім көтерілісі (; 184 жыл) – император Лингке қарсы шаруалардың көтерілісі. Көтерілісшілердің бас киімдеріне ораған шарфтарынан осы ат алынған. Олар құпия даосистік қоғамдармен байланысты болды және бұл көтеріліс даосизм тарихындағы маңызды кезең болды. Көтеріліс – Ло Гуанчжунның «Үш патшалықтың романсы» тарихи романындағы бастапқы оқиға. Сары бас киім көтерілісінің басты себебі – аштық салдарынан солтүстіктегі көптеген шаруалар мен бұрынғы әскери қоныстанғандардың оңтүстікте жұмыс іздеуге мәжбүр болуы, ал ірі жер иелері еңбек күшін пайдаланып, зор байлық жинады. Жағдайды одан әрі уастады – Сары өзеннің төменгі ағысындағы шағын су тасқындары. Жібек жолы бойында бекіністер салу және шетелдік шабуылдар мен басқыншылықтарға қарсы гарнизон құру үшін шаруаларға салған жоғары салықтар оларға қосымша қысым жасады. 170 жылдан бастап жер иелері мен шаруалар қарулы топтар құрып, таптық қақтығысқа жол ашты. Сонымен қатар, Хан әулеті ішкі әлсіздік танытты. Жер иелерінің билігі бұрыннан бері мәселе болып келді (Ван Мангқа қараңыз), бірақ Сары бас киім көтерілісіне дейін, әсіресе сарай евнухтары императорға айтарлықтай ықпал етті және оны өздерін байыту үшін пайдаланды. Ең қуатты евнухтардың он бірі «Он тұрақты қызметкер» деп аталатын топ құрды, ал император олардың бірі Чжан Ранды өзінің «тәрбиеленген әкесі» деп атады. Осының салдарынан үкімет кеңінен жемқор және қабілетсіз деп есептелді. Осы жағдайға байланысты ашаршылық пен су тасқыны – ыдыраған императордың көктегі өкілеттігін жоғалтқанының белгісі ретінде қарастырылды. Сары бас киім көтерілісін Чжан Цзяо (немесе Чжан Цзю) және оның екі кіші інісі Чжан Бао мен Чжан Лян басқарды. Бауырластар Шаньдун провинциясында даосизм дінін құрды. Олар өздерін «Жоғары бейбітшілік жолының» ізбасарлары деп санады және Хуан Лао құдайларын құрметтеді, Чжан Цзяоның айтуынша, ол оларға «Бейбітшілік жолының кілті» (Тай Пин Яо Шу) деп аталатын қасиетті кітапты берген. Чжан Цзяо сиқыршы болған және өзін Ұлы Ұстаз деп атаған. Бұл секта барлық халықтардың тең құқықтары мен жерді тең бөлу принципін насихаттады. Көтеріліс жарияланғанда Чжан Цзяо он алты сөзден тұратын ұранды құрастырды: 苍天已死，黄天当立，岁在甲子，天下大吉 ("Көк аспан (яғни Хан әулеті) жойылды, Сары аспан (яғни көтеріліс) жақында туады; осы Цзяцзы жылында әлемде өркендеу болсын!"). Бидайдың бес шелегі көтерілісі (184 жыл) – даосизмнің жоғарғы ұстанымының басшысы Чжан Даолиннің немересі Чжан Лу бастаған діни көтеріліс. Көтеріліс атауы оның қозғалысының атынан шыққан, ол өз кезегінде алым ретінде немесе ем үшін төленген күріш мөлшерімен аталған. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырының басында Чжан Даолин өзінің сенімді емші және діни көшбасшы ретінде танымалдығын Хан әулетіне қарсы теологиялық қозғалысты ұйымдастыру үшін пайдаланды. Ол Сичуань аймағынан көптеген ізбасарларды жинады, оларға үміт сыйлаумен қатар, діни тәжірибені қабылданушырақ форматқа реформалауға көмектесті. Бұл Қытайдағы алғашқы ұйымдастырылған діни қозғалыстардың бірін құрды. 184 жылы оның ұлы Чжан Хенгтің мұрагері, немересі Чжан Лу Хан әулетіне қарсы көтеріліп, өзінің мемлекетін құрды – Чжан Хан. Бұл мемлекет 30 жылдан астам уақытқа дейін, Чжан Лу жеңіліп, генерал Цао Цаоға бағынғанға дейін сақталды. Чжан Лу бағынғаннан кейін ол Хан сарайына көшіп барды, онда Хан әулеті Цао Вэй режимімен ауыстырылғанға дейін өмір сүрді. Содан кейін Чжан Лу өзінің діни көшбасшы ретінде танымалдығын жаңа Вэй сарайына заңдылық беру үшін пайдаланды, Вэй сарайы дао шіркеуінен, сондай-ақ конфуций заңдарынан құдайлық билікті мұра еткенін жариялады.
The Yellow Turban Rebellion or Yellow Scarves Rebellion (; AD 184) was a peasant rebellion against Emperor Ling. It is named for the scarves the rebels wrapped around their heads. They were associated with secret Taoist societies, and the rebellion marked an important point in the history of Taoism. The rebellion is the opening event in the historical novel Romance of the Three Kingdoms by Luo Guanzhong. A major cause of the Yellow Turban Rebellion was an agrarian crisis where famine forced many farmers and former military settlers in the north to seek employment in the south, whose large landowners took advantage of the labor surplus and amassed large fortunes. The situation was further aggravated by smaller floods along the lower course of the Yellow River. Further pressure was added on the peasants by high taxes imposed on them in order to build fortifications along the Silk Road, and garrisons against foreign infiltrations and invasions. From AD 170 on, landlords and peasants formed irregular armed bands, setting the stage for class conflict. At the same time, the Han dynasty showed internal weakness. The power of the landowners had been a problem for a long time already (see Wang Mang), but in the run up to the Yellow Turban Rebellion, the court eunuchs, in particular, gained considerable influence over the emperor, which they abused to enrich themselves. Ten of the most powerful eunuchs formed a group known as the Ten Regular Attendants and the emperor referred to one of them, Zhang Rang, as his "foster father." Consequently, the government was widely regarded as corrupt and incapable. Against this backdrop, the famines and floods were seen as an indication that a decadent emperor had lost his mandate of heaven. The Yellow Turban Rebellion was led by Zhang Jiao (or Zhang Jue) and his two younger brothers Zhang Bao and Zhang Liang, who were born in Julu District, Ye Prefecture. The brothers had founded a Taoist religious sect in Shandong Province. They considered themselves followers of the "Way of Supreme Peace" and venerated the deity Huang Lao, who according to Zhang Jiao had given him a sacred book called the Crucial Keys to the Way of Peace (Tai Ping Yao Shu). Zhang Jiao was said to be a sorcerer and styled himself as the Great Teacher. The sect propagated the principles of equal rights of all peoples and equal distribution of land; when the rebellion was proclaimed, the sixteen word slogan was created by Zhang Jiao: 苍天已死，黄天当立，岁在甲子，天下大吉 ("The Blue Sky (ie. the Han dynasty) has perished, the Yellow Sky (ie. the rebellion) will soon rise; in this year of Jia Zi, let there be prosperity in the world!") The Five Pecks of Rice Rebellion (AD 184) was a religious rebellion instigated by Zhang Lu, the grandson of the Taoist leader Zhang Daoling. The name of the rebellion derives from the name of his movement, the Way of the Five Pecks of Rice , in turn, named for the amount of rice paid as dues or for cures. Early in the 2nd century AD, Zhang Daoling used his popularity as a faith healer and religious leader to organize a theological movement against the Han dynasty from the widespread poverty and corruption that oppressed the peasants under its rule. He gathered many followers from the Sichuan area by not only providing a source of hope for the disparaged, but also by reforming religious practices into a more acceptable format. This created one of the first organized religious movements in China. In AD 184, the successor of his son Zhang Heng, his grandson Zhang Lu, revolted against the Han dynasty and created his own state, Zhang Han. This state continued for over 30 years until Zhang Lu's defeat and surrender to the general Cao Cao. After Zhang Lu's surrender, he relocated to the Han court where he continued to live until the Han dynasty was replaced by the Cao Wei regime. Zhang Lu then used his own popularity as a religious leader to lend legitimacy to the new Wei court, proclaiming that the Wei court had inherited divine authority from the Tao church, as well as from Confucian laws.
