Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританияның парламенттік органдары және оның құрамдас юрисдикциялары
Parliamentary bodies of the United Kingdom and its component jurisdictions
Ұлыбританияның заң шығару органдары бірнеше түрлі көздерден туындайды. Ұлыбритания Парламенті – Ұлыбритания және британдық теңіз арты аумақтары үшін жоғары заң шығару органы. Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландияның әрқайсысының өздеріне берілген заң шығарушы органдары бар. Ұлыбританияның үш негізгі юрисдикциясының (Англия мен Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландия) әрқайсысының өз заңдары мен құқықтық жүйесі бар.
The legislatures of the United Kingdom are derived from a number of different sources. The Parliament of the United Kingdom is the supreme legislative body for the United Kingdom and the British overseas territories with Scotland, Wales and Northern Ireland each having their own devolved legislatures. Each of the three major jurisdictions of the United Kingdom (England and Wales, Scotland and Northern Ireland) has its own laws and legal system.
Біріккен Корольдіктің заң шығарушы органы
Ұлыбритания Парламенті бүкіл Ұлыбритания үшін бастапқы заңдар қабылдауға құқылы. Бұған қоса, Англия шіркеуінің Бас Синоды және Тайлық Кеңесі белгілі бір шектеулі жағдайларда мұндай мүмкіндікке ие.
The Parliament of the United Kingdom can enact primary legislation for the whole of the United Kingdom. In addition, the General Synod of the Church of England and the Privy Council can do so in certain limited cases.
Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті
Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті, көбінесе Ұлыбритания Парламенті, Британ Парламенті, Вестминстер Парламенті немесе "Вестминстер" деп аталады, Ұлыбританияның және Англия құқығының жоғары заң шығару органы болып табылады. Ол ғана заң шығару билігіне ие және осы арқылы Ұлыбритания мен оның аумақтарындағы барлық басқа саяси органдарға басым билікке ие. Оның басшысы – Ұлыбританияның Монархі, қазіргі уақытта король Карл III. Оның орны Лондонның Вестминстер ауданындағы Вестминстер сарайында орналасқан. Ұлыбритания заңнамасы Парламенттің тікелей қабылдаған Акттары немесе Парламент Актісінің негізінде үкімет министрі немесе Кеңестегі Монарх жасаған Статуттық құжаттар түрінде болуы мүмкін. Соңғылары, әдетте парламенттік бекітуге (позитивтік процедура) немесе парламенттік қабылдамауға (негативтік процедура) жатады. Ұлыбританияда қарастырылатын Акттардың көпшілігі жалпыға ортақ акттар немесе "Парламент Акттары" деп анықталады, себебі олар екі палата – Лордтар палатасы мен Өкілдер палатасы арқылы заң жобасы ретінде өтіп, монархтың Корольдік келісімін алған. Жергілікті және Жеке Акттар Парламентке демеушілік етілген петициялар нәтижесінде ұсынылады. Олар тиісті немесе әсер еткен тараптар ұсынылған Актқа наразылық білдіруге немесе оны өзгертуге мүмкіндік беру үшін комитеттер арқылы қарастырылады. Монархтың Корольдік құқығына сәйкес Монарх жасаған Корольдік құжаттар Ұлыбританияның заңнамасының тағы бір көзі болып табылады. Ұлыбритания Парламенті қорғаныс және барлық сыртқы істер, сондай-ақ халықаралық ұйымдармен, әсіресе Біріккен Ұлттар Ұйымымен, Достастық және Еуропалық Одақпен қарым-қатынастарға жауапты. Англияда делегацияланған заң шығарушы орган болмағандықтан, Ұлыбритания Парламенті оның басқару, заң шығару, мемлекеттік органдар мен жергілікті басқарудың жоғарғы органы болып табылады.
The Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, commonly known as the UK Parliament, the British Parliament, the Westminster Parliament or "Westminster", is the supreme legislative body for the United Kingdom and for English Law. It alone possesses legislative supremacy and thereby ultimate power over all other political bodies in the UK and its territories. Its head is the Sovereign of the United Kingdom, currently King Charles III. Its seat is the Palace of Westminster in Westminster, London. The United Kingdom Legislation may take the form of Acts, passed directly by Parliament, or Statutory Instruments, made under the authority of an Act of Parliament by either a government minister or by the King in Council. The latter are generally subject either to parliamentary approval (affirmative procedure) or parliamentary disallowance (negative procedure). The majority of Acts considered in the UK are defined as public general acts, or 'Acts of Parliament' as they will have progressed and gained approval as a Bill through both House of Commons and House of Lords, and have gained Royal Assent from the Monarch. Local and Personal Acts of Parliament are presented to Parliament as a result of sponsored petitions. These are processed through committees to enable relevant or affected parties to challenge or change the proposed Act. Prerogative instruments, made by the Sovereign under the royal prerogative are another source of UK wide legislation. The UK Parliament is responsible for all matters relating to defence and all foreign affairs and relations with international organisations, particularly the United Nations, the Commonwealth and the European Union. With there being no devolved legislature in England the UK Parliament is the supreme body for its governance, legislation, public bodies and local government.
Төменгі палата
Жалпы палата – Ұлыбритания Парламентінің төменгі палатасы. Ол 650 мүшеден тұратын сайланған палата, олар Парламент мүшелері (депутаттар) деп аталады. Олар бір округтен сайлау жүйесі бойынша сайланады. 533 депутат Англиядан, 59 – Шотландиядан, 40 – Уэльстен және 18 – Солтүстік Ирландиядан сайланады. Жалпы палата қазір Парламенттің ең жоғары органы болып есептеледі.
The House of Commons is the lower house of the Parliament of the United Kingdom. It is an elected chamber consisting of 650 members, known as Members of Parliament (MPs). They are elected using the first past the post system, in single member constituencies. 533 are elected from England, 59 from Scotland, 40 from Wales and 18 from Northern Ireland. The House of Commons is now considered to be the supreme chamber of Parliament.
Лордтар палатасы
Лордтар палатасы – Ұлыбритания Парламентінің Жоғарғы палатасы. Бұл сайланбаған палата, Лордтар палатасының барлық мүшелері тағайындалады. 2018 жылдың тамыз айына қарай, "пирлер" деп аталатын 793 мүше бар. 1911 және 1949 жылғы Парламент актілеріне сәйкес, Лордтар палатасы енді Халықтар палатасының бұрынғыдай өкілеттіктеріне ие емес, әсіресе жалпы заңнаманы тоқтату және қаржылық заңнаманы қабылдау кезінде.
The House of Lords is the upper house of the Parliament of the United Kingdom. It is an unelected chamber with all members to the House of Lords being appointed. As of August 2018, there are 793 members known as "Peers". The House of Lords no longer has the same powers as the House of Commons under the Parliament Acts 1911 and 1949, especially when it comes to blocking general legislation and the passing of financial legislation.
Шотландия Парламенті
Шотландия Парламенті – Шотландияның ұлттық, бір палаталы заң шығару органы, ол ел астанасы Эдинбургтың Холируд ауданында орналасқан. Парламент, көбінесе «Холируд» деп аталады, демократиялық жолмен сайланған 129 мүшеден тұратын орган, олар Шотландия Парламентінің мүшелері (MSP) деп танылады. Олардың 73-і бір мандатты округтерде көп дауыс алған үміткер ретімен сайланады, ал қалған 56-сы D'Hondt әдісімен, партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік принципі негізінде сайланады, әр аймақтан 7 MSP сайлануда. Шотландия Парламенті 1998 жылғы Шотландия Заңымен құрылды, ол Парламенттің децентрализацияланған заң шығарушы орган ретіндегі өкілеттіктерін анықтайды. Заң Парламенттің заң шығару құзыретін, яғни заңдар қабылдауға құқығы бар салаларды, Ұлыбритания Парламентіне «беріктірілген» өкілеттіктерді нақты көрсете отырып белгілейді: нақты көрсетілмеген барлық мәселелер автоматты түрде Шотландия Парламентінің қарауына жатады. Ұлыбритания Парламенті Шотландия Парламентінің өкілеттіктерін өзгерту құқығын сақтайды және оның заң шығару салаларын кеңейте немесе шектей алады. Жаңа Парламенттің алғашқы отырысы 1999 жылдың 12 мамырында өтті. Шотландия Үкіметі шығарған Шотландиялық нормативтік құжаттар да заң шығарудың бір көзі болып табылады. Британ Үкіметі шығарған нормативтік актілер сияқты, бұл құжаттар да әдетте Шотландия Парламентінің бекітуіне немесе қабылдамауына байланысты болады.
The Scottish Parliament is the national, unicameral legislature of Scotland, located in the Holyrood area of the capital, Edinburgh. The Parliament, informally referred to as "Holyrood", is a democratically elected body comprising 129 members known as Members of the Scottish Parliament (MSPs). Of these 73 MSPs are elected using First past the post in single member constituencies and a further 56 MSPs are elected using the D'Hondt method, a form of party list proportional representation in eight additional member regions with each region electing 7 MSPs. The Scottish Parliament was convened by the Scotland Act 1998, which sets out its powers as a devolved legislature. The Act delineates the legislative competence of the Parliamentthe areas in which it can make lawsby explicitly specifying powers that are "reserved" to the Parliament of the United Kingdom: all matters that are not explicitly reserved are automatically the responsibility of the Scottish Parliament. The British Parliament retains the ability to amend the terms of reference of the Scottish Parliament, and can extend or reduce the areas in which it can make laws. The first meeting of the new Parliament took place on 12 May 1999. The Scottish Statutory Instruments made by the Scottish Government are another source of legislation. As with Statutory Instruments made by the British government, these are generally subject to either approval or disallowance by the Scottish Parliament
Сенат
Сенат (Уэльс Парламенті; Senedd Cymru) Уэльсте заң шығару құқығына ие. Парламент 1997 жылғы референдумнан кейін қабылданған 1998 жылғы Уэльс үкіметі туралы заңмен құрылды. Бұл демократиялық жолмен сайланған, 60 мүшеден тұратын орган, олар Сенат мүшелері (MSs) деп аталады. Олардың 40-ы бір мандатты округтерде көп дауыс алған үміткер ретімен сайланады, ал қалған 20-ы Д’Хондт әдісімен, партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдіктің бір түрі арқылы сайланады. Әр аймақтан 4 MS сайланады. Сенат 2006 жылғы Уэльс үкіметі туралы заң арқылы шектеулі заң шығару өкілеттігін алғанша, бастапқы заңнаманы қабылдауға құқығы болмады. 2011 жылдың 3 наурызында өткен референдумда «Иә» деп дауыс бергеннен кейін оның бастапқы заң шығару өкілеттігі күшейді, бұл оған Ұлыбритания Парламентімен немесе Уэльс мемлекеттік хатшысымен кеңеспей, 20 сала бойынша заң шығаруға мүмкіндік берді. Солтүстік Ирландия жиналысының мүшелері (MLA) деп аталатын мүшелер бар. 90 MLA 18 Вестминстер парламенттік округтерінде бір ауыстырылатын дауыс беру жүйесі арқылы сайланады, әр округтен 5 MLA сайланады. Ол 1998 жылы Солтүстік Ирландияда және Ирландия Республикасында өткен референдумдарда халық мақұлдаған Ұлы Жұма келісімінің бір бөлігі ретінде құрылды. Ол Ұлыбритания Парламентіне тікелей бағынбаған көптеген салаларда заң шығару және Солтүстік Ирландияның атқарушы органын тағайындау құқығына ие. Ол Белфаст қаласындағы Стормонттағы Парламент ғимаратында отырады. Жиналыстың заңдары Солтүстік Ирландияның атқарушы органына түрлі салаларда нормативтік актілерді қабылдауға өкілеттік береді. 2017 жылдың 26 қаңтарында жиналыс пен атқарушы органның ыдырауына себеп болған сенімсіздік салдарынан жиналыс таратылды. 2020 жылдың қаңтарында Арлин Фостер қайтадан бірінші министр лауазымын иеленді.
The Senedd (Welsh Parliament; Senedd Cymru) has the power to make legislation in Wales. The parliament was created by the Government of Wales Act 1998, which followed a referendum in 1997. It is a democratically elected body with 60 members known as Members of the Senedd (MSs). Of these 40 MSs are elected using First past the post in single member constituencies and a further 20 MSs are elected using the D'Hondt method, a form of party list proportional representation in five additional member regions with each region electing 4 MSs. The Senedd had no powers to initiate primary legislation until limited law making powers were gained through the Government of Wales Act 2006. Its primary law making powers were enhanced following a Yes vote in the referendum on 3 March 2011, making it possible for it to legislate in the 20 areas that are devolved without having to consult the UK Parliament, nor the Secretary of State for Wales. members known as Members of the Legislative Assembly (MLAs). The 90 MLAs are elected using the single transferable vote across the 18 Westminster Parliamentary constituencies with each constituency electing 5 MLAs. It was established in 1998 as part of the Good Friday Agreement which was approved by the public in referendums which were held in both Northern Ireland and in the Republic of Ireland. It has power to legislate in a wide range of areas that are not explicitly reserved to the Parliament of the United Kingdom, and to appoint the Northern Ireland Executive. It sits at Parliament Buildings at Stormont in Belfast. Legislation of the Assembly empowers the Northern Ireland Executive to issue Statutory Rules in a variety of areas. The Assembly was dissolved on 26 January 2017 owing to a breakdown of trust which brought down both the Assembly and Executive. In January 2020, Arlene Foster resumed her post as First Minister.
Еуропалық Одақ (19732020)
1973 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбритания Еуропалық қауымдастыққа (кейіннен Еуропалық одақ деп аталған) қосылған кезде оның мүше мемлекетіне айналды. 1972 жылғы Еуропалық қауымдастық туралы заңға сәйкес, Еуропалық одақтың құқығы Ұлыбританияда қолданылып, тиімді түрде Ұлыбритания заңнамасының тағы бір көзіне айналды. Ұлыбритания 2020 жылдың 31 қаңтарында Еуропалық одақтан шықты, алайда Еуропалық одақтың құқығы 2020 жылдың 31 желтоқсанында орындалу кезеңі аяқталғанға дейін Ұлыбританияда қолданыста болды.
The United Kingdom became a member state of the European Union (EU) when it joined what was originally known as the European Communities on 1 January 1973. By virtue of the European Communities Act 1972, EU law applied in the UK, in effect becoming another source of UK legislation. The UK left the EU on 31 January 2020, though EU law were still applicable in the UK until the end of the implementation period on 31 December 2020.
Еуропалық Парламент
Еуропалық парламент (ЕП) – Еуропалық Одақтың тікелей сайланатын парламенттік институты. Еуропалық Одақ Кеңесі (кеңес) және Еуропалық комиссиямен бірге ол Еуропалық Одақтың заң шығару функциясын жүзеге асырады. Парламент 751 депутаттан тұрады, олар әлемдегі екінші ірі демократиялық сайлаушылар қатарын (Үндістан Парламентінен кейін) және әлемдегі ең ірі трансұлттық демократиялық сайлаушылар қатарын (2009 жылы 375 миллионға жуық сайлаушы) білдіреді. Біріккен Корольдік 1979 және 2020 жылдар аралығында Еуропалық Парламентке депутаттар сайлаған, олардың бір бөлігі Англия, Шотландия және Уэльстегі 11 бұрынғы аймақтық сайлау округтерінде партиялық тізімдер бойынша пропорционалдық өкілдіктің Д'Хондт әдісі арқылы сайланды, ал Солтүстік Ирландияда 3 депутат бір ұлттық сайлау округінде қолмен дауыс беру жүйесімен сайланды. Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына байланысты, Еуропалық Парламентке сайлау өткізуді және Ұлыбританиядағы Еуропалық Парламент депутаты лауазымын регламенттеген барлық заңнама 2018 жылғы Еуропалық Одақтан шығу актісімен күштен шығарылды.
The European Parliament (EP) is the directly elected parliamentary institution of the European Union. Together with the Council of the European Union (the council) and the European Commission, it exercises the legislative function of the EU. The Parliament is composed of 751 Members of the European Parliament (MEPs), who represent the second largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India) and the largest trans national democratic electorate in the world (375 million eligible voters in 2009). The United Kingdom between 1979 and 2020 used to elect members to the European Parliament, of these a number were elected using the D'Hondt method, a form of party list proportional representation in 11 former regional constituencies in England, Scotland and Wales while in Northern Ireland 3 MEPs were elected using the single transferable vote in a single national constituency. With the exit of the United Kingdom from the EU all legislation that provided for the holding of elections to the European Parliament as well as the position of Member of the European Parliament (MEP) within the UK was repealed by the European Union (Withdrawal) Act 2018.