Кіріспе
Африка-американдық қасиеттілік уағыздаушысы Уильям Джозеф Сеймур (2 мамыр 1870 – 28 қыркүйек 1922) – Африка-американдық қасиеттілік уағыздаушысы, ол Пятидесятничество және харизматикалық қозғалыстардың өркендеуіне ықпал еткен Азуса көшесінің қайта жандануын бастады. Ол құлдықтан азат болғандардың сегіз баласының екіншісі болып дүниеге келді және Луизиана штатында ең қатал кедейлікте католик дінінде тәрбиеленді. Сеймур ертедегі Пятидесятник пастор Чарльз Пархамның шәкірті болды және Пархамның тілдерде сөйлеу – Киелі Рухта шомылудың белгісі деген нанымын қабылдады. 1906 жылы Сеймур Калифорния штатындағы Лос-Анджелеске көшіп келді, онда ол Пятидесятник уағызын жариялады және Азуса көшесіндегі қайта жандануды тудырды. Қайта жандануға көптеген сенушілер ағылып келді, сонымен қатар бұл оқиға туралы ақпарат құралдарында да кеңінен жарияланды, онда даулы діни тәжірибелер мен сол кездегі нәсілдік нормаларды бұзған, нәсілдер аралас ғибадаттар талқыланды. Сеймурдың қайта жандануға жетекшілік етуі және «Апостолдық сенім» газетін шығаруы оны жас Пятидесятник қозғалысында танымал есімге айналдырды. 1906 жылы Сеймур теологиялық келіспеушіліктер мен Пархамның нәсілдер аралық қайта жандану жиналыстарына наразылығынан Пархаммен жол айырды. Қайта жанданудың ықпалы евангелизация және миссионерлік жұмыс арқылы Лос-Анджелестен тысқары аймақтарға тарағанда, Сеймур оны «Апостолдық сенім қозғалысы» деп аталатын ірі ұйымға айналдыруға тырысты. Алайда, Флоренс Кроуфорд және Уильям Говард Дурхам сияқты басқа пасторлармен билік күресі нәтижесінде бұл процеске тосқауыл қойылды, бұл ертедегі Пятидесятник қозғалысының бірлігіне зиян келтірді және Сеймурдың беделінің төмендеуіне әкелді. 1914 жылға қарай қайта жанданудың ең шарықталу шегі өтті, бірақ Сеймур өмірінің соңына дейін өзі құрған «Апостолдық сенім» миссиясына басшылық етіп, пасторлық қызметін жалғастырды. Бұл қайта жандану дүние жүзінде тілдерде сөйлеу және бірлескен ғибадат сияқты Пятидесятник тәжірибелерінің таралуына серпіліс берді. Сондай-ақ, ол көптеген ірі Пятидесятник конфессияларының тарихында маңызды рөл атқарды.
William Joseph Seymour (May 2, 1870 – September 28, 1922) was an African American holiness preacher who initiated the Azusa Street Revival, an influential event in the rise of the Pentecostal and Charismatic movements. He was the second of eight children born to emancipated slaves and raised Catholic in extreme poverty in Louisiana. Seymour was a student of the early Pentecostal minister Charles Parham, and he adopted Parham's belief that speaking in tongues was the sign of receiving the baptism in the Holy Spirit. In 1906, Seymour moved to Los Angeles, California, where he preached the Pentecostal message and sparked the Azusa Street Revival. The revival drew large crowds of believers as well as media coverage that focused on the controversial religious practices as well as the racially integrated worship services, which violated the racial norms of the time. Seymour's leadership of the revival and publication of The Apostolic Faith newspaper launched him into prominence within the young Pentecostal movement. Seymour broke with Parham in 1906 over theological differences as well as Parham's unhappiness with interracial revival meetings. As the revival's influence extended beyond Los Angeles through evangelism and missionary work, Seymour was in the process of developing the revival into a larger organization called the Apostolic Faith Movement. This process was ultimately defeated by power struggles with other ministers, such as Florence Crawford and William Howard Durham, which ultimately damaged the unity of the early Pentecostal movement and led to a decrease in Seymour's influence. By 1914, the revival was past its peak, but Seymour continued to pastor the Apostolic Faith Mission he founded until his death. The revival acted as a catalyst for the spread of Pentecostal practices, such as speaking in tongues and integrated worship, throughout the world. It also played an important role in the history of most major Pentecostal denominations.