Шығыс У
248 жылы Цзяочжоу провинциясының Цзяочжи және Цзючжэнь аудандарының халқы Ву қытайларына қарсы көтерілді. Цзючжэньде Трио Ау есімді жергілікті әйел көтеріліс жетекшісі болды, одан кейін жүздеген басшы елу мың отбасыны оның көтерілісіне қосты. Трио ханымның көтерілісі қазіргі вьетнамдық ұлттық тарихта "шетелдік биліктен азат болу үшін ұзақ жылдарға созылған ұлттық тәуелсіздік күресінің" бір бөлігі ретінде бейнеленеді.
In 248, the people of Jiaozhi and Jiuzhen districts of Jiaozhou province rebelled against the Wu Chinese. A local woman named Triệu Ẩu in Jiuzhen led the rebellion, followed by a hundred chieftains led fifty thousand families in her revolt. The uprising of Lady Triệu is usually depicted in modern Vietnamese National History as one of many chapters constituting a "long national independence struggle to end foreign domination."
Шығыс Цзинь әулеті
Сунь Эн көтерілісі – жазаланған оңтүстік таолық көшбасшысының туысы Сунь Эн басқарған көтеріліс. Көтерілісшілер жеңіске жеткен соң Пенглай аралына қашуды жоспарлады. Бұл жорық ірі теңіз шайқастарымен және үкіметтің қарапайым халықтан шыққан генерал Лю Лаожиға тәуелділігімен көзге түсті. Олардың тастап кеткен салдары кейде Шанхайдың солтүстігіндегі Чонгмин аралының пайда болуымен байланыстырылады.
The Sun En Rebellion was a rebellion led by Sun En, the nephew of an executed southern Taoist leader. The rebels planned to flee to Penglai Island after their success and the campaign was notable for its major naval battles and the government's dependence on Liu Laozhi, a general risen from among common stock. Their discarded rafts are sometimes credited with the early formation of Chongming Island in northern Shanghai.
Тан әулеті
Ан Ши көтерілісі (; 756–763) – Ан Лушан мен Ши Симиннің Тан әулетіне қарсы туған көтерілісі. Бұл көтеріліс сол кездегі Тианбао дәуірінің атымен де белгілі. Көтеріліс үш императордың билігі кезінде болды. Алғашқысы, император Сюаньцзун, Сычуаньға қашып кетті. Жолда оның әскері Ян Гуочжун мен оның туысы Янның өлімін талап етті. Император Сюаньцзунның ұлы, император Сузун, Тан әскері мен евнухтар тарапынан император деп жарияланды, ал жергілікті шенеуніктер мен конфуцийшіл ғалымдар Цзиньлинде (қазіргі Нанкин) тағы бір ханзадені жаңа император деп жариялады. Көтеріліс Тяньбаоның 14-ші жылы Ан Лушанмен басталған, бірақ оның ұлы Ан Цинсю қаза болғаннан кейін, көтеріліс оның бұрынғы қолбасшысы Ши Симин басқарды. Көтеріліс император Дайцзунның тұсында Пугу Хуайэнь, Гуо Цзыи және Ли Гуанби генералдарының күшімен басылды. Көтеріліс сәтті басылғанымен, Тан әулеті одан қатты әлсіреп, қалған жылдары үздіксіз соғыс ақсақалдығымен күресті. Хуан Чао көтерілісі (; 875–884) – Хуан Чаоның көтерілісі.
The An Shi Rebellion (; 756–763) was a rebellion by An Lushan and Shi Siming against the Tang dynasty. It was also known as the Tianbao Rebellion from the name of the Chinese era during which it began. The rebellion spanned the reigns of three emperors. The first, Emperor Xuanzong, escaped to Sichuan. Along the way, his soldiers demanded the death of an official, Yang Guozhong, and his cousin, Consort Yang. Emperor Suzong, a son of Emperor Xuanzong, was proclaimed emperor by the Tang army and eunuchs, while another group of local officials and Confucian literati proclaimed another prince as the new emperor in Jinling (present day Nanjing). It was begun by An Lushan in the 14th year of Tianbao but, after the assassination of his son An Qingxu, the revolt was led by his former subordinate Shi Siming. The rebellion was suppressed during the reign of Emperor Daizong by generals Pugu Huai'en, Guo Ziyi and Li Guangbi. Although successful at suppressing the rebellion, the Tang dynasty was badly weakened by it, and in its remaining years was troubled by persistent warlordism. The Huang Chao Rebellion ( or (; 875 884) was a rebellion by Huang Chao.
Юань әулеті
Қызыл бас киім көтерілісі — моңғолдар басқарған Юань әулетіне қарсы көтеріліс болды. 1340 жылдардан бері Юань әулеті қиындықтарды бастан өткеріп жатты. Сары өзен үнемі тасып, басқа да табиғи апаттар орын алды. Сонымен қатар, Юань үкіметі өзінің кең империясын сақтау үшін үлкен әскери шығындарға мұқтаж болды. Бұл мәселе көбінесе, Юань билігіндегі төрт топтың ең төменгі екеуін құраған ханьқытай халқына қосымша салық салу арқылы шешілді, олар Юань үкіметін бағындыруға бағытталған Ақ лотос қоғамының мүшелерінің ықпалында болды.
The Red Turban Rebellion was an uprising against the Mongol led Yuan dynasty. Since the 1340s, the Yuan dynasty was experiencing problems. The Yellow River flooded constantly, and other natural disasters also occurred. At the same time, the Yuan government required considerable military expenditure to maintain its vast empire. This was solved mostly through additional taxation that fell mainly on the Han Chinese population which constituted the lowest two of the four castes of people under Yuan rule — much influenced by the White Lotus Society members that targeted the ruling Yuan government.
Мин әулеті
Ли Цзичэн көтерілісі – Мин әулетін құлатуға бағытталған шаруалар көтерілісі; ол маньчжулар бастаған Цин әулетінің құрылуына әкелді. Ли Цзичэн Шэньси провинциясындағы Сиань қаласында әскер жинап, кейіннен Солтүстік-Шығыс Қытайдың көп бөлігінде билікке ие болды. 1620 жылдан бастап, Ванли императорының билігінің соңына қарай, Мин билігі тұсында әлеуметтік және экономикалық жағдайлар күрт нашарлады. Ли Цзичэн император болмады, бірақ Пекинге шабуыл жасап, Мин императорын құлатып, қысқа ғұмырлы Шун әулетін жариялау арқылы жаңа Цин әулетінің өркендеуіне жол ашты. Солтүстік-Шығыстан (бұрынғы Манжуриядан) келген Цин әскерлері, бұрынғы Мин генералы У Сангуимен одақтасып, Ли Цзичэнды жеңді, бірақ оның көтерілісінің әсері зор болды. Осы кезеңде Чжан Сяньчжун басқарған Сычуаньдағы шаруалар көтерілісі сияқты басқа да көтерілістер болды, ол қысқа ғұмырлы Си әулетін жариялады. Кейінгі Цзинь әулетін құрған Нурхацзи Цин әулетінің негізін қалаушысы ретінде танылды. Ол бастапқыда Мин әулетінің қарауындағы вассал болған, бірақ кейіннен Мин билігінен бас тартып, жеті шағым арқылы Минге қарсы көтерілді.
