Ұлы мохр: Британ монархиясының бекіту белгісі

Кіріспе

Британ монархиясының мақұлдауының символы

Ұлы патшалық мөрі – мемлекеттік құжаттарға монархтың мақұлдауын білдіретін мөр. Ол Ұлыбританияның Ұлы мөрі деп те аталады (1707 жылғы Одақ шартына дейін Англияның Ұлы мөрі ретінде танылған; ал содан кейін 1801 жылғы одаққа дейін Ұлыбританияның Ұлы мөрі деп аталған). Оны жасау үшін мөр балауызы металл қалыпқа немесе матрицаға ерітіліп, балауыздан жасалған пішінге басылады, ол құжаттарға монарх ресми түрде мөр басу үшін жіп немесе лента арқылы бекітіледі. Мөрдің ресми сақтаушысы – Ұлыбританияның Лорд-канцлері. Шотландия 14 ғасырдан бері өз Ұлы мөріне ие. 1707 жылғы Одақ актісі Шотландия және Англия корольдіктерін біріктірді, соның нәтижесінде Ұлыбританияның жаңа корольдігі үшін бір Ұлы мөрді пайдалану көзделіпті. Алайда, Шотландияның жеке мөрін де пайдалануды жалғастыру қарастырылды, және бұл мөр техникалық тұрғыдан бір болмаса да, Шотландияның Ұлы мөрі деп аталады. Сол сияқты, 13 ғасырдан бері Ирландияда қолданылып келген Ирландияның жеке Ұлы мөрі 1801 жылғы одақтан кейін, Ирландия еркін мемлекетінің бөлінуіне дейін қолданыла берді, содан кейін Солтүстік Ирландияда пайдалану үшін Солтүстік Ирландияның жаңа Ұлы мөрі құрылды. 2011 жылы жаңа Уэльс мөрі енгізілді.

Тарих

1066 жылға дейін Эдуард Исповедник «Ұлы мөрді» қолдана бастады, бұл оның еркімен жасалған құжат екенін көрсету үшін оның бет-әлпетінен балауыз құйылған мөр болатын. Шотландия королі 1603 жылы Англия тағына отырғанға дейін, кейбір ерекшеліктерді ескере отырып, әрбір монарх Ұлы мөрдің өзіндік дизайнын таңдады. Левина Тирлинк 1540 жылдары королева Мэри I-нің мөрін, сондай-ақ оның мұрагері Елизавета I қолданған алғашқы мөрді жасаған деп саналады. 1654 жылдың 3 қыркүйегінде Парламент ашылған кезде Лорд-протектор Оливер Кромвеллді Уайтлок, Лизл және Виддрингтон атты үш «Англия Республикасының Ұлы мөрінің комиссарлары» сүйемелдеді. Бұл мөрде Англия, Ирландия, Джерси және Гернси картасы, сондай-ақ Англия мен Ирландияның гербтері бейнеленген «Англияның Ұлы мөрі, 1648» деген жазу болды. Екінші жағында палатаның ішкі көрінісі, спикер отырған креслосы және «Азаттықтың бірінші жылы, Құдайдың нығматымен қайта келді, 1648» деген жазу көрсетілген. 1655 жылы Кромвелл Ирландияның Ұлы мөрінің үш комиссарын тағайындады: Жоғарғы сот төрешісі Ричард Пеппс, Жалпы сот төрешісі сэр Жерард Лоутер және Казначействоның бас бароны Майлс Корбет. Алайда, олар мөрді 1656 жылға дейін ғана сақтады, содан кейін Кромвелл Англияның Казначейство сотының бас бароны Уильям Стилді Ирландияның лорд-канцлері етіп тағайындады. 1688 жылы Ұлы революция кезінде Францияға қашуға тырысқан Джеймс II үкіметтік машина тоқтауы үшін үміттене отырып, өзінің Ұлы мөрін Темза өзеніне лақтырып, жоюға тырысты. Джеймстің мұрагерлері Уильям III және Мэри II жаңа Ұлы мөрінде сол мөр матрицасын пайдаланды. Бұл үкіметтің сабақтастығын көрсету үшін жасалған әдейі шешім болуы мүмкін. Жаңа аверс жасалды, ал кері жағына еркек фигурасының қасына әйел фигурасы қосылды. Мэри қайтыс болғаннан кейін аверс Джеймс II қолданған дизайнға оралды, ал әйел фигурасы кері жағынан алынып тасталды. Осылайша, Уильям III Джеймс II-нің мөріне ұқсас мөрді пайдаланды, тек аңыз бен герб өзгертілді. Таққа отырғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, тақтан бас тарған Эдуард VIII өзінің мөрінің дизайнын таңдамады және өзінің ізашары Георг V-нің мөрін пайдалануды жалғастырды. Ұлыбританияның ұзақ өмір сүрген монархтары өзінің билік ету кезеңінде бірнеше Ұлы мөрге ие болды, ал королева Виктория тақта отырған алпыс үш жыл ішінде төрт түрлі Ұлы мөр дизайнын таңдауға мәжбүр болды. Елизавета II-нің соңғы мөр матрицасы 2001 жылдың шілдесінде Тайлық кеңес бекітті. Ол Джеймс Батлермен жобаланған және Гилберт Ледвард жасаған 1953 жылғы дизайнын алмастырды. Аверсінде орта жастағы Елизавета II таққа отырған және киім киген күйде бейнеленген, оң қолында скипетр, сол қолында шар ұстаған. Айналым - корольдік атақтардың қысқартылған түрі. Кері жағында толық корольдік қару-жарақ, соның ішінде жартас, мантия және қолдаушылар бейнеленген. Бұл - Англия немесе Ұлыбританияның Ұлы мөрінің бір жағының негізгі дизайны ретінде корольдік гербтің пайдаланылған алғашқы жағдайы. 1953 жылғы нұсқаның аверсінде королева жыл сайынғы «Trooping the Colour» рәсіміне көп жыл бойы қатысқан атқа мінген, форма киген күйде бейнеленген, 1980 жылдардың соңына дейін. Мөрдің диаметрі - , ал мөр матрицасының екі жағының салмағы бірге асады. Шарль III, жылдың қаңтар айына дейін, анасы мен ізашарының мөрін пайдаланды, 2022 жылдың 10 қыркүйегіндегі Кеңес бұйрығымен «Ұлыбританияның Лорд-канцлеріне барлық нәрсені мөрлеу үшін Ұлы мөрді пайдалануға рұхсат етіледі, жаңа Ұлы мөр оның мәртебесімен дайындалып, бекітілгенге дейін».

At some time before the year 1066 Edward the Confessor began to use a "Great Seal", which created a casting in wax of his own face, to signify that a document carried the force of his will. With some exceptions, each subsequent monarch up to 1603, when the king of Scotland succeeded to the throne of England, chose his or her own design for the Great Seal. Levina Teerlinc is believed to have designed the seal of Queen Mary I, and also the earliest seal used by her successor Elizabeth I, in the 1540s. When opening Parliament on 3 September 1654, the Lord Protector Oliver Cromwell was escorted by the three "Commissioners of the Great Seal of the Commonwealth of England", who were Whitelock, Lisle, and Widdrington. This Seal was inscribed with "The Great Seal of England, 1648", displaying a map of England, Ireland, Jersey, and Guernsey on one side, with the Arms of England and Ireland. On the other side was shown the interior of the House of Commons, the Speaker in his chair, with the inscription, "In the first year of Freedom, by God's blessing restored, 1648." In 1655, Cromwell appointed three Commissioners of the Great Seal of Ireland, Richard Pepys, Chief Justice of the Upper Bench, Sir Gerard Lowther, Chief Justice of the Common Bench; and Miles Corbet, Chief Baron of the Exchequer. But they held the seal only until 1656, when Cromwell nominated William Steele, Chief Baron of the Court of Exchequer in England, Lord Chancellor of Ireland. In 1688, while attempting to flee to France during the Glorious Revolution, James II allegedly attempted to destroy his Great Seal by throwing it into the River Thames, in the hope that the machinery of government would cease to function. James's successors, William III and Mary II, used the same seal matrix in their new Great Seal. This may have been a deliberate choice, in order to imply the continuity of government. A new obverse was created, but the reverse was crudely adapted by inserting a female figure beside the male figure. When Mary died, the obverse returned to the design used by James II, while the female figure was deleted from the reverse. Thus, William III used a seal that was identical to James II's, except for changes to the legend and coat of arms. Edward VIII, who abdicated only a few months after succeeding to the throne, never selected a design for his own seal and continued to use that of his predecessor, George V. Only one matrix of the Great Seal exists at a time, and since the wax used for the Great Seal has a high melting point, the silver plates that cast the seal eventually wear out. The longer lived British monarchs have had several Great Seals during their reigns, and Queen Victoria had to select four different Great Seal designs during her sixty three years on the throne. The last seal matrix of Elizabeth II was authorised by the Privy Council in July 2001. It was designed by James Butler and replaced that of 1953, designed by Gilbert Ledward. The obverse shows the middle aged Elizabeth II enthroned and robed, holding in her right hand a sceptre and in her left the orb. The circumscription is an abbreviated form of the royal titles in On the reverse are the full royal arms, including crest, mantling and supporters. This is the first time that the royal arms have provided the main design for one side of the English or British Great Seal. The obverse of the 1953 version depicted the Queen on horseback, dressed in uniform and riding sidesaddle, as she used to attend the annual Trooping the Colour ceremony for many years until the late 1980s. The seal's diameter is , and the combined weight of both sides of the seal matrix exceeds Charles III, as of , uses the seal of his mother and predecessor, having directed by Order in Council on 10 September 2022, "that the Lord High Chancellor of Great Britain is authorised to make use of the Great Seal for sealing all things whatsoever that pass the Great Seal until another Great Seal be prepared and authorised by His Majesty".

Үлкен мөрдегі жазулар

Әрбір монархтың Ұлы мөрі монархтың латын тіліндегі атағымен мөрдің екі жағына да жазылады. Бұрын қолданылғандарының кейбірі төменде көрсетілген. Егер мөрдің екі жағындағы жазулар бірдей болса, тек біреуі келтіріледі. Егер жазулар қысқартудан басқа жағынан бірдей болса, толық түрі келтіріледі. Ал егер жазулар әртүрлі болса, олар көлбеу сызықпен / бөлінеді.