Ерте өмір
Уильям Джозеф Сеймур Луизиана штатының Центервилл қаласында Саймон және Филис Салабар Сеймурдың азат етілген құлдардың сегіз баласының екіншісі болып дүниеге келді. Ол бала кезінде Франклин қаласындағы Успен шіркеуінде католик дінінің шомылу рәсімінен өтті. 1884 жылы Сеймур он төрт жасқа толғанда, оның ата-анасы туған жерінен шамамен 1,5 шақырым қашықтықта, Центервиллдегі Нью-Провиденс баптист шіркеуінің жанында үй салды, сол үйге отбасы католик дінін ұстанған күйінде жиі барып-қайтқан болуы мүмкін. Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында қызмет еткен әкесі ауырып, 1891 жылдың қараша айында қайтыс болды. 21 жастағы Уильям енді отбасын асыраудың басты жауапкершілігін мойнына алды, өте аз табыс көздерімен күнкөріс үшін егін өсірді. Отбасы мүлкін сақтап қалды, бірақ кедейлік шегінде өмір сүрді. Сеймур расизмнің өршіген кезеңінде өсті, бұл оның ғасырдың басында оңтүстіктегі қара нәсілділерге жасалған қуғын-сүргіннен қашып, солтүстікке көшуіне ықпал етті. 1895 жылы Сеймур Индианаполиске көшіп, Симпсон Чапел методистік епископтық шіркеуіне (немесе басқа африкалық американдық шіркеулерге) қатысып, қайта туылған христианға айналды.
Ерте мансап
Индианаполисте Сеймур Дэниел С. Уорнердің «Кеңшіл Жарық Қасиеттілері» арқылы «Имани» қозғалысымен танысты, олардың ерекше нанымдарына сектанттық емес болу, сеніммен емдеу, аяқ жуу, Мәсіхтің жақын арада қайта келуі және іс-әрекеттері, сенімдері мен өмір салтынан «дүниеден» бөліну, соның ішінде зергерлік бұйымдар мен галстук кимеу кіретін. 1900 жылдың жазында Сеймур Луизианаға оралып, қысқа мерзімге шаруа ретінде жұмыс істеді. 1901 жылы Сеймур Цинциннатиге көшіп, онда официант болып жұмыс істеді және, мүмкін, Құдайдың Киелі кітап мектебі мен оқу үйіне, қасиеттілік уағыздаушысы Мартин Уэллс Кнапп құрған мектепке қатысты. Кнапп мектебінде ақ және қара нәсілділер тең дәрежеде оқыды. Кнапп мыңжылдыққа дейінгі теорияны – Исаның нақты мыңжылдықтан бұрын қайта оралатындығын – үйретті, сондай-ақ түстер мен көрінулер сияқты «ерекше аянды» маңызды деп санады. Цинциннатиде Сеймур шешекке шалдығып, сол көзінен көру қабілетін жойды. Сеймур өзінің мүгедектігін Құдайдың шақыруына жауап беруге кешіккенімен байланыстырды. 1903 жылы Сеймур Хьюстонға көшіп келді. 1904–1905 жылдардың қысында оған «ерекше аян арқылы Миссисипи штатының Джексон қаласындағы белгілі қара дін қызметкерінен рухани кеңес алу» бұйырылды. Ол, мүмкін, Чарльз Прайс Джонс пен Чарльз Харрисон Мейсонмен кездескен шығар, олар кейіннен Мәсіхтегі Құдай шіркеуін құрды. 1895–1905 жылдар аралығында Сеймур басқа да қасиеттілік көшбасшыларымен, соның ішінде Джон Грэм Лейк және Орта Батыста өсіп келе жатқан қозғалысты басқарған Чарльз Пархаммен де кездесті. Пархамның Апостолдық сенім қозғалысы тілдерде сөйлеуге ерекше мән берді. Тілдерде сөйлеу 1897 жылға дейін кейбір оқшауланған діни ағымдарда кездессе де, Пархам 1900 жылы оны қолдана бастады және осы ілімді өзінің теологиялық жүйесінің орталық тұсы етіп, оның христианның Киелі Рухпен шомылуын алғанын көрсететін белгі деп сенді. 