Ұлыбритания Парламенті: Құрылымы мен тарихы

Кіріспе

Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті – Ұлыбританияның жоғары заңнамалық органы болып табылады және Корольдік тәуелділіктері мен Британдық теңізден тыс аумақтар үшін де заң шығару құқығына ие. Ол Лондон қаласындағы Вестминстер сарайында отырады. Парламент заң шығару билігіне ие және осы арқылы Ұлыбритания мен теңізден тыс аумақтардағы барлық басқа саяси органдардың үстінен жоғары билікке ие. Парламент екі палаталы болғанымен, үш бөліктен тұрады: монарх, Лордтар палатасы және Коммуналар палатасы. Заң шығару үшін бірігіп жұмыс істейтін үш бөлік «Парламенттегі король» деп сипатталады. Монарх әдетте премьер-министрдің кеңесімен әрекет етеді, ал Лордтар палатасының өкілеттіктері заң шығаруды кейінге қалдырумен ғана шектеледі; де-факто билік Коммуналар палатасында шоғырланған. Коммуналар палатасы – Парламенттің сайланатын төменгі палатасы, онда 650 бірмандатты сайлау округінен кемінде бес жылда бір рет сайлау өтеді. Конституциялық дәстүр бойынша, барлық үкімет министрлері, соның ішінде премьер-министр, Коммуналар палатасының мүшелері болып табылады, не сирек жағдайда Лордтар палатасының мүшелері болып табылады және осылайша заң шығарушы органның тиісті тармақтарына жауапты болады. Кабинет министрлерінің көпшілігі Коммуналардан, ал кіші министрлер екі палатаның қайсысынан да болуы мүмкін. Лордтар палатасы – Парламенттің жоғарғы палатасы, екі түрлі мүшеден тұрады. Көпшілігі – Лордтар-темпоральдер, олар негізінен премьер-министрдің кеңесі бойынша монарх тағайындайтын өмірлік пэрлерден және 92-ге дейін мұрагерлік пэрлерден құралған. Аз санды рухани лордтар Англия шіркеуінің 26 епископынан тұрады. 2009 жылы Ұлыбританияның Жоғарғы Соты құрылғанға дейін Лордтар палатасы заң лордтары арқылы сот функцияларын атқарды. Ұлыбритания Парламенті – әлемдегі ең көне заң шығарушы орган және басқару институттарының тұрақтылығымен және өзгерістерді қабылдау қабілетімен ерекшеленеді. Вестминстер жүйесі Британ империясының билігінде болған елдердің саяси жүйелерін қалыптастырды, сондықтан ол «парламенттердің анасы» деп аталды.

Legislative body in the United Kingdom

The Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland is the supreme legislative body of the United Kingdom, and may also legislate for the Crown Dependencies and the British Overseas Territories. It meets at the Palace of Westminster in London. Parliament possesses legislative supremacy and thereby holds ultimate power over all other political bodies in the United Kingdom and the Overseas Territories. While Parliament is bicameral, it has three parts: the sovereign, the House of Lords, and the House of Commons. The three parts acting together to legislate may be described as the King in Parliament. The Crown normally acts on the advice of the prime minister, and the powers of the House of Lords are limited to only delaying legislation; thus power is de facto vested in the House of Commons. The House of Commons is the elected lower chamber of Parliament, with elections to 650 single member constituencies held at least every five years under the first past the post system. By constitutional convention, all government ministers, including the prime minister, are members of the House of Commons, or less commonly the House of Lords, and are thereby accountable to the respective branches of the legislature. Most Cabinet ministers are from the Commons, while junior ministers can be from either house. The House of Lords is the upper chamber of Parliament, comprising two types of members. The most numerous are the Lords Temporal, consisting mainly of life peers appointed by the sovereign on the advice of the prime minister, plus up to 92 hereditary peers. The less numerous Lords Spiritual consist of up to 26 bishops of the Church of England. Before the establishment of the Supreme Court of the United Kingdom in 2009, the House of Lords performed judicial functions through the law lords. The Parliament of the United Kingdom is the oldest legislature in the world and is characterised by the stability of its governing institutions and its capacity to absorb change. The Westminster system shaped the political systems of the nations once ruled by the British Empire, and thus has been called the "mother of parliaments".

Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті

Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі 1801 жылғы 1 қаңтарда Ұлыбритания мен Ирландия Корольдіктерінің 1800 жылғы Одақ актілеріне сәйкес бірігуі арқылы құрылды. Министрлердің төменгі палатаға (Коммонс) жауапкершілігінің принципі 19 ғасырға дейін қалыптаспады – Лордтар палатасы теорияда да, практикада да Коммонс палатасынан жоғары тұрды. Коммонс палатасының мүшелері (депутаттар) көне стильдегі сайлау жүйесі бойынша сайланды, онда әртүрлі өлшемдегі сайлау округтері болды. Мысалы, жеті сайлаушысы бар Олд Сарум округі екі депутатты сайлай алды, ал құрлық эрозиясынан теңізге көміліп бара жатқан Дунвич округі де солай істей алды. «Қалталы» немесе «шіріген» округтер деп аталатын көптеген шағын округтер Лордтар палатасының мүшелерінің бақылауында болды, олар өз туыстарының немесе қолдаушыларының сайлануын қамтамасыз ете алатын. 19 ғасырдың реформалары, 1832 жылғы реформалық актісінен бастап, Коммонс палатасының сайлау жүйесін біртіндеп реттеді. Лордтарға тәуелді болмай, депутаттардың ықпалы артты. Британдық Коммонс палатасының басымдығы 20 ғасырдың басында қайта расталды. 1909 жылы Коммонс «Халық бюджетін» қабылдады, ол салық салу жүйесіне көптеген өзгерістер енгізді, бұл бай жер иелеріне зиян келтірді. Көбінесе қуатты жер иелерінен тұратын Лордтар палатасы Бюджетті қабылдамады. Бюджеттің танымалдығы мен Лордтардың сол себептігінен танымалдылығы төмендегеніне байланысты Либералдық партия 1910 жылы екі жалпы сайлауда тарғыл жеңіске жетті. Осы нәтижені мандат ретінде пайдаланып, либералдық премьер-министр Х.Х. Асквит Лордтар палатасының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған Парламент заң жобасын ұсынды. (Ол «Халық бюджетінің» жер салығы туралы ережесін қайта енгізбеді.) Лордтар заң жобасын қабылдамағанда, Асквит 1910 жылғы екінші жалпы сайлаудан бұрын патшадан жасырын алған уәдесіне сүйенді және Лордтар палатасындағы консерваторлық көпшілікті жою үшін бірнеше жүз либералдық пэрлер құруды сұрады. Мұндай қауіп-қатерге тап болған Лордтар палатасы заң жобасын аз дауыспен қабылдады. 1911 жылғы Парламент актісі Лордтарға ақша заң жобаларын (салық салуға қатысты заң жобаларын) тоқтатуға тыйым салды және оларға басқа кез келген заң жобасын ең көп дегенде үш сессияға (кейін 1949 жылы екі сессияға дейін қысқартылды) кейінге шегеруге рұқсат берді, содан кейін ол олардың қарсылығына қарамастан заңға айналуы мүмкін болды. Алайда, 1911 және 1949 жылғы Парламент актілеріне қарамастан, Лордтар палатасы әрқашан парламенттің өмірін ұзартуға бағытталған кез келген заң жобасын толығымен вето етуге шексіз өкілеттігін сақтап келді.