Li Zicheng's rebellion was a peasant rebellion aimed at the overthrow of the Ming dynasty; it led to the establishment of the Manchu led Qing dynasty. Li Zicheng began recruiting troops at Xi'an in Shaanxi province, and later went on to gain power throughout northeastern China. From 1620, towards the end of the Wanli Emperor's reign, social and economic conditions under Ming rule worsened drastically. Li Zicheng did not become the emperor, but he paved the way for the rising of the new Qing dynasty, after overthrowing the Ming emperor by capturing Beijing and declaring the short lived Shun dynasty. The Qing troops, arriving from the northeast (originally from Manchuria) were allied with Wu Sangui, a former Ming general, an alliance which eventually led to the defeat of Li Zicheng, though the impact of his rebellion was tremendous. There were also other peasant rebellions at the time, such as those led by Zhang Xianzhong who ruled Sichuan and declared the short lived Xi dynasty. Nurhaci who established the Later Jin dynasty was often regarded the founding father of the Qing dynasty. He was originally a vassalage to the Ming dynasty and later renounced the Ming overlordship and rebelled against the Ming with the Seven Grievances.
Үш феодаттықтардың көтерілісі
Үш феодаттық көтерілісі – Маньчжур билеушілерінің Оңтүстік Қытайдағы үш хань генералына – У Сангуи, Гэн Цзиньчжун және Шан Жисиньге сыйлаған үш аймаққа байланысты болды. 17 ғасырдың екінші жартысында олар Цин үкіметіне қарсы шықты. Бұл көтеріліс Цин билеушілері 1644 жылы Қытайды басып алғаннан кейін өзін бекітіп алған кезде болды және 19 ғасырдың соғыстарына дейін олардың империясына төнген соңғы күрделі қауіп еді, бұл әулеттің 1912 жылы құлауына әкелді. Көтерілістен кейін Қытайдың бүкіл аумағында он жылға жуық азамат соғысы болды. 1655 жылы Цин үкіметі Қытайды жаулап алуда өзіне қарызды болған У Сангуиге Юньнань провинциясы бойынша азаматтық және әскери билік берді. 1662 жылы Мин әулетінің соңғы талапкері Чжу Юланның өлім жазасын орындағаннан кейін Уға Гуйчжоудың да басқару құқығы берілді. Келесі он жылдық ішінде ол өзінің билігін нығайтты, ал 1670 жылға қарай оның ықпалы Хунань, Сычуань, Ганьсу және тіпті Шэньсинің көп бөлігіне тарады. Тағы екі күшті, биліктен бас тартқан әскери жетекші де ұқсас билікке ие болды: Гуандун провинциясындағы Шан Жисинь және Фуцзян провинциясындағы Гэн Цзиньчжун. Олар феодаторлық аймақтарын өздерінің иеліктері ретінде басқарды және Цин үкіметінің оңтүстік және оңтүстік-батыстағы провинцияларға бақылауы болмады. 1672 жылы Канси императоры осы феодаторлықтардың Цин режиміне қауіп төндіретінін анықтады. 1673 жылы Шан Жисинь зейнетке шығуға рұқсат сұрап, үкіметке меморандум жіберді, ал сол жылдың тамызында У Сангуиден де соттың ниетін сынау мақсатымен ұқсас өтініш келіп түсті. Канси императоры княздар мен жоғары лауазымды шенеуніктер кеңесінің көпшілігінің пікіріне қарсы келіп, өтінішті қабылдады. Удың көтерілісі туралы жаңалық 1674 жылдың қаңтарында Пекинге жетті.
The Revolt of the Three Feudatories was led by three territories in southern China bestowed by the early Manchu rulers on three Han Chinese generals — Wu Sangui, Geng Jingzhong, and Shang Zhixin. In the second half of the 17th century, they revolted against the Qing government. This rebellion came as the Qing rulers were establishing themselves after their conquest of China in 1644 and was the last serious threat to their imperium until the 19th century conflicts that ultimately brought about the end of the dynasty in 1912. The revolt was followed by almost a decade of civil war which extended across the breadth of China. In 1655, the Qing government granted Wu Sangui, a man to whom they were indebted for the conquest of China, both civil and military authority over the province of Yunnan. In 1662, after the execution of Zhu Youlang, the last claimant to the Ming throne, Wu was also given jurisdiction over Guizhou. In the next decade he consolidated his power, and by 1670 his influence had spread to include much of Hunan, Sichuan, Gansu and even Shaanxi. Two other powerful defected military leaders also developed similar powers: Shang Zhixin in Guangdong and Geng Jingzhong in Fujian. They ruled their feudatories (territories) as their own domains and the Qing government had virtually no control over the provinces in the south and southwest. By 1672, the Kangxi Emperor had determined that these feudatories were a threat to the Qing regime. In 1673, Shang Zhixin submitted a memorial requesting permission to retire and in August of the same year, a similar request arrived from Wu Sangui, designed to test the court's intentions. The Kangxi Emperor went against the majority view in the Council of Princes and High Officials and accepted the request. News of Wu's rebellion reached Beijing in January 1674.
Ақ лотостың көтерілісі
Ақ лотос көтерілісі (1796–1804) – Цинь әулеті кезінде болған Циньге қарсы көтеріліс. Ол Сичуань провинциясын Хубэй және Шаньси провинцияларынан бөлетін таулы аймақтағы кедей шаруалар арасында басталды. Көтеріліс, көріне берсек, Ақ лотос қоғамы бастаған салыққа наразылық ретінде туды. Бұл құпия діни қоғам Будда Майтрейяның келуін болжап, Мин әулетін қайта орнатуды жақтады және өзінің ізбасарларына жеке құтқарылуды уәде еткен. Бастапқыда Цинь үкіметі, Хэшэннің басқаруымен, нашар ұйымдасқан көтерілісшілерді басу үшін жеткіліксіз және тиімсіз императорлық әскерлерді жіберді. Алайда, 1799 жылы билікті нақты қолға алғаннан кейін, Цзяцин императоры (1796–1820 жылдары тақ отырған) Хэшэннің топын құлатып, тәртіп пен моральды жақсарту мақсатында Циньдің белсенді қолбасшыларының күш-жігерін қолдады. Одан кейін халықты бейбіт етудің жүйелі бағдарламасы іске асырылды, онда халық жүздеген бекітілген ауылдарға қоныстандырылып, туаньлянь деп аталатын әскерлік жасақтарға біріктірілді. Көтерілістің соңғы кезеңінде Цинь үкіметі көтерілісші партизандарды іздеу және жоюмен, дезертирлерге кешірім жасау бағдарламасын ұштастырды. Цинь әулеті көтерілісті толыққанды басып тастағанымен, маньчжурлардың әскери күшінің жеңілмейтіндігі туралы миф құлатылды, бұл, мүмкін, 19 ғасырдағы көтерілістердің көбеюіне әсер етті.
The White Lotus Rebellion (1796–1804) was an anti Qing uprising that occurred during the Qing dynasty. It broke out among impoverished settlers in the mountainous region that separates Sichuan province from Hubei and Shaanxi provinces. It apparently began as a tax protest led by the White Lotus Society, a secret religious society that forecasted the advent of the Buddha Maitreya, advocated the restoration of the Ming dynasty, and promised personal salvation to its followers. At first, the Qing government, under the control of Heshen, sent inadequate and inefficient imperial forces to suppress the ill organized rebels. On assuming effective power in 1799, however, the Jiaqing Emperor (r. 1796 1820) overthrew Heshen's clique and gave support to the efforts of the more vigorous Qing commanders as a way of restoring discipline and morale. A systematic program of pacification followed in which the populace was resettled in hundreds of stockaded villages and organized into a militia by the name of tuanlian. In its last stage, the Qing suppression policy combined pursuit and extermination of rebel guerrilla bands with a program of amnesty for deserters. Although the Qing finally crushed the rebellion, the myth of the military invincibility of the Manchus was shattered, perhaps contributing to the greater frequency of rebellions in the 19th century.