1901 жылдың 1 қаңтарында Пархам мен оның бірнеше студенттері Агнес Озманға дұға оқып жатқанда, ол қытай тілінде сөйлей бастады, ал Озман бұл тілді ешқашан үйренбеген еді. Пятидесятниктер Озманды Киелі Рухпен шомылу үшін дұғалауға жауап ретінде қазіргі заманда тілдерде сөйлеу сыйына ие болған алғашқы адам деп санайды. Пархам да тілдерде сөйледі және 1905 жылы Хьюстонда өзінің базасы ретінде Киелі кітап мектебін ашты. Хьюстонның афроамерикандық қасиеттілік көшбасшысы Люси Ф. Фарроу Чарльз Пархамның уағыздау тобында бала күтіміші ретінде жұмысқа орналасқанда, Фарроу Сеймурды өзінің шіркеуінің пасторы болуға шақырды. 1906 жылы Фарроудың ынтасымен Сеймур Пархамның жаңадан құрылған Киелі кітап мектебіне қабылданды. Сеймурдың Пархамның мектебінде оқуы Техастың Джим Кроу заңдарын бұзғанымен, Пархамның рұқсатымен Сеймур сынып есігінің сыртында отырып сабақ тыңдады. Пархам мен Сеймур 1906 жылдың басында бірнеше рет уағыз айтуға және көшелерде бірге болды, Пархам Сеймурға тек қара нәсілділерге уағыз айтуға рұқсат берді. Осы уақыт ішінде Сеймур Киелі Рухпен шомылу үшін дұға етуін жалғастырды. Ол кезде сәттілікке жете алмағанымен, Пархамның тілдерде сөйлеу туралы нанымына адал болды, бірақ Пархамның зұлымдардың жойылуы және уағыздауда тілдерді пайдалану туралы сенімін қабылдамады. Пархам тілдерде сөйлеу сыйының шетел тілдерінде сөйлеу екенін, оның евангелистік мақсаттарда қолданылуын түсіндірді. Пархаммен оқығаннан кейін бір ай өткен соң Сеймур Либерияға миссионер болуды жоспарлаған Джулия Хатчинс құрған Лос-Анджелестегі қасиеттілік миссиясын басқаруға шақырылды. Пархам Сеймурдың Киелі Рухпен шомылу рәсімінен өтпегендіктен лайықсыз деп есептесе де, Сеймур Лос-Анджелеске барды.
Қайта өрлеудің басталуы
Сеймур 1906 жылғы 22 ақпанда Лос-Анджелеске келді және екі күннен кейін Джулия Хатчинстің шіркеуінде уағыз айтты. Сеймур өзінің өмірінде Киелі Рухтың әсерін сезінбегенімен, тілдерде сөйлеу – Киелі Рухты қабылдағанының белгісі екенін айтты. Хатчинс және Оңтүстік Калифорния қасиеттілік қауымдастығының президенті Дж. М. Робертс Сеймурдың пікірін қабылданған қасиеттілік көзқарастарына қарсы деп санады және Сеймурды шіркеуге кіргізбеу үшін есіктерін құлыптады. Хатчинс пен жергілікті қасиеттілік қауымы Сеймурға доктриналық сұрақтар қою үшін арнайы жиналыс ұйымдастырды. Басқалармен қатар, қасиеттілік басшылары киелілену мен Киелі Рухта шомылудың бір және соны нәрсе екенін мәлімдеді, бірақ Сеймур басшылардың өзінің Киелі Рухта шомылғанына көз жеткізбеді. Қауымдастық президенті Сеймурды пасторлық қызметтен шеттетіп, оған қасиеттілік шіркеуінде Киелі Рухта шомылу туралы ілімін оқытуға тыйым салды. Дегенмен, ол Сеймурдың Киелі Рухта шомылуды іздеп жүргеніне қуанғанын айтып, "Оны алғанда маған хабарлаңыз, себебі мен де оны алуға қызығушымын" деді.