The United Kingdom of Great Britain and Ireland was created on 1 January 1801, by the merger of the Kingdoms of Great Britain and Ireland under the Acts of Union 1800. The principle of ministerial responsibility to the lower house (Commons) did not develop until the 19th century—the House of Lords was superior to the House of Commons both in theory and in practice. Members of the House of Commons (MPs) were elected in an antiquated electoral system, under which constituencies of vastly different sizes existed. Thus, the borough of Old Sarum, with seven voters, could elect two members, as could the borough of Dunwich, which had almost completely disappeared into the sea due to land erosion. Many small constituencies, known as pocket or rotten boroughs, were controlled by members of the House of Lords, who could ensure the election of their relatives or supporters. During the reforms of the 19th century, beginning with the Reform Act 1832, the electoral system for the House of Commons was progressively regularised. No longer dependent on the Lords for their seats, MPs grew more assertive. The supremacy of the British House of Commons was reaffirmed in the early 20th century. In 1909, the Commons passed the "People's Budget", which made numerous changes to the taxation system which were detrimental to wealthy landowners. The House of Lords, which consisted mostly of powerful landowners, rejected the Budget. On the basis of the Budget's popularity and the Lords' consequent unpopularity, the Liberal Party narrowly won two general elections in 1910. Using the result as a mandate, the Liberal Prime Minister, H. H. Asquith, introduced the Parliament Bill, which sought to restrict the powers of the House of Lords. (He did not reintroduce the land tax provision of the People's Budget.) When the Lords refused to pass the bill, Asquith countered with a promise extracted from the King in secret before the second general election of 1910 and requested the creation of several hundred Liberal peers, so as to erase the Conservative majority in the House of Lords. In the face of such a threat, the House of Lords narrowly passed the bill. The Parliament Act 1911, as it became, prevented the Lords from blocking a money bill (a bill dealing with taxation), and allowed them to delay any other bill for a maximum of three sessions (reduced to two sessions in 1949), after which it could become law over their objections. However, regardless of the Parliament Acts of 1911 and 1949, the House of Lords has always retained the unrestricted power to veto any bill outright which attempts to extend the life of a parliament.

Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті

1918 жылы Ирландияда өткен жалпы сайлау нәтижесінде ирланд республикалық партиясы Синн Фэйн күшті жеңіске жетті, олар сайлау шартында тәуелсіз Ирландия Республикасын құруға уәде берген. Осыған сәйкес, Синн Фэйн депутаттары, формальды түрде Ұлыбритания Парламентіне сайланған болса да, Вестминстердегі орындарын алудан бас тартты және 1919 жылы Ирландия тәуелсіздігін жариялап, тәуелсіз Ирландия Республикасы үшін бірпалаталы революциялық парламент – Дэйл Эйрен құрды. 1920 жылы Дэйлмен қатар, Ирландия үкіметі туралы 1920 жылғы заң Солтүстік Ирландия мен Оңтүстік Ирландияның өзіндік басқару парламенттерін құрды және Вестминстерде екі аймақтың да өкілдігін қысқартты. Солтүстік Ирландиядағы орын саны 1973 жылы тікелей басқару енгізілгеннен кейін қайта арттырылды. Ирландиялық республикашылар 1921 жылы сол күні өткен осы өзіндік басқару парламенттеріне сайлауды жаңа Дэйл Эйренге мүшелік негізі деп жариялады. Солтүстік Ирландияда сайлаулар өткізіліп, оларды юнионистер жеңсе, Оңтүстік Ирландияда Оңтүстік Ирландия парламентіне кандидаттардың барлығы – 128 адам қарсылықсыз сайланды. Олардың 124-ін Синн Фэйн, ал төртеуін Дублин университетінің (Тринити колледжінің) тәуелсіз юнионистері жеңді. Оңтүстік Ирландия парламентіне тек төрт депутат отырғандықтан, ал қалған 124-і Республиканың Екінші Дэйлінде болғандықтан, өзіндік басқару парламенті жұмыс істемей, мәңгілікке жабылды. 1922 жылы Англо-Ирландия келісіміне сәйкес, революциялық Ирландия Республикасы Ұлыбританиямен танылған, дербес мемлекет – Ирландия еркін мемлекетімен алмастырылды (сол себепті ол енді Вестминстер Парламентінде өкілдік етілмейді), ал Солтүстік Ирландия британдық болып қала берді. 1927 жылы парламент Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Парламенті болып қайта аталды. Лордтар палатасына 20 ғасырда тағы да реформалар енгізілді. 1958 жылғы Өмірлік теңдік туралы заң өмірлік теңдік атағын жүйелі түрде беруге рұқсат берді. 1960 жылдары мұрагерлік теңдік атақтарын беру тоқтатылды, содан кейін жаңа теңдердің барлығы дерлік өмірлік теңдер болды. 1999 жылғы Лордтар палатасы туралы заң мұрагерлік теңдердің Лордтар палатасында отыру құқығын автоматты түрде жойды, бірақ олардың 92-сін өзге мұрагерлік теңдер сайлап өмір бойына қызмет етуге рұқсат берді, ал олардың орнына жаңа сайлаулар өтті. Қазіргі таңда Лордтар палатасы – Халықтар палатасына бағынышты палата. Сонымен қатар, 2005 жылғы Конституциялық реформа туралы заң 2009 жылдың қазан айында Ұлыбританияның Жоғарғы соты құрылғаннан кейін Лордтар палатасының сот функцияларын жоюға әкелді.