Сегіз триграмм көтерілісі 1813 жылы
1813 жылы Қытайда Цинь әулеті тұсында Сегіз триграмма көтерілісі болды. Көтерілісті мыңжылдық сенімдегі Тяньли сектасы (天理教) немесе Аспан қағидасы сектасының бір бөлігі бастады, ол Ақ лотос сектасының тармағы болған. Лин Цин (林清; 1770–1813) және Ли Вэньчэн басшылық еткен көтеріліс Қытайдың Чжили, Шандун және Хэнань провинцияларында өтті. 1812 жылы Сегіз триграмма секциясының (Багуа джао), сондай-ақ Көктегі тәртіп секциясы (Тяньли джао) деп белгілі жетекшілері Ли Вэньчжэннің «Миңнің нағыз билеушісі» екенін жариялады және 1813 жылды көтеріліс жылы деп мәлімдеді. Ал Лин Цин өзін буддизмдегі болашақ Будданың қайта тууы деп жариялап, «Жол дайындауға Көк сеніп тапсырды» деген жазуы бар туларды пайдаланды. Олар оны Қытайдың эзотерикалық діндерінің мәңгілік туылмаған анасы жібергенін, Цинь әулетін билік етуге берілген Көк мандатын жоғалтқанын айтып, құлату үшін келген деп есептеді. Үшінші басшы – Фэн Кэшань, оны «Жер патшасы» деп атады, Лиді «Адамдар патшасы» деп, ал Лин Цинды «Көк патшасы» деп атады. Топ Тыйым салынған қаладағы бірнеше ықпалды евнухтардың қолдауын алды. 1813 жылдың 15 қыркүйегінде топ Пекиндегі император сарайына шабуыл жасады. Көтерілісшілер қалаға еніп, ханзада Мианнинг – болашақ император – тыйым салынған мылтығын қолданып басқыншыларды кері қайтармағанда, Цинь әулетін құлатуға қол жеткізе алатын еді. Көтеріліс бұрынғы Ақ лотос көтерілісіне ұқсас, бірақ алғашқысы діни мақсатта болса, Сегіз триграмманың соңғы басшылары Цинь әулетін құлату арқылы жеке билікке көбірек қызығушылық танытқан.
The Eight Trigrams uprising of 1813 broke out in China under the Qing dynasty. The rebellion was started by some elements of the millenarian Tianli Sect (天理教) or Heavenly Principle Sect, which was a branch of the White Lotus Sect. Led by Lin Qing (林清; 1770–1813) and Li Wencheng, the revolt occurred in the Zhili, Shandong, and Henan provinces of China. In 1812, the leaders of the Eight Trigram Sect (Bagua jiao) also known as the Sect of Heavenly Order (Tianli jiao) announced that leader Li Wencheng was a 'true lord of the Ming' and declared 1813 as the year for rebellion, while Lin Qing declared himself the reincarnation of Maitreya, the prophesied future Buddha in Buddhism, using banners with the inscription "Entrusted by Heaven to Prepare the Way", a reference to the popular novel Water Margin. They considered him sent by the Eternal Unborn Mother of esoteric Chinese religions, to remove the Qing dynasty whom they regarded as having lost the Mandate of Heaven to rule. The third leader was Feng Keshan, who was called the "King of Earth", Li titled the "King of Men", and Lin referred to as "King of Heaven". The group won support from several powerful Eunuchs in the Forbidden City. On 15 September 1813, the group attacked the imperial palace in Beijing. The rebels made it into the city, and may have been successful in overthrowing the Qing had not Prince Mianning—the future emperor—used his forbidden musket to repel the invaders. The rebellion is seen as being similar to the previous White Lotus Rebellion, with the former being of religious intent and the latter leaders of the Eight Trigram appearing more interested in personal power by overthrowing the Qing dynasty.
Тайпиндер көтерілісі
Тайпин көтерілісі (1850–1864), көбінесе қытай тілінде Тайпин көктегі патшалығы деп аталады, – Қытайдың оңтүстігінде Хакка тайпасынан шыққан Хонг Сюкуанның ықпалымен туған көтеріліс. Хонг Сюкуан өзін Иса Мәсіхтің інісі деп жариялаған. Көптеген дереккөздердегі жалпы қаза болғандар саны шамамен 20 миллионға жетеді, бірақ кейбір мәліметтерде 50 миллионға дейін көрсетіледі. Барлығы алғанда, «кейбір тарихшылардың пікірінше, 1850–1865 жылдар аралығында табиғи апаттар мен саяси көтерілістердің салдарынан 200 миллионға жуық қытай халқы қаза тапқан болуы мүмкін». Бұл сан күмәнді, себебі ол 1851 жылы Қытайдың жорамалданған халқының шамамен жартысына тең. Хонг Сюкуан қолдаушыларын елде үлкен дүрбелең болған кезде жинады. Ел бірқатар табиғи апаттарға, экономикалық қиындықтарға және батыс державаларынан жеңіліске ұшырады, ал биліктегі Цин әулеті бұл мәселелерді жеңілдетуге тырыспады. Цин әулетіне қарсы көңіл оңтүстікте ең күшті болды, және Хонгқа осы наразылар қосылды. 1840 жылдары бұл секта әскериленді, бастапқыда қарақшылыққа қарсы күресті. Сектаны қуғындау күрестің партизандық соғысқа, содан кейін толыққанды соғысқа ұласқан себебі болды. Көтеріліс Гуанси провинциясынан басталды. 1851 жылдың қаңтар айының басында он мыңдық көтерілісші армия Циньян көтерілісі кезінде Циньян қаласындағы Цин императорлық әскерлерін жеңіске ұшыратты. Цин әскерлері қарсы шабуыл жасады, бірақ кері шегінді. 1851 жылдың тамызында Хонг Тайпин көктегі патшалығының құрылғанын жариялады және өзін абсолютті билеуші деп жариялады. Көтеріліс тез арада солтүстікке тарады. 1853 жылдың наурыз айында 500 мың тайпин сарбазы Нанкин қаласын басып алды, 30 мың Цин сарбазын өлтірді және мыңдаған бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратты. Қала қозғалыстың астанасы болды және қайта басып алынғанға дейін Тяньцзин (аудармада «Көк астана»; Тяньцзинь қаласымен шатастырмау керек) деп аталды.
The Taiping Rebellion (1850–1864), usually known in Chinese after the name of the Taiping Heavenly Kingdom proclaimed by the rebels, was a rebellion in southern China inspired by a Hakka named Hong Xiuquan, who had claimed that he was the brother of Jesus Christ. Most sources put the total deaths at about 20 million, although some claim tolls as high as 50 million. Altogether, "some historians have estimated that the combination of natural disasters combined with the political insurrections may have cost on the order of 200 million Chinese lives between 1850–1865." The figure is unlikely, as it is approximately half the estimated population of China in 1851. Hong Xiuquan gathered his support in a time of considerable turmoil. The country had suffered a series of natural disasters, economic problems and defeats at the hands of the Western powers, problems that the ruling Qing dynasty did little to lessen. Anti Qing sentiment was strongest in the south, and it was these disaffected that joined Hong. The sect extended into militarism in the 1840s, initially against banditry. The persecution of the sect was the spur for the struggle to develop into guerrilla warfare and then into full blown war. The revolt began in Guangxi province. In early January 1851, a ten thousand strong rebel army routed Qing imperial forces at the town of Jintian in the Jintian Uprising. The Qing forces attacked but were driven back. In August 1851, Hong declared the establishment of the Taiping Heavenly Kingdom with himself as absolute ruler. The revolt spread northwards with great rapidity. 500,000 Taiping soldiers took Nanjing in March 1853, killing 30,000 Qing soldiers and slaughtering thousands of civilians. The city became the movement's capital and was renamed Tianjing (lit. "Heavenly Capital"; not to be confused with Tianjin) until its recapture.
Ниан көтерілісі
Ниан көтерілісі (1851–1868) – Қытайдың солтүстігінде болған ірі қарулы көтеріліс. Көтеріліс Цин әулетін құлатуға жетпеді, бірақ зор экономикалық құлдырау мен адам өмірінің қанағатсыз жоғалуына себеп болды, бұл Цин режимінің құлауының маңызды, ұзақ мерзімді факторының біріне айналды. Ниан қозғалысын 1840-шы жылдардың аяғында Чжан Лексинг құрды, ал 1851 жылы олардың саны шамамен 40 мыңға жетті. Тайпин көтерілісінен ерекшелігі, Ниан қозғалысының бастапқыда Цин үкіметін сынаудан өзге нақты мақсаттары мен міндеттері болған жоқ. Дегенмен, Ниан көтерілісшілері бірқатар экологиялық апаттардан кейін Цин режиміне қарсы тікелей әрекет етуге итермеленді. 1851 жылы Сары өзеннің жағасы бұзылып, жүздеген мың шаршы ли (шақырым) жерді су басып, көптеген адамның өмірін қиды. Цин үкіметі апаттан кейін тазалау жұмыстарын бастады, бірақ үкімет қаржысы ағылшындармен опиум соғысы кезінде және Тайпин көтерілісінің салдарынан сарқылып кеткендіктен тиімді көмек көрсетуге мүкіндік болмады. 1855 жылы өзен қайтадан жарылып, мыңдаған адамды суға батырып, өнімді Цзянсу провинциясын қиратқанда, апаттың салдарынан келген зиян әлі толыққанды жойылмаған еді. Сол кезде Цин үкіметі батыс державаларымен келісімге келуге тырысты, бірақ мемлекеттік қаржылар нашар болғандықтан режим тиімді көмек көрсетуге шамасы жетпеді. Бұл Ниан қозғалысын ашуға мәжбүр етті, олар батысты Қытайдың қиындықтарына себепкер деп айыптады және Цин үкіметін батыс державаларының алдында әлсіз және батыл емес деп қарады. 1855 жылы Чжан Лексинг Қытайдың орталық бөлігіндегі үкімет әскерлеріне қарсы шабуылдар ұйымдастырып, тікелей әрекетке көшті. Жазға қарай Нианның жылдам, жақсы жабдықталған және заманауи қару-жарақпен қамтамасыз етілген атты әскері Пекин мен оңтүстікте Тайпин көтерілісшілерімен күресіп жатқан Цин әскерлерінің арасындағы байланыс жолдарын үзіп тастады. Цин әскерлері Қытайда көтерілістер басталған кезде қиын жағдайға түсті, бұл Ниан әскерлеріне кең аумақтарды басып алуға және экономикалық маңызды аймақтарды бақылауға мүмкіндік берді. Ниан басып алған қалаларын нығайтып, оларды ауылдағы Цин әскерлеріне қарсы атты әскер шабуылдарын жүргізу үшін база ретінде пайдаланды, бұл жергілікті қалаларды Ниан шабуылдарынан қорғану үшін нығайтуға итермеледі. Бұл үздіксіз шайқастарға әкеп соқты, олар бұрын бай болған Цзянсу және Хунань провинцияларын қиратты. 1856 жылдың басында Цин үкіметі Нианды жеңу үшін моңғол генералы Сэнгге Ринченді жіберді, ол жақында Тайпин көтерілісшілерінің үлкен әскерін талқандаған еді. Сэнгге Ринченнің әскері бірнеше нығайтылған қалаларды басып алып, Нианның жаяу әскерінің көп бөлігін жойды және Чжан Лексингті өзі тұтқындады. Алайда, Ниан қозғалысы аман қалды, өйткені Тайпин командирлері Ниан күштерін басқаруға келді, ал Ниан атты әскерінің көп бөлігі сақталып қалды. Сэнгге Ринченнің жаяу әскері жылдам қозғалатын атты әскерді ауылды қиратудан және Цин әскерлеріне күтпеген шабуылдар жасаудан тоқтата алмады. 1865 жылы Сэнгге Ринчен мен оның күзетшілері Ниан әскерлерімен қоршалып, өлтірілді, бұл үкіметті ең жақсы әскери қолбасшысынан айырды. Цин режимі Цин императорлық күштерінің басшылығын алуға генерал Цзэн Гуофанды жіберді, оған еуропалықтардан қымбат бағамен сатып алынған заманауи артиллерия мен қару-жарақтар берілді. Цзэннің әскері Ниан атты әскерін шектеу үшін каналдар мен бекіністер салуға кірісті – бұл тиімді, бірақ баяу және қымбат әдіс еді. Цзэн Ниан көтерілісшілері оның қорғаныс шебінің бірін бұзғаннан кейін қызметінен алынды. Ли Хунчжан және Зуо Зонгтан генералдары көтерілісті басуға тағайындалды. 1866 жылдың соңында Ниан қозғалысы екіге бөлінді – шығыс Ниан Қытайдың орталық бөлігінде қалды, ал батыс Ниан Пекинге жақындады. 1867 жылдың соңында Ли мен Зуо әскерлері Ниан көтерілісшілерінен көптеген аумақтарды қайтарып алды, ал 1868 жылдың басында қозғалыс императорлық әскерлер мен Әрдайым Жеңімпаз Армияның біріккен күштерімен толыққанды жеңілді.
The Nian Rebellion (; 1851–1868) was a large armed uprising that took place in northern China. The rebellion failed to topple the Qing dynasty, but caused immense economic devastation and loss of life that became one of the major long term factors in the collapse of the Qing regime. The Nian movement was formed in the late 1840s by Zhang Lexing and, by 1851, numbered approximately 40,000. Unlike the Taiping Rebellion, though, the Nian movement initially had no clear goals or objectives aside from criticism of the Qing government. However, the Nian rebels were provoked into taking direct action against the Qing regime following a series of ecological disasters. In 1851, the Yellow River burst its banks, flooding hundreds of thousands of square miles and causing immense loss of life. The Qing government slowly began cleaning up after the disaster, but were unable to provide effective aid as government finances had been drained during the Opium War with the British, and the ongoing slaughter of the Taiping Rebellion. The damage created by the disaster had still not been repaired when, in 1855, the river burst its banks again, drowning thousands and devastating the fertile province of Jiangsu. At the time, the Qing government was trying to negotiate a deal with the Western powers, and as state finances had been so severely depleted, the regime was unable to provide effective relief aid. This enraged the Nian movement, who blamed the Westerners for contributing to China's troubles, and increasingly viewed the Qing government as incompetent and cowardly in the face of the Western powers. In 1855, Zhang Lexing took direct action by launching attacks against government troops in central China. By the summer, the fast moving Nian cavalry, well trained and fully equipped with modern firearms, had cut the lines of communication between Beijing and the Qing armies fighting the Taiping rebels in the south. Qing forces were badly overstretched as rebellions broke out across China, allowing the Nian armies to conquer large tracts of land and gain control over economically vital areas. The Nian fortified their captured cities and used them as bases to launch cavalry attacks against Qing troops in the countryside, prompting local towns to fortify themselves against Nian raiding parties. This resulted in constant fighting which devastated the previously rich provinces of Jiangsu and Hunan. In early 1856, the Qing government sent the Mongol general Sengge Rinchen, who had recently crushed a large Taiping rebel army, to defeat the Nian. Sengge Rinchen's army captured several fortified cities and destroyed most of the Nian infantry, and killed Zhang Lexing himself in an ambush. However, the Nian movement survived as Taiping commanders arrived to take control of the Nian forces, and the bulk of the Nian cavalry remained intact. Sengge Rinchen's infantry based army could not stop the fast moving cavalry from devastating the countryside and launching surprise attacks on Qing troops. In 1865, Sengge Rinchen and his bodyguards were ambushed by Nian troops and killed, depriving the government of its best military commander. The Qing regime sent general Zeng Guofan to take command of Qing imperial forces, providing him with modern artillery and weapons, purchased from the Europeans at extortionate prices. Zeng's army set about building canals and trenches to hem in the Nian cavalry — an effective, but slow and expensive method. Zeng was removed from the post after the Nian rebels broke one of his defense fronts. Generals Li Hongzhang and Zuo Zongtang were put in charge of the suppression. In late 1866, the Nian movement split into two — east Nian stayed in central China and west Nian sneaked close to Beijing. By late 1867, Li and Zuo's troops had recaptured much territory from the Nian rebels, and in early 1868, the movement was crushed by the combined forces of imperial troops and the Ever Victorious Army.
Ду Вэньсиу көтерілісі
Ду Вэньсиу көтерілісі немесе Пантай көтерілісі (1856–1872) – Юньнаньның батысындағы мұсылман хуй тайпасының Ду Вэньсиу (шын аты – Сулейман ибн Абд ар Рахман) бастаған бөлінісшіл қозғалысы. Ду «Мұсылмандар қауымының басшысы» – Каид Джами әл Муслимин атағын алды. Қала басып алынғаннан кейін ол ағылшын тілінде Дали сұлтаны деп аталды. Бұл көтерілісшілердің базасына айналды, олар өздерін «Пиннан» деп жариялады. Көтерілісшілер Куньмин қаласын төрт рет қоршады (1857, 1861, 1863 және 1868 жылдары) және үшінші рет әрекет жасағанда қаланы қысқа мерзімге басып алды. Кейін, Цин әскерлері көтеріліске қарсы үстемдікке ие бола бастағанда, көтерілісшілер королева Викторияға хат жолдап, британдықтардан ресми мойынұстау және әскери көмек сұрады; бірақ британдықтар бас тартты. Көтеріліс ақырында Цин әскерлерімен басып құйрылды, Ду қаза тауып, кейіннен басы кесілді. Осы қатыгездық Хуэй халқының Юньнаньмен шектес көрші елдерге қашуына әкеп соқты. Тірі қалған хуйлер Бирма, Таиланд және Лаосқа қашып, сол елдерде қытайлық хуй тайпасының азшылық бөлігін құрады. Осы тазартуларда жүздеген мыңдаған хуйлер қырғынға ұшырады немесе қаза тапты. Көтеріліс Бирмадағы Конбаунг әулетіне елеулі теріс әсер етті. Бирма төменгі Бирманы британдықтарға жоғалтқаннан кейін, күріш өсіретін кең алқаптарға қол жеткізу мүмкіндігінен айырылды. Қытайды ренжіткісі келмеген Бирма патшалығы Қытайдың талабына сәйкес хуй көтерілісшілерімен сауда жасаудан бас тартуға келісті. Қытайдан күріш импорттау мүмкіндігі болмағандықтан, Бирма ағылшындардан күріш импорттауға мәжбүр болды. Бұған қоса, Бирма экономикасы Қытайға мақта экспорттауға көп тәуелді болды және кенеттен Қытай нарығына қол жеткізу мүмкіндігінен айырылды.
The Du Wenxiu Rebellion, or Panthay Rebellion (1856–1872) was a separatist movement of Muslim Hui in western Yunnan, led by Du Wenxiu (born Sulayman ibn `Abd ar Rahman). Du claimed the title of Qa´id Jami al Muslimin ("Leader of the Community of Muslims"). He was known in English as the Sultan of Dali upon the city's capture. It became the base for the rebels, who declared themselves "Pingnan" The rebels besieged the city of Kunming four times (1857, 1861, 1863, and 1868) and briefly held the city during the third attempt. Later, as Qing forces began to gain the upper hand against the rebellion, the rebels sent a letter to Queen Victoria, asking the British for formal recognition and for military assistance; the British demurred. The rebellion was eventually suppressed by Qing troops, who killed and posthumously decapitated Du. The brutal suppression led to many Hui people fleeing to neighboring countries bordering Yunnan. Surviving Huis escaped to Burma, Thailand and Laos, forming the basis of a minority Chinese Hui population in those nations. Hundreds of thousands of Hui people were massacred or died in these purges. The rebellion had a significant negative impact on the Burmese Konbaung dynasty. After losing lower Burma to the British, Burma lost access to vast tracts of rice growing land. Not wishing to upset China, the Burmese kingdom agreed to refuse trade with the Hui rebels in accordance with China's demands. Without the ability to import rice from China, Burma was forced to import rice from the British. In addition, the Burmese economy had relied heavily on cotton exports to China, and suddenly lost access to the vast Chinese market.
Дунган көтерілістері
Жахрия көтерілісі кезінде Нақшбанди суфилерінің екі тармағы – Жахрия суфилері мен олардың қарсыластары Хафия суфилері арасындағы діни шиеленіс, Жахрия суфилерінің көтерілісіне әкеп соқты, оны Қытайдағы Цин әулеті Хафия суфилерінің көмегімен басып тастады. Бірінші дунган көтерілісі немесе Мұсылман көтерілісі (1862–1877), Қытайда Хуэй азшылық соғысы деп белгілі, Шэньси, Ганьсу және Нинсядағы мұсылман Хуэй қауымдастығының мүшелері ұйымдастырған көтеріліс болды. Қытай мұсылмандары Хуэй азшылықтары соғысына дейін көп жылдар бойы Батыс Азияға сапар шеккен. Олардың кейбіреулері суфилік исламның «Жаңа ілімдер» деп аталатын радикалды тұжырымдарын қабылдады. 1781 және 1783 жылдары осы Жаңа ілімдердің жақтастары көтеріліс жасауға тырысты. 1862 жылы Цин әулетінің беделі төмендеп, әскерлері басқа да мәселелермен айналысып жатқан болатын. 1867 жылы Цин үкіметі Тайпин көтерілісін басуда көзге түскен өте қабілетті шенеунігі Цзо Цзунтанды Шэньсиге жіберді. Оның әскерлеріне Ниань көтерілісін басуға көмектесу тапсырылды және ол 1868 жылдың желтоқсанына дейін мұсылман көтерілісшілерімен күресе алмады. Цзоның стратегиясы – ауыл шаруашылығын, әсіресе мақта және астық дақылдарын дамыту арқылы аймақты қайта жаңғырту, сондай-ақ дәстүрлі конфуций білімін қолдау болды. Аймақтағы кедейлікке байланысты Цзо Солтүстік-Батыстан тыс қаржылық көмекке мұқтаж болды. Әскерін азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін жеткілікті астық қорын жинағаннан кейін, Цзо ең маңызды мұсылман көшбасшысы Ма Хуалонгқа шабуыл жасады. Ма 1871 жылғы наурыз айында қарсыластарына берілгенге дейін Цзиньбао қаласында он алты ай бойы қоршауда болды. Цзо Маны және оның сексеннен астам шенеунігін тілгілеп өлімге кесті. Мыңдаған мұсылман Қытайдың әртүрлі аймақтарына жер аударылды. Рақымшылық ұсынылғанына қарамастан, көптеген мұсылман Ганьсудағы Сучжоу қаласы түскенге дейін қарсылық көрсетуді жалғастырды. 1873 жылғы көтерілістің сәтсіз аяқталуы Хуэй халқының Ресейге көшіп кетуіне себеп болды. Олардың ұрпақтары бүгінде Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстанның шекаралық аймақтарында тұрып жатыр. Екінші дунган көтерілісі (1895–1896), Қытайда екінші Хуэй азшылық соғысы деп танылған, Цин әулетіне қарсы мұсылманның тағы бір көтерілісі болды. Олар адал мұсылман әскерлерімен жеңіліске ұшырады.
In the Jahriyya revolt sectarian violence between two suborders of the Naqshbandi Sufis, the Jahriyya Sufi Muslims and their rivals, the Khafiyya Sufi Muslims, led to a Jahriyya Sufi Muslim rebellion which the Qing dynasty in China crushed with the help of the Khafiyya Sufi Muslims. The First Dungan Revolt or Muslim Rebellion (; 1862–1877), known in China as the Hui Minority War, was an uprising by members of the Muslim Hui community in Shaanxi, Gansu, and Ningxia. Chinese Muslims had been traveling to West Asia for many years prior to the Hui Minorities' War. Some of them had adopted radical Sufi Islamic teachings referred to as New Teachings. There had been attempted uprisings by followers of these New Teachings in 1781 and 1783. In 1862 the prestige of the Qing dynasty was low and their armies were busy elsewhere. In 1867 the Qing government sent one of their best officials, Zuo Zongtang, a hero of the suppression of the Taiping Rebellion, to Shaanxi. His forces were ordered to help put down the Nian Rebellion, and he was unable to deal with the Muslim rebels until December 1868. Zuo's approach was to rehabilitate the region by promoting agriculture, especially cotton and grain, as well as supporting orthodox Confucian education. Due to the poverty of the region, Zuo had to rely on financial support from outside the North West. After building up enough grain reserves to feed his army, Zuo attacked the most important Muslim leader, Ma Hualong. Ma was besieged in the city of Jinjibao for sixteen months before surrendering in March 1871. Zuo sentenced Ma and over eighty of his officials to death by slicing. Thousands of Muslims were exiled to different parts of China. Despite repeated offers of amnesty, many Muslims continued to resist until the fall of Suzhou in Gansu. The failure of the uprising in 1873 led to some immigration of Hui people into Russia. The descendants of the immigrants continue to live in the border region of Kazakhstan, Uzbekistan, and Kyrgyzstan. The Second Dungan Revolt (1895–1896), known in China as the Second Hui Minority War, was a second Muslim revolt against the Qing. They were defeated by loyalist Muslim troops.
Боксерлер көтерілісі
Боксерлер көтерілісі немесе бүлік (1899 жылдың қарашасы – 1901 жылдың 7 қыркүйегі) – Қытайдағы еуропалықтардың сауда, саяси, діни және технологиялық ықпалына қарсы бағытталған көтеріліс. 1900 жылдың тамызына дейін 230-дан астам шетелдік, мыңдаған қытай христиандары, белгісіз саны көтерілісшілер мен оларға көмектескендер және басқа да қытай азаматтары көтеріліс пен оны басу барысында қаза тапты. 1840 жылы Бірінші Опиум соғысы басталды, нәтижесінде Қытай Ұлыбританиядан жеңіліске ұшырады. Цин үкіметінің әлсіздігін пайдаланып, Ұлыбритания, Франция, Ресей және Жапония сияқты елдер Қытайға ықпал етуді бастады. Әскери және теңіз күштерінің нашарлығына байланысты Цин әулеті көптеген келісімдерге қол қоюға мәжбүр болды, олар Теңсіз шарттар деп аталды. Оларға Нанкин (1842), Айгун (1858), Тяньцзинь (1858), Пекин (1860), Шимоносеки (1895) және Екінші Пекин (1898) келісімдері жатады. Көптеген қытайлар мұндай келісімдерді теріс және әділетсіз деп санайтын, себебі олардың мәртебесіне нұқсан келді, ал шетелдіктер қытайларға қарағанда артық құқықтарға ие болды. Шетелдіктердің қылмыс жасауы туралы әңгімелер тарады, себебі шетелдіктерді Қытайда қалай соттау керек деген мәселе бойынша шетелдік үкіметтер мен қытай үкіметі арасында келісімдер жасалған болатын. Гуйчжоу провинциясындағы жергілікті шенеуніктер кардиналдың губернаторға арналған тақтайшамен безендірілген креслода отырғанын көріп таң қалды. Католик шіркеуінің кейбір қытай дәстүрлері мен салтына тыйым салуы дау тудырды. Осылайша, 19 ғасырдың соңында мұндай сезімдер азаматтық наразылыққа және шетелдіктер мен қытай христиандарына қарсы зорлық-зомбылыққа әкелді. Көтерілісті «Боксерлер» (қытай тілінде: Ыйық Ынтымақ қоғамы) деп белгілі бір ұйым бастады, ол бастапқыда Цин әулетіне қарсы болған, бірақ кейін онымен келісімге келді. Боксерлер көтерілісі Қытайдың солтүстігінде, еуропалық державалар аумақтық, теміржол және кен өндіру жеңілдіктерін талап ете бастаған аймақта өршіді. 1897 жылдың қараша айында Шаньдун провинциясында екі миссионердің өлтірілуіне жауап ретінде Германия Циндао портын басып алды. Бір айдан кейін Ресейдің әскери-теңіз күштері Оңтүстік Ляониндегі Люшуньді басып алды. Ұлыбритания мен Франция одан кейін Вэйхай және Чжанцзян порттарын басып алды.
The Boxer Rebellion or Uprising (; November 1899 –September 7, 1901) was a revolt against European commercial, political, religious, and technological influence in China. By August 1900, over 230 foreigners, thousands of Chinese Christians, an unknown number of rebels and sympathizers and other Chinese were killed in the revolt and its suppression. In 1840, the First Opium War broke out, and China was defeated by Britain. In view of the weakness of the Qing government, Britain and other nations such as France, Russia and Japan started to exert influence over China. Due to their inferior army and navy, the Qing dynasty was forced to sign many agreements which became known as the Unequal Treaties. These include the Treaty of Nanking (1842), the Treaty of Aigun (1858), the Treaty of Tientsin (1858), the Convention of Peking (1860), the Treaty of Shimonoseki (1895), and the Second Convention of Peking (1898). Such treaties were regarded as grossly unfair by many Chinese, whose prestige was sorely damaged by the treaties, as foreigners were perceived to receive special treatment compared to Chinese. Rumours circulated of foreigners committing crimes as a result of agreements between foreign and the Chinese governments over how foreigners in China should be prosecuted. In Guizhou, local officials were reportedly shocked to see a cardinal using a sedan chair decorated in the same manner as one reserved for the governor. The Catholic Church's prohibition on some Chinese rituals and traditions was another issue of contention. Thus in the late 19th century such feelings increasingly resulted in civil disobedience and violence towards both foreigners and Chinese Christians. The rebellion was initiated by a society known as the Boxers (Chinese: Righteous Harmony Society), a group which initially opposed—but later reconciled itself to—the Qing dynasty. The Boxer Rebellion was concentrated in northern China where the European powers had begun to demand territorial, rail and mining concessions. Germany responded to the killing of two missionaries in Shandong province in November 1897 by seizing the port of Qingdao. A month later a Russian naval squadron took possession of Lushun, in southern Liaoning. Britain and France followed, taking possession of Weihai and Zhanjiang respectively.
Синхай революциясы
Синьхай революциясы – Цинь әулетін құлатып, Қытай Республикасының құрылуына әкелген республикалық революция. Бұл революция Қытайда 4000 жылдық тарихы бар монархияны жойып, оның орнына демократиялық идеалдарға негізделген республиканы орнатты. Революциялық соғыс 1911 жылдың 10 қазанында басталды және 1912 жылдың 12 ақпанында Қытай Республикасы құрылғаннан кейін аяқталды. 1911 жыл қытай календарының секстилярлық циклында Синьхай жылы болғандықтан, революция осылай аталды. Революция қарулы Учан көтерілісімен және оңтүстік провинцияларға республикалық көтерілістің тарауымен басталды, соңынан Пекин мен Нанкинде орналасқан қарсыласатын императорлық және республикалық үкіметтер арасындағы ұзақ келіссөздерден кейін Сюаньтун императоры тақтан бас тарты. Революция Қытайдың болашақ конституциялық формасы үшін күрестің кезеңін ашты, оның нәтижесінде екі қысқа мерзімді монархиялық қалпына келтіру және Республиканың толыққанды құрылуына дейінгі саяси фрагментация кезеңдері болды. Синьхай революциясы Қытай Республикасының Ұлттық күні ретінде атап өтіледі, сондай-ақ "Қос ондық күн" (雙十節) деп те белгілі. Бүгінде Ұлттық күнді негізінен Тайваньде тойлайды. Сонымен қатар, көптеген шетелдегі қытайлар да "Қос ондық күнді" тойлайды және әдетте әлемнің әртүрлі қалаларындағы қытай аудандарында іс-шаралар өткізіледі. Егер революционерлердің республикалық жоспары сәтсіз аяқталса, шетелдік банкирлердің қолдауымен Яншенг герцогін хан императоры ретінде Қытай императоры деп жариялау жоспары болғандығы хабарланды.
The Xinhai Revolution was a republican revolution which overthrew the Qing dynasty and led to the establishment of the Republic of China. The revolution ended the monarchy which had a history for 4000 years in China and replaced it with a republic, with democratic ideals. The ensuing revolutionary war lasted from October 10, 1911, and ended upon the formation of the Republic of China on February 12, 1912. Since 1911 is a Xinhai Year in the sexagenary cycle of the Chinese calendar, this is how Xinhai Revolution had got its name. The revolution began with the armed Wuchang Uprising and the spread of republican insurrection through the southern provinces, and culminated in the abdication of the Xuantong Emperor after lengthy negotiations between rival imperial and republican regimes based in Beijing and Nanjing respectively. The revolution inaugurated a period of struggle over China's eventual constitutional form, which saw two brief monarchical restorations and successive periods of political fragmentation before the Republic's final establishment. The Xinhai Revolution is commemorated as the National Day of the Republic of China, also known as Double Ten Day (雙十節). Today the National Day is mainly celebrated in Taiwan. In addition, numerous overseas Chinese also celebrate Double Ten Day and events are usually held in Chinatowns across the world. A plan backed by foreign bankers was reported in place to declare the Duke Yansheng as Emperor of China as a Han emperor, if the revolutionary's republican plan failed.
Қытай Республикасы
Батыс идеологиясы Қытайға төртінші мамыр қозғалысы кезінде келгеннен кейін Ли Дажао және басқа коммунистер 1921 жылы Коминтерннің қолдауымен Қытай коммунистік партиясын құрды. Коммунистік партия мүшелеріне Гоминьданға (КМТ; Ұлттық партия) қосылуға рұқсат берілді, ол Сунь Ятсен басшылығымен соғыс әміршілері дәуірін аяқтап, Қытайды біріктіру үшін одақ іздеді. КМТ-ның жаңа басшысы Чан Кай-Шек 1924 жылы Қытайды біріктіру мақсатында Солтүстік экспедициясын бастады. Нанкиндегі КМТ-ның консервативтік топтары коммунистерге жаулық жасады, ал Уханьдағы солшылдар олармен одақ құруды қолдады. КМТ пен ҚКП арасындағы алғашқы одақ 19 сәуірде Шанхайда коммунистер тұтқындалып, жазаланғаннан кейін бұзылды. Коммунистер, Чжоу Энлай мен Чжу Де басшылығымен, 1927 жылғы 1 тамызда Наньчан көтерілісінде Ұлттық революциялық армияға қарсы шығып, өздері жариялаған «Советтік аймақты» басқарған Қытай Кеңес Республикасын құрды. Бұл сепаратистік республиканың штабы 1934 жылы Ұлттық үкімет тарапынан қайтарып алынды, бірақ коммунистер Ұлттық революциялық армиядан қашып, Ұзақ жорық арқылы Шэньсиге шегінді. 1937 жылы Жапон агрессиясына қарсы күресу үшін екінші КМТ-ҚКП одағы құрылды, осыған байланысты уақытша атысты тоқтату жарияланды. Қытай Кеңес Республикасы Шан Ган Нин шекаралық аймағы болып қайта аталды, ал коммунистер басқарған Қытай жұмысшы және шаруалардың Қызыл Армиясы Ұлттық революциялық армияның Жаңа Төртінші Армиясы мен Сегізінші Жол Армиясы болып өтті. Алайда, бұл өзгерістер тек номиналды сипатта болды, себебі ҚКП билігін кеңейтіп, соғыс барысында үкіметпен қақтығыстарын жалғастырды. 1945 жылы Жапонияның капитуляциясынан кейін коммунистер бұрын Жапония басып алған бірнеше аймақты басып алды. 1947 жылы Қытай Республикасының Конституциясы қабылданған кезде толыққанды соғыс басталды. 1949 жылдың қазанында коммунистер Қытайдың құрлық бөлігінің көп бөлігін басып алды, ал ҚКП-ның Мао Цзэдун Пекинде Қытай Халық Республикасын жариялады. Қытай Республикасының үкіметі Тайбэйге көшіріліп, содан бері құрлықты қайтаруға қабілетсіздік танытты. Тайвань мен Фуцзянь провинциясының бір бөлігі, коммунистік басқыншылықтың үнемі қауіп-қатеріне қарамастан, Қытай Республикасының еркін аймағы ретінде танылды. Коммунистік көтеріліс кезінде қолданылған Уақытша ережелер 1991 жылға дейін күшінде болды.
After Western ideologies came to China during the May Fourth Movement, Li Dazhao and other communists established the Chinese Communist Party in 1921 with the support of the Comintern. Communist Party members are allowed to join the Kuomintang (KMT; Nationalist Party), which, under the leadership of Sun Yat sen, was seeking an alliance to end the Warlord Era and unify China. As the new leader of the KMT, Chiang Kai shek, launched the Northern Expedition to unify China in 1924. Conservatives within the KMT in Nanking grew hostile to the communists, while the leftists in Wuhan were in favour of the alliance with them. The first KMT CCP alliance was broken when communists were arrested and executed in Shanghai in the April 12 Purge. The Communists, under the leadership of Zhou Enlai and Zhu De, rebelled against the National Revolutionary Army at the Nanchang Uprising on 1 August 1927, and consequently established the Chinese Soviet Republic which controlled the self proclaimed "Soviet Area" in Jiangxi. The headquarters of the secessionist republic was recovered by the Nationalist Government in 1934 but the communists evaded the Nationalist Revolutionary Army in the Long March and retreated to Shaanxi. There was a temporary cease fire when the second KMT CCP alliance was formed in 1937 to combat the Japanese invasion. The Chinese Soviet Republic was renamed Shaan Gan Ning Border Region, and the communist led Chinese Workers' and Peasants' Red Army became the New Fourth Army and the Eighth Route Army of the National Revolutionary Army. All these changes were nominal, however, as the CCP expanded in power and its fighting with the government persisted in the course of the war. After the surrender of Japan in 1945, the Communists took over several regions formerly occupied by Japan. Full scale war broke out amid the adoption of the Constitution of the Republic of China in 1947. By October 1949, the Communists occupied most of the Mainland China, and Mao Zedong of the CCP declared the People's Republic of China in Beijing. The Government of the Republic of China relocated to Taipei and has failed to retake the mainland since then. Taiwan and part of Fujian Province became known as the Free Area of the Republic of China, despite constant threats of communist invasion. The Temporary Provisions Effective During the Period of Communist Rebellion remained in effect until 1991.