Тілде сөйлеу
Сеймур досы Эдвард Лидің үйінде тұрып, Лидің үйінде дұға жиналысын бастады. Жиналыс үйге сыймай қалған соң, екі блок қашықтықтағы тағы бір афроамерикалық Ричард Асберридің үйіне көшірілді. (Жиналысқа қатысушылардың бірі, Джени Эванс Мур, кейін Сеймурға үйленді.) Дұға тобы Сеймурдың үйретімін қабылдады және Киелі Рухпен шомылуға дұға етті. Осы адамдарға көмектесу үшін, олар Киелі Рухпен шомылу іздеп, Хьюстон қаласындағы екі досымен – Люси Фарроу және Джозеф Уорренмен байланысты, оларды Асберри үйіне шақырды. Негізгі топқа шамамен 15 афроамерикалық кірді, оның ішінде 5 бала болды. Басқалар да қосылды, соның ішінде бұрынғы баптист Франк Бартлмен, ол кейін Азуза көшесіндегі жаңғыру туралы толыққанды есеп жариялады. Асберри үйіндегі жиналыстардың саны Лос-Анджелестегі қасиеттілік ортасында жаңа үйретім туралы хабар тараған сайын арта түсті. 1906 жылғы 6 сәуірде жиналған қауым мүшелері дұғаға қосымша ораза ұстауды шешті. Олар он күндік ораза ұстауды жоспарлады, осы уақыт ішінде Елшілердің істері 2:1–4-ті зерттеп, сол мәтінде сипатталғандай тәжірибеге ие болу үшін әр кеш сайын дұға ететін болды. 9 сәуірде Эдвард Ли, Сеймур мен жаңа келген Люси Фарроу оған қол тигізгеннен кейін, басқа тілдерде сөйледі. Қуаныштан, топ Асберри үйіне кешкі жиналысқа бет алды. Сеймур әдеттегідей, Елшілердің істері 2:4-тен мәтін таңдады: "Олардың бәрі Киелі Рухпен толып, Рух бергендей, басқа тілдерде сөйлей бастады". Содан кейін ол Эдвард Лиге не болғанын түсіндірді. Ол сөзін аяқтамас бұрын, тағы біреу басқа тілдерде сөйлей бастады. Кеш аяқтар алдында, Джени Эванс Мур сияқты тағы бірнеше адам басқа тілдерде сөйледі. Келесі үш күн ішінде Асберри үйі Веслиандық қасиеттілік желілерінің назарына ілікті. Франк Бартлменнің айтуынша, "жаңалық оттай тарады". Азуза көшесіндегі жаңғыру басталды.
Azusa Street-ке көшіп, бүкіл әлемге ықпал ету
Үш күннен кейін, яғни 12 сәуірде, ұзақ дұғалардан соң, Сеймур өзі Киелі Рухпен суға батырылып, тілдерде сөйледі. Осы кезде топ Асбери үйіне тым үлкен болып кетті; бірде жиналған адамдардың салмағынан үйдің алдыңғы жабдығы құлап, Сеймур басқа орын іздеуге мәжбүр болды. Топ Лос-Анджелестегі 312 Азуза көшесіндегі ескі Африкалық Методист Епископалдық шіркеуіне көшті, және заңды түрде «Апостолдық Иман Миссиясы» деп тіркелгенімен, «Азуза Көшесі Миссиясы» деп те белгілі болды. Жаңару тез өркендеді. Шағын миссияға үш жыл бойы күніне 1500-ге дейін адам жиналды. Жаңарудың ең шарықталу кезеңінде, жиналыстар күнінің ортасынан түнгі жарыққа дейін, аптаның жеті күні бойы өтті. Пархам, Лейк, Ф. Ф. Босворт, Томас Хезмалхалк және тағы да басқалар сияқты алғашқы Пентикостал қозғалысының белгілі тұлғалары жаңаруға қатысып, алған нәрселерін миссионерлікке алып кетті. Бастапқыда бұл қозғалыс нәсілдік теңдікке негізделген. Ақ және қара адамдар сол кездегі әдеттегі сегрегацияға қарсы, бір алтарьда бірге құлшылық етті. Сеймурдың айтуынша, Киелі Рух жаңаруға барлық әлеуметтік шекаралардан асып, адамдарды біріктірді. Ол тек «Мәсіхтегі бірлік» қағидасы үшін ғана нәсілдік кедергілерді қабылдамады, сонымен қатар әйелдерге шіркеу басшылығындағы барлық кедергілерді де жобады. 1906 жылдың 13 сәуірінде мексикалық-американдық жұмысшы Киелі Рухпен суға батырылғаннан кейін, латын американдықтар да келе бастады. Сеймур бастапқыда Азуза жаңаруының жетекшісі болды. Ол он екі бақылаушыға өкілеттік берді, пасторларды тағайындады және миссионерлерді жіберді. Сондай-ақ, ол 1906 жылдың қыркүйегінде «Апостолдық Иман» газетін шығара бастады. Бір жыл ішінде Сеймурдың газетінің таралымы 40 000 данаға жетті. Азузадағы нәсілдердің араласуына наразы болған Пархамды есептемегенде, Г. Б. Кэшвелл және К. Х. Мейсон сияқты көптеген танымал қасиеттілік уағыздаушылары Сеймурмен бірге уағыз айту және дұға ету үшін Лос-Анджелеске сапар жасады. Нәтижесінде пайда болған қозғалыс Пентикостализм деп белгілі болды, оны Елшілердің істері кітабының алғашқы екі тарауында сипатталған Киелі Рухтың көрінісімен салыстырды, Пентикост мерекесінен бастап. 1909 жылдың соңына қарай, қозғалыс географиялық тұрғыдан кеңінен таралды. АҚШ-тың барлық аймақтарында Пентикосталдық миссиялар болды, сонымен қатар әлемнің 50 елінде қосымша миссиялар құрылды.
Қарсылық
Жаңа діни қозғалыстардың көпшілігі сияқты, Азуза көшесіндегі қайта жаңғыру да әртүрлі пікір-дауларсыз болған жоқ. Газеттерде "Діни ынтақшылық қызықсыз көрініс тудырады", "Құдайға құлшынып, өршілдікке берілгендер", "Азуза көшесіндегі шіркеуде түнгі жиындар, қара және ақтар өзіндік құлшыныс сезіміне беріледі", "Ақтар мен қаралар діни қызулықта бірігіп кетті", "Әйелдер күйеулерін тастап, уағызшыға ергендерін айтады", "Азуза көшесіндегі шіркеуде көңіл көншітпейтін көріністер" және "Қара шашты жігіттердің құшағында ақылдан безген қыздар" сияқты тақырыптар жарияланды. 1906 жылдың қазан айында Пархэм Азуза көшесіндегі миссияға келді. Ол құлшына барысындағы экстаздық амалдар мен нәсілдердің араласуын байқағаннан кейін, мінберге шығып, Құдайдың қайта жаңғырудың жай-күйіне наразы екенін уағыздай бастады. Сеймур өз нанымдарынан мойын бұрудан бас тартты, ал Пархэм Азуза қайта жаңғыруын жалған деп жариялады. Пархэм фанатизм және діни тәртіпсіздік деп санаған нәрсеге нәсілдік тұрғыдан шабуыл жасап, Сеймурдың көптеген жақын көмекшілерін жұмыстан босатуды талап етті. Ол Сеймурдің тілдерде сөйлеу туралы үйретімін бұрмалағанын мәлімдеді; Пархэм тілдер адам түсінетін тіл болуы керек деп сенді (ксеноглоссия), ал Сеймурдың діни көзқарасы адам құлағына түсініксіз, құдайлық тілге (глоссолалия) рұқсат берді. Пархэм осы пікірлерді дінге қарсы деп айыптады. Пархэм сондай-ақ қайта жаңғырудағы нәсілдердің араласуына қарсы уағыз айтты. Сеймур Пархэмнің билігін мойындаудан бас тартып, миссияның жалғыз басшысы – Киелі Рух екенін жариялады. Пархэм Сеймурдың басшылығына ең үлкен қарсылық көрсетті. Сеймур Пархэмді миссиядан қуды, бірақ ол қалада қалды және миссиядан бірнеше көше қашықтықта өз қауымын құрды. Пархэм сондай-ақ баспасөзден өзін қозғалыстың жетекшісі деп мойындауын сұрады. Сеймур мен Пархэмнің арадағы дау Пархэмнің қозғалыстағы беделінің төмендеуінің бастамасы болды; алайда, Азузаның да күндері санаулы екені белгілі болды. Қайта жаңғырудың шыңы 1906 жылдан 1908 жылға дейін созылды.
Апостолдық сенім басылымы
Азузадағы қайта жаңғыру 1908 жылға дейін жалғасты. Пархам және Флоренс Кроуфорд (Сеймордың Тынық мұхит жағалауындағы Апостолдық сенім қозғалысының бұрынғы штат директоры) сияқты басқа да уағыздаушылар доктриналық айырмашылықтар арқылы қозғалыстың беделін түсіре бастады. 1907 жылы Сеймурмен қарым-қатынасын үзгеннен кейін, Кроуфорд Портлендте (Орегон штаты) Сеймур қолданған атпен – Апостолдық сенім қозғалысы – дербес жұмыс істей бастады. Одан кейін ол Тынық мұхит жағалауындағы қозғалыстың Сеймурдың даусыз басшылығын әлсіретуге кірісті. Сеймурдың 1908 жылғы 13 мамырда Дженни Эванс Мурға үйленуі оның хатшысы Клара Ламға ұнамады, ол бұрыннан Кроуфордқа адал болған еді. Лам, әсіресе газеттің редакторы ретінде, мол тәжірибесі мен қабілеттерінің арқасында қозғалыста Сеймурдан кейінгі ең ықпалды лауазымды иеленді. Сеймурдың бұл әрекетіне наразы болған Лам лауазымынан кетіп, газеттің тізімін ұрлап, Портлендтегі Кроуфордқа қосылды, онда олар Сеймурдың қатысуынсыз «Апостолдық сенім» газетін шығара бастады. Тізімді жоғалтқаннан кейін Сеймур газеттің бақылауын жоғалтып, өркендеп келе жатқан Пентикосталдық қайта жаңғыруға деген ықпалы азайды. Лам мен Кроуфорд Сеймур мен басқалар Портлендке барғанда газеттің бақылауын қайтарудан бас тартты, ал оған шарасы қалмаған Сеймур Лос-Анджелеске бос қолмен оралды. Бұл жаңалықтың жоғалуы Азуза қайта жаңғыруына ауыр соққы болды. Сеймур өмірінің соңына дейін Апостолдық сенім миссиясының пасторы болды, бірақ американдық Пентикосталдық қозғалысқа оның қосқан үлкен үлесі замандастары тарапынан көбінесе азайтты.
Сеймурдың соңғы жылдары
Сеймур мен Уильям Дурхам арасындағы дау Сеймурдың беделіне тағы бір соққы болды. 1911 жылы Сеймурдың жаңғырту сапарларының бірінде ол Дурхамнан өзі болмағанда келуші уағызшы болып қызмет етуін сұрады. Дурхам келісті, бірақ оның қасиеттену туралы көзқарастары шіркеуде жарылысқа себеп болды. Сеймурден дереу Азузаға оралуы талап етілді, ал оның әйелі Дженни Дурхамды миссиядан қуды. Дурхам Сеймурға ашық шабуыл жасап, Сеймур енді Құдайдың құдіретіне бас ие алмайды және басшы болуға лайық емес деп мәлімдеді. Бұл Сеймурдың миссиясына одан әрі зиян келтірді. 1912 жылы Дурхам күрт қайтыс болғаннан кейін де Лос-Анджелестегі Пентикост қауымы бөлініске ұшырады. Оның жаны туралы хабар әлемге тарағанымен, 1914 жылға қарай Сеймурдың Азуза көшесіндегі қауымы кішкентай, жергілікті, афроамерикандық шіркеуге дейін азайды. Ол өмірінің соңына дейін пасторлық қызметін атқарып тұрды. 1922 жылдың 28 қыркүйегінде Сеймур екі жүрек ұстамасын басынан өткізіп, әйелінің құшағында көз жұмды. Ол Шығыс Лос-Анджелестегі Evergreen зиратында, белгілі Пентикост уағызшысы Франсиско Олазабальдың қабіріне жақын жерленді. Дженни Сеймур 1936 жылдың 2 шілдесінде қайтыс болды және күйеуінің қасына жерленді.
Мұрасы мен ықпалы
Сеймурдың басшылығымен Азуза көшесіндегі миссия бүкіл АҚШ-қа евангелистерді жіберіп, Лос-Анджелестен бастап АҚШ-тың барлық аймандарына Пятидесятниктердің жаңалықтарын таратып, Азуза үлгісіндегі көптеген миссионерлік ұйымдар құрылды. 1914 жылға қарай Пятидесятниктер діні АҚШ-тың дерлік барлық ірі қаласына тарады. Құдайдың Ассамблеясы, Мәсіхтегі Құдай шіркеуі, Кливленд, Теннессидегі Құдай шіркеуі, Дүниежүзілік Пятидесятниктер Ассамблеясы, Біріккен Пятидесятниктер шіркеуі және Пятидесятниктер қасиеттілік шіркеуі сияқты барлық ірі американдық Пятидесятниктер конфессияларының бастауы Азуза көшесінен бастау алады. Миссияның доктриналары жылдам түрде әлемге тарады, көптеген миссионерлер Азуза көшесіндегі жаңаруға қатысып, содан кейін жаңа хабарды таратуға кірісті. 1907 жылға қарай Азуза көшесіндегі миссионерлер Мексика, Канада, Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Батыс Африка және Азияның бір бөлігіне жетті. 21-ші ғасырдағы дүниежүзілік Пятидесятниктердің санының бағасы 115 миллионнан 400 миллионға дейін жетеді.