The result of the 1918 general election in Ireland showed a landslide victory for the Irish republican party Sinn Féin, who vowed in their manifesto to establish an independent Irish Republic. Accordingly, Sinn Féin MPs, though ostensibly elected to sit in the House of Commons, refused to take their seats in Westminster, and instead assembled in 1919 to proclaim Irish independence and form a revolutionary unicameral parliament for the independent Irish Republic, called Dáil Éireann. In 1920, in parallel to the Dáil, the Government of Ireland Act 1920 created home rule parliaments of Northern Ireland and Southern Ireland and reduced the representation of both parts at Westminster. The number of Northern Ireland seats was increased again after the introduction of direct rule in 1973. The Irish republicans responded by declaring the elections to these home rule Parliaments, held on the same day in 1921, to be the basis of membership for a new Dáil Éireann. While the elections in Northern Ireland were both contested and won by Unionist parties, in Southern Ireland, all 128 candidates for the Southern Irish seats were returned unopposed. Of these, 124 were won by Sinn Féin and four by independent Unionists representing Dublin University (Trinity College). Since only four MPs sat in the home rule Southern Irish parliament, with the remaining 124 being in the Republic's Second Dáil, the home rule parliament was adjourned sine die without ever having operated. In 1922, pursuant to the Anglo Irish Treaty, the revolutionary Irish Republic was replaced by the Irish Free State, recognised by the United Kingdom as a separate state (and thus, no longer represented in the Westminster Parliament), while Northern Ireland would remain British, and in 1927, parliament was renamed the Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Further reforms to the House of Lords were made in the 20th century. The Life Peerages Act 1958 authorised the regular creation of life peerage dignities. By the 1960s, the regular creation of hereditary peerage dignities had ceased; thereafter, almost all new peers were life peers only. The House of Lords Act 1999 removed the automatic right of hereditary peers to sit in the House of Lords, although it made an exception for 92 of them to be elected to life terms by the other hereditary peers, with by elections upon their death. The House of Lords is now a chamber that is subordinate to the House of Commons. Additionally, the Constitutional Reform Act 2005 led to abolition of the judicial functions of the House of Lords with the creation of the new Supreme Court of the United Kingdom in October 2009.

Құралуы мен өкілеттігі

Заң шығару билігі, Парламенттегі монарх, үш жеке құрамға ие: монарх, Лордтар палатасы және Халық депутаттары палатасы. Ешбір адам екі палатаның мүшесі бола алмайды, ал Лордтар палатасының мүшелеріне заң бойынша Халық депутаттары палатасының мүшелерін сайлауда дауыс беруге тыйым салынған. Бұрын, Корольдіктің қызметінде табысқа ие лауазымды ұстаған адам Парламент депутаты (MP) бола алмайтын, осылайша биліктердің бөлінісін сақтап қалуға болатын, бірақ бұл принцип біртіндеп әлсіреп барады. 1919 жылға дейін министрлік лауазымға тағайындалған Парламент депутаттары Халық депутаттары палатасындағы өкілдігінен айырылып, қайта сайлануға мәжбүр болды; бұл ереже 1926 жылы жойылды. Лауазым иелері 1975 жылғы Халық депутаттары палатасының құқықсыздығы туралы заңға сәйкес Парламент мүшесі ретінде қызмет етуге құқықсыз. Барлық заң жобаларының заңға айналуы үшін монархтың келісімі қажет, ал кейбір нормативтік құқықтық актілерді монарх Кеңес арқылы бұйрықпен қабылдауы керек. Монархтың парламентке тәуелді емес атқарушы биліктері де бар, олар монархтың артық құқықтары арқылы жүзеге асырылады, оның ішінде келісімдер жасау, соғыс жариялау, наградалар беру және шенеуніктерді тағайындау құқығы бар. Бірақ іс жүзінде монарх бұл өкілеттіктерді әрқашан Премьер-министр мен Ұлыбритания үкіметінің басқа министрлерінің кеңесімен пайдаланады. Премьер-министр мен үкімет парламентке, мемлекеттік қаржыны бақылау арқылы және халыққа, парламент мүшелерін сайлау арқылы тікелей жауап береді. Монарх сондай-ақ Премьер-министрді тағайындайды, ол Парламент палаталарының мүшелерінен үкімет құрады. Бұл адам Халық депутаттары палатасында сенімсіздік дауысында көпшіліктің қолдауын ала алуы керек. Бұрын монархқа кейде шешім қабылдау қажет болған, мысалы, 1963 жылы Алек Дуглас Хоумды тағайындағанда, сол кездегі Премьер-министр Харольд Макмиллан емделмейтін рак ауруына шалдыққан деп есептелді. Алайда, қазіргі уақытта кетіп бара жатқан Премьер-министр монархқа кімге осы лауазымды ұсыну керектігін айтады. Лордтар палатасы ресми түрде «Парламентте жиналған Құрметті рухани және уақытша лордтар» деп аталады, рухани лордтар Англия шіркеуінің епископтары, ал уақытша лордтар – патшалық теңдері. Рухани және уақытша лордтар бөлек «қатарлар» болып саналады, бірақ олар бірге отырып, пікір алысып, дауыс береді. 1911 және 1949 жылғы Парламент актілерінен кейін Лордтар палатасының өкілеттігі Халық депутаттары палатасынан әлдеқайда төмен болды. Барлық заң жобалары, ақша жобаларын қоспағанда, Лордтар палатасында талқыланады және дауысқа салынады; алайда, заң жобасына қарсы дауыс беру арқылы Лордтар палатасы оны бір жылдан астам екі парламенттік сессияға дейін кешіктіре алады. Осы мерзімнен кейін Парламент актілеріне сәйкес Халық депутаттары палатасы Лордтардың келісімінсіз заң жобасын қабылдауға мәжбүрлей алады. Лордтар палатасы үкіметтік министрлерге сұрақтар қою және бірнеше арнайы комитеттердің жұмысы арқылы үкіметті жауапкершілікке тарта алады. Англия мен Уэльсте және Солтүстік Ирландиядағы жоғарғы сот бұрын Лордтар палатасының комитеті болған, бірақ ол 2009 жылы тәуелсіз жоғарғы сотқа айналды. Бұрын Лордтар Рухани құрамына Англия шіркеуінің барлық жоғары дәрежелі дін қызметкерлері – архиепископтар, епископтар, аббаттар және митралы приорлар кірген. Генрих VIII монастырларды тарату кезінде аббаттар мен митралы приорлар парламенттегі өкілдігінен айырылды. Барлық епархиялық епископтар Парламентте отыруды жалғастырды, бірақ 1847 жылғы Манчестер епископтығы туралы заң және кейінгі заңдар тек 26 ең жоғары дәрежелі епископтар ғана Рухани лордтар болып табылады деп белгіледі. Бұл әрқашан «бес үлкен кафедраның» билік иелерін қамтиды, атап айтқанда Кентербери архиепискобы, Йорк архиепискобы, Лондон епискобы, Дарем епискобы және Винчестер епискобы. Қалған 21 Рухани лорд – епархиялық епископтардың ең жоғары дәрежедегілері, олар назароатқа тағайындалу ретімен тізімделген, бірақ 2015 жылғы Рухани лордтар (әйелдер) туралы заң бос орындарды епископтар әйелдермен толтыруға уақытты шектеу қояды. Уақытша лордтар 1876 жылғы Апелляциялық юрисдикция туралы заңға және 1958 жылғы Өмірлік теңгерім туралы заңға сәйкес құрылған өмірлік теңдер, сонымен қатар 1999 жылғы Лордтар палатасы туралы заңға сәйкес 92 мұрагерлік теңдер. Бұрын Уақытша лордтар тек мұрагерлік теңдер болған. Кейбір мұрагерлік теңдердің Парламентте отыру құқығы автоматты түрде берілмеді: 1707 жылы Шотландия мен Англия Ұлыбританияға біріккеннен кейін, Англия патшалары жасаған құрметке ие болған барлық теңдер Парламентте отыруға құқылы болды, бірақ Шотландия патшалары жасаған құрметке ие болғандар шектеулі сандағы «Шотландиялық өкілді теңдерді» сайлауға тиіс болды. 1801 жылы Ұлыбританиямен біріккен Ирландияға қатысты да осындай шаралар қабылданды, бірақ 1922 жылы Оңтүстік Ирландия Ұлыбританиядан шыққаннан кейін ирландиялық өкілді теңдерді сайлау тоқтатылды. 1963 жылғы Теңгерім туралы заңға сәйкес шотландтық өкілді теңдерді сайлау да тоқтатылды және барлық шотланд теңдері Парламентте отыру құқығына ие болды. 1999 жылғы Лордтар палатасы туралы заңға сәйкес, өмірлік теңгерімдер (яғни, мұрагерлік құқығы жоқ теңгерімдер) ғана Лордтар палатасындағы орынға автоматты түрде құқылы. Мұрагерлік теңдердің арасында тек 92-і – Маршал графы, Ұлыбританияның лорды және 90 теңдер, басқа теңдер сайлаған – Лордтар палатасындағы орындарын сақтап қалды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Палата 650 мүшеден тұрады; бұл жалпы санына спикер кіреді, ол конвенция бойынша партиялық белгілілігінен бас тартады және пікірсайыстарға және дауыс беруге қатыспайды, сондай-ақ үш орынбасар спикер кіреді, олар да пікірсайыстарға және дауыс беруге қатыспайды, бірақ партиялық мүшелігін сақтайды. Әрбір Парламент депутаты (MP) бірінші өткен орынды жеңіп алған бір округтен сайланады. Ұлыбританияда 650 округ бар, олардың әрқайсысы шамамен 65 925 сайлаушыдан тұрады. Бірінші өткен орынды жеңіп алу жүйесінің мағынасы – әр округтен бір MP сайланады (спикердің округінен басқа, ондағы орын бәсекелеспейді). Әр сайлаушы бір үміткерге бір дауыс береді және әр округте ең көп дауыс жинаған үміткер сол округтің өкілі ретінде Парламент депутаты болып сайланады. Халық депутаттары палатасында көпшілікті құру үшін партияға 326 округті (яғни «орынды») жеңіп алу қажет. Егер ешбір партия көпшілікке қол жеткізе алмаса, «асықпай парламент» деп белгілі бір жағдай туындайды. Асықпай парламент болған жағдайда, ең көп орынға ие партия басқа партиялармен коалиция құруға мүмкіндік алады, осылайша олардың біріктірілген орын саны 326 орыннан асып түседі. 18 жастан асқан барлық ересектерге сайлау құқығы бар; Ұлыбритания азаматтары, сондай-ақ Ұлыбританияда тұратын Ирландия Республикасы және Достастық елдерінің азаматтары, сайлау кезінде түрмеде отырмаса, дауыс беруге құқылы. Халық депутаттары палатасының мүшелерінің мерзімі Парламенттің мерзіміне байланысты, ең көп бес жыл; барлық орындарды дауысқа салумен жалпы сайлау Парламент таратылғаннан кейін өтеді (төменде қараңыз). Барлық заң жобалары заңға айналу үшін Халық депутаттары палатасынан өтуі керек және ол мемлекеттік қаржыны және үкіметке ақша беруді бақылайды. Үкімет министрлері (Премьер-министрді қоса) Халық депутаттары палатасында сұрақтарға үнемі жауап беруі керек және үкіметтің жұмысын және мәселелерін тексеру үшін бірнеше арнайы комитеттер бар. Сондай-ақ, Халық депутаттары палатасының мүшелері үкіметтің назарына өз сайлау округтеріне қатысты мәселелерді жеткізуге мүмкіндік беретін механизмдер бар.

The legislative authority, the King in Parliament, has three separate elements: the Monarch, the House of Lords, and the House of Commons. No individual may be a member of both Houses, and members of the House of Lords are legally barred from voting in elections for members of the House of Commons. Formerly, no one could be a Member of Parliament (MP) while holding an office of profit under the Crown, thus maintaining the separation of powers, but the principle has been gradually eroded. Until 1919, Members of Parliament who were appointed to ministerial office lost their seats in the House of Commons and had to seek re election; the rule was abolished in 1926. Holders of offices are ineligible to serve as a Member of Parliament under the House of Commons Disqualification Act 1975. Royal assent of the Monarch is required for all Bills to become law, and certain delegated legislation must be made by the Monarch by Order in Council. The Crown also has executive powers which do not depend on Parliament, through prerogative powers, including the power to make treaties, declare war, award honours, and appoint officers and civil servants. In practice these are always exercised by the monarch on the advice of the Prime Minister and the other ministers of HM Government. The Prime Minister and government are directly accountable to Parliament, through its control of public finances, and to the public, through the election of members of parliament. The Monarch also appoints the Prime Minister, who then forms a government from members of the Houses of Parliament. This must be someone who could command a majority in a confidence vote in the House of Commons. In the past the monarch has occasionally had to make a judgement, as in the appointment of Alec Douglas Home in 1963 when it was thought that the incumbent Prime Minister, Harold Macmillan, had become ill with terminal cancer. However, today the outgoing Prime Minister advises the monarch who should be offered the position. The House of Lords is known formally as "The Right Honourable The Lords Spiritual and Temporal in Parliament Assembled", the Lords Spiritual being bishops of the Church of England and the Lords Temporal being Peers of the Realm. The Lords Spiritual and Lords Temporal are considered separate "estates", but they sit, debate and vote together. Since the Parliament Acts 1911 and 1949, the powers of the House of Lords have been very much less than those of the House of Commons. All bills except money bills are debated and voted upon in the House of Lords; however, by voting against a bill, the House of Lords can only delay it for a maximum of two parliamentary sessions over a year. After that time, the House of Commons can force the Bill through without the Lords' consent, under the Parliament Acts. The House of Lords can also hold the government to account through questions to government ministers and the operation of a small number of select committees. The highest court in England & Wales and in Northern Ireland used to be a committee of the House of Lords, but it became an independent supreme court in 2009. The Lords Spiritual formerly included all of the senior clergymen of the Church of England—archbishops, bishops, abbots and mitred priors. Upon the Dissolution of the Monasteries under Henry VIII the abbots and mitred priors lost their positions in Parliament. All diocesan bishops continued to sit in Parliament, but the Bishopric of Manchester Act 1847, and later Acts, provide that only the 26 most senior are Lords Spiritual. These always include the incumbents of the "five great sees", namely the Archbishop of Canterbury, the Archbishop of York, the Bishop of London, the Bishop of Durham and the Bishop of Winchester. The remaining 21 Lords Spiritual are the most senior diocesan bishops, ranked in order of consecration, although the Lords Spiritual (Women) Act 2015 makes time limited provision for vacancies to be filled by women who are bishops. The Lords Temporal are life peers created under the Appellate Jurisdiction Act 1876 and the Life Peerages Act 1958, in addition to 92 hereditary peers under the House of Lords Act 1999. Formerly, the Lords Temporal were exclusively hereditary peers. The right of some hereditary peers to sit in Parliament was not automatic: after Scotland and England united into Great Britain in 1707, it was provided that all peers whose dignities had been created by English kings could sit in Parliament, but those whose dignities had been created by Scottish kings were to elect a limited number of "Scottish representative peers." A similar arrangement was made in respect of Ireland when it was united with Great Britain in 1801, but when southern Ireland left the United Kingdom in 1922 the election of Irish representative peers ceased. By the Peerage Act 1963, the election of Scottish representative peers also ended, and all Scottish peers were granted the right to sit in Parliament. Under the House of Lords Act 1999, only life peerages (that is to say, peerage dignities which cannot be inherited) automatically entitle their holders to seats in the House of Lords. Of the hereditary peers, only 92—the Earl Marshal, the Lord Great Chamberlain and the 90 elected by other peers—retain their seats in the House. As of 2019, the House consists of 650 members; this total includes the Speaker, who by convention renounces partisan affiliation and does not take part in debates or votes, as well as three Deputy Speakers, who also do not participate in debates or votes but formally retain their party membership. Each Member of Parliament (MP) is chosen by a single constituency by the First Past the Post electoral system. There are 650 constituencies in the United Kingdom, each made up of an average of 65,925 voters. The First Past the Post system means that every constituency elects one MP each (except the constituency of the Speaker, whose seat is uncontested). Each voter assigns one vote for one candidate, and the candidate with the most votes in each constituency is elected as MP to represent their constituency. A party needs to win 326 constituencies (known as "seats") to win a majority in the House of Commons. If no party achieves a majority, then a situation of no overall control occurs – commonly known as a "Hung Parliament". In case of a Hung Parliament, the party with the most seats has the opportunity to form a coalition with other parties, so their combined seat tally extends past the 326 seat majority. Universal adult suffrage exists for those 18 and over; citizens of the United Kingdom, and those of the Republic of Ireland and Commonwealth nations resident in the United Kingdom, are qualified to vote, unless they are in prison at the time of the election. The term of members of the House of Commons depends on the term of Parliament, a maximum of five years; a general election, during which all the seats are contested, occurs after each dissolution (see below). All legislation must be passed by the House of Commons to become law and it controls taxation and the supply of money to the government. Government ministers (including the Prime Minister) must regularly answer questions in the House of Commons and there are a number of select committees that scrutinise particular issues and the workings of the government. There are also mechanisms that allow members of the House of Commons to bring to the attention of the government particular issues affecting their constituents.

Парламент отырысының ресми ашылуы

Парламенттің ресми ашылуы – Ұлыбритания Парламенті сессиясының басталуын белгілейтін жыл сайынғы шара. Ол Лордтар палатасының залында өтеді. 2012 жылға дейін ол қараша немесе желтоқсан айында, немесе жалпы сайлау жылында, жаңа Парламент алғаш рет жиналған кезде өткізілді. 2012 жылдан бастап салтанат мамыр немесе маусым айында ұйымдастырылады. Монархтың нысаны бойынша Лорд Ұлы Чемберлен өзінің таяғын көтеріп, Қара таяққа сигнал береді, ол Коммуналар палатасын шақыруға міндетті және Коммуналар палатасының вестибюлінде күтіп отыр. Қара таяқ бұрылып, Лордтар палатасының есік күзетшісі мен полиция инспекторының сүйемелдеуімен Коммуналар палатасының есіктеріне жақындайды. 1642 жылы король Карл I бес мүшені, оның ішінде белгілі ағылшын патриоты және Парламенттің жетекші өкілі Джон Хэмпденді қамауға талпыныс жасап, Коммуналар палатасына басып кірді. Бұл әрекет ағылшын азамат соғысының бастауы болды. Соғыстар Парламенттің конституциялық құқықтарын орнатып, 1688 жылғы Даңқты революцияда және 1689 жылғы Құқықтар туралы билльде заң жүзінде бекітті. Осыдан кейін британ монархтарының ешқайсысы Коммуналар палатасы отырыс кезінде кірген жоқ. Қара таяқтың жақындауымен есіктер олардың алдынан жабылып, Парламенттің құқықтары мен монархтан тәуелсіздігін көрсетеді. Уэльс өз сот жүйесін дамытып жатқандықтан, осы принцип сонда да қолданылуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, басқа да сот функцияларын Лордтар палатасы жүзеге асырған. 1948 жылға дейін ол теңдердің қылмыстық істері немесе мемлекетке қарсы қылмыс жасауы бойынша сотталатын органы болды; қазір оларды халық қазылар алқасы соттайды. Лордтар палатасында теңдердің соңғы соты 1935 жылы өтті. Коммуналар палатасы бір адамды импичментке тартқанда, сот Лордтар палатасында өтеді. Импичменттер қазір тоқтатылған болуы мүмкін, өйткені соңғысы 1806 жылы болды. 2006 жылы бірқатар депутаттар Тони Блэрді импичментке тарту туралы ұсынысқа қол қойып, бұл дәстүрді қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

The State Opening of Parliament is an annual event that marks the commencement of a session of the Parliament of the United Kingdom. It is held in the House of Lords Chamber. Before 2012, it took place in November or December, or, in a general election year, when the new Parliament first assembled. From 2012 onwards, the ceremony has taken place in May or June. Upon the signal of the Monarch, the Lord Great Chamberlain raises their wand of office to signal to Black Rod, who is charged with summoning the House of Commons and has been waiting in the Commons lobby. Black Rod turns and, under the escort of the Door keeper of the House of Lords and an inspector of police, approaches the doors to the Chamber of the Commons. In 1642, King Charles I stormed into the House of Commons in an unsuccessful attempt to arrest the Five Members, who included the celebrated English patriot and leading Parliamentarian John Hampden. This action sparked the English Civil War. The wars established the constitutional rights of Parliament, a concept legally established in the Glorious Revolution in 1688 and the subsequent Bill of Rights 1689. Since then, no British monarch has entered the House of Commons when it is in session. On Black Rod's approach, the doors are slammed shut against them, symbolising the rights of parliament and its independence from the monarch. As Wales is developing its own judicature, it is likely that the same principle will be applied. Certain other judicial functions have historically been performed by the House of Lords. Until 1948, it was the body in which peers had to be tried for felonies or high treason; now, they are tried by normal juries. The last occasion of the trial of a peer in the House of Lords was in 1935. When the House of Commons impeaches an individual, the trial takes place in the House of Lords. Impeachments are now possibly defunct, as the last one occurred in 1806. In 2006, a number of MPs attempted to revive the custom, having signed a motion for the impeachment of Tony Blair, but this was unsuccessful.

Ұлыбритания үкіметімен қарым-қатынас

Британ үкіметі Төменгі палатаға жауапты. Дегенмен, Премьер-министр де, Үкімет мүшелері де Төменгі палата тарапынан сайланбайды. Оның орнына, Король палатада көпшіліктің қолдауын күтетін адамды, әдетте, Төменгі палатадағы ең ірі партияның жетекшісін үкімет құруға шақырады. Премьер-министр мен Кабинет мүшелерінің көпшілігі Төменгі палатаға есеп беру үшін, конвенция бойынша, Төменгі палатаның мүшелері болып табылады. Лордтар палатасының мүшесі болған соңғы Премьер-министр – Алек Дуглас-Хоум, Хоум графының 14-ші ұрпағы, ол 1963 жылы Премьер-министр болды. Ол Төменгі палатаға жауапты болу конвенциясын сақтау үшін, теңдік атағынан бас тартып, Премьер-министр болғаннан кейін бірнеше күн ішінде Төменгі палатаға сайланды. Үкіметтер парламенттің заң шығару функциясын басымдыққа ие етуге бейім, Төменгі палатадағы көпшілігін пайдаланып, кейде Лордтар палатасындағы қолдаушы теңдерді тағайындау үшін ықпалын қолданады. Іс жүзінде, үкіметтер Парламентте қалаған заңдарын (ақылға сыятын шекте) қабылдауға құқылы, егер үкіметтік партияның депутаттары күшті қарсылық танытпаса. Бірақ тіпті осындай жағдайларда да заң жобасының қабылдануы күмәнді, бірақ наразы депутаттар үкіметтен кейбір жеңілдіктер алуға мүмкіндік алады. 1976 жылы Квинтин Хогг, Сент-Мэрилбонның Лорд Хейлшемі, "сайланбалы диктатура" деп аталатын академиялық мақаласында осы мінез-құлықты сипаттау үшін қазір кеңінен қолданылатын термин енгізді. Парламент заң жобаларын қабылдап немесе қабылдамау арқылы, сондай-ақ Корольдік министрлерді олардың іс-әрекеттері үшін жауапқа тарту арқылы, мысалы, "Сұрақтар сағатында" немесе парламенттік комитеттердің отырыстарында атқарушы билікті бақылайды. Екі жағдайда да министрлерге өз палаталарының мүшелері сұрақтар қояды және олар жауап беруге міндетті. Лордтар палатасы "Сұрақтар сағаты" және комитеттер арқылы атқарушы билікті тексеруге құқылы болғанымен, үкіметті құлатуға құқығы жоқ. Министрлік әрқашан Төменгі палатаның сенімін және қолдауын сақтауы керек. Төменгі палата сенімсіздік білдіру ұсынысын қабылдау арқылы немесе сенімсіздік ұсынысын қабылдау арқылы қолдау көрсетпегенін білдіре алады. Сенім білдіру ұсыныстарын әдетте Үкімет палатадағы қолдауын нығайту үшін ұсынады, ал сенімсіздік ұсыныстарын оппозиция ұсынады. Ұсыныстар көбінесе "Бұл палата Ұлыбритания үкіметіне сенімсіздік білдірмейді" деген пішінде келеді, бірақ Парламент қолдаған немесе қарсы болған нақты саясатқа қатысты көптеген басқа да нұсқалар бар. Мысалы, 1992 жылғы сенім білдіру ұсынысы "Бұл палата Ұлыбритания үкіметінің экономикалық саясатын қолдайды" деген пішінде жасалды. Мұндай ұсыныс теориялық тұрғыдан Лордтар палатасында да ұсынылуы мүмкін, бірақ Үкіметтің сол палатаның сеніміне мұқтаж болмауына байланысты, Төменгі палатадағы ұқсас ұсыныс сияқты әсер етпейді; мұндай оқиғаның қазіргі заманғы жалғыз мысалы 1993 жылы ұсынылған және кейін жеңілген "сенімсіздік" ұсынысына қатысты. Көптеген дауыстар жоғарыда аталған тілді қамтымаған жағдайда да сенімсіздік дауысы ретінде қарастырылады. Үкіметтің бағдарламасының бөлігі болып табылатын маңызды заң жобалары (Тақтан сөйлеуде айтылғандай) әдетте сенім мәселесі болып саналады. Төменгі палата мұндай заң жобасын жеңсе, бұл Үкіметтің енді сол палатаның сенімін жоғалтқанын көрсетеді. Егер Төменгі палата "қаржыны кері тартып алса", яғни бюджетті қабылдамаса, дәл осындай нәтижеге қол жеткізіледі. Егер Үкімет Төменгі палатаның сенімін жоғалтса, яғни Төменгі палатаның салық салу және үкімет ақшасын жұмсау өкілеттігінің негізгі талабын қамтамасыз ету қабілетін жоғалтса, Премьер-министр отставкаға кетуге немесе Парламентті таратуға және жаңа жалпы сайлау өткізуге міндетті. Әйтпесе, үкімет машинасы бірнеше күн ішінде тоқтап қалады. Үшінші нұсқа – мемлекеттік төңкеріс немесе антидемократиялық революция – қазіргі заманда қарастырылуы қиын. Соңғы жылдары дамыған елдерде осындай жағдайлар туғанмен, халықаралық қатынастар апаттың алдын алды. Егер Премьер-министр қажетті көпшілікті сақтап қалмаса және таратуды сұраса, Суверен теориялық тұрғыдан оның өтінішін қабылдамауға құқылы, оны отставкаға кетуге мәжбүрлеп, оппозиция жетекшісіне жаңа үкімет құруды ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл өкілеттік өте сирек қолданылады. Мұндай бас тарту үшін орындалуы тиіс шарттар Ласселс қағидаттары деп аталады. Бұл шарттар мен қағидалар заңмен бекітілмеген, Сувереннің резервтік өкілеттіктерінен, сондай-ақ ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрлер мен тәжірибеден туындаған конституциялық конвенциялар болып табылады. Іс жүзінде, Төменгі палатаның Үкіметті бақылауы өте әлсіз. Біріншіден өткен сайлау жүйесі қолданылатындықтан, үкіметтік партия көбінесе Төменгі палатада үлкен көпшілікке ие болады; басқа партиялармен келісімге келу қажеттілігі көбінесе шектеулі. Қазіргі британдық саяси партиялары соншалықты ұйымдасқан, олар өз депутаттарына еркін әрекет етуге аз мүмкіндік береді. Көптеген жағдайларда, партия басшылығының нұсқауларына қарсы дауыс берген депутаттар өз партияларынан шығарылуы мүмкін. 20-шы ғасырдың ішінде Үкімет сенім мәселелері бойынша үш рет жеңіліске ұшырады – 1924 жылы екі рет және 1979 жылы бір рет.

The British Government is answerable to the House of Commons. However, neither the Prime Minister nor members of the Government are elected by the House of Commons. Instead, the King requests the person most likely to command the support of a majority in the House, normally the leader of the largest party in the House of Commons, to form a government. So that they may be accountable to the Lower House, the Prime Minister and most members of the Cabinet are, by convention, members of the House of Commons. The last Prime Minister to be a member of the House of Lords was Alec Douglas Home, 14th Earl of Home, who became Prime Minister in 1963. To adhere to the convention under which he was responsible to the Lower House, he disclaimed his peerage and procured election to the House of Commons within days of becoming Prime Minister. Governments have a tendency to dominate the legislative functions of Parliament, by using their in built majority in the House of Commons, and sometimes using their patronage power to appoint supportive peers in the Lords. In practice, governments can pass any legislation (within reason) in the Commons they wish, unless there is major dissent by MPs in the governing party. But even in these situations, it is highly unlikely a bill will be defeated, though dissenting MPs may be able to extract concessions from the government. In 1976, Quintin Hogg, Lord Hailsham of St Marylebone created a now widely used name for this behaviour, in an academic paper called "elective dictatorship". Parliament controls the executive by passing or rejecting its Bills and by forcing Ministers of the Crown to answer for their actions, either at "Question Time" or during meetings of the parliamentary committees. In both cases, Ministers are asked questions by members of their Houses, and are obliged to answer. Although the House of Lords may scrutinise the executive through Question Time and through its committees, it cannot bring down the Government. A ministry must always retain the confidence and support of the House of Commons. The Lower House may indicate its lack of support by rejecting a Motion of Confidence or by passing a Motion of No Confidence. Confidence Motions are generally originated by the Government to reinforce its support in the House, whilst No Confidence Motions are introduced by the Opposition. The motions sometimes take the form "That this House has [no] confidence in His Majesty's Government" but several other varieties, many referring to specific policies supported or opposed by Parliament, are used. For instance, a Confidence Motion of 1992 used the form, "That this House expresses the support for the economic policy of His Majesty's Government." Such a motion may theoretically be introduced in the House of Lords, but, as the Government need not enjoy the confidence of that House, would not be of the same effect as a similar motion in the House of Commons; the only modern instance of such an occurrence involves the 'No Confidence' motion that was introduced in 1993 and subsequently defeated. Many votes are considered votes of confidence, although not including the language mentioned above. Important bills that form part of the Government's agenda (as stated in the Speech from the Throne) are generally considered matters of confidence. The defeat of such a bill by the House of Commons indicates that a Government no longer has the confidence of that House. The same effect is achieved if the House of Commons "withdraws Supply," that is, rejects the budget. Where a Government has lost the confidence of the House of Commons, in other words has lost the ability to secure the basic requirement of the authority of the House of Commons to tax and to spend Government money, the Prime Minister is obliged either to resign, or seek the dissolution of Parliament and a new general election. Otherwise the machinery of government grinds to a halt within days. The third choice – to mount a coup d'état or an anti democratic revolution – is hardly to be contemplated in the present age. Though all three situations have arisen in recent years even in developed economies, international relations have allowed a disaster to be avoided. Where a Prime Minister has ceased to retain the necessary majority and requests a dissolution, the Sovereign can in theory reject his or her request, forcing a resignation and allowing the Leader of the Opposition to be asked to form a new government. This power is used extremely rarely. The conditions that should be met to allow such a refusal are known as the Lascelles Principles. These conditions and principles are constitutional conventions arising from the Sovereign's reserve powers as well as longstanding tradition and practice, not laid down in law. In practice, the House of Commons' scrutiny of the Government is very weak. Since the first past the post electoral system is employed in elections, the governing party tends to enjoy a large majority in the Commons; there is often limited need to compromise with other parties. Modern British political parties are so tightly organised that they leave relatively little room for free action by their MPs. In many cases, MPs may be expelled from their parties for voting against the instructions of party leaders. During the 20th century, the Government has lost confidence issues only three times—twice in 1924, and once in 1979.

Парламент сұрақтары

Ұлыбританияда, Парламенттің Төменгі палатасындағы сұрақтар уақыты дүйсенбіден бейсенбіге дейін әр күн сайын бір сағатқа созылады (дүйсенбіде сағат 14:30-ден 15:30-ға дейін, сейсенбі және сәрсенбіде сағат 11:30-дан 12:30-ға дейін, ал бейсенбіде сағат 09:30-дан 10:30-ға дейін). Әрбір үкіметтік ведомствоның кезегі бес апта сайын қайталанады. Бұл реттіліктен басқа, әр бейсенбіде келесі аптадағы палатаның жұмысы туралы сұрақтарға Парламент Төменгі палатасының басшысы жауап береді. Сонымен қатар, Премьер-министрге сұрақтар әр сәрсенбіде сағат 12:00-ден 12:30-ға дейін өтеді. Үкіметтік ведомстволардан өзге, шіркеу комиссарларына да сұрақтар қойылады.

Арнайы артықшылықтар

Парламент палаталарының әрқайсысы түрлі ежелгі артықшылықтарға ие және оларды қорғайды. Лордтар палатасы табиғи құқығына сүйенеді. Төменгі палатаның жағдайында спикер әрбір жаңа Парламент сессиясының басында Лордтар палатасына барып, монархтың өкілдерінен Төменгі палатаның «күмәнсіз» артықшылықтары мен құқықтарын растауды сұрайды. Төменгі палатадағы осы рәсім Генрих VIII патшаның тұсында қалыптасқан. Әрбір палата өзінің артықшылықтарын қорғайды және оларды бұзу жағдайында жазалай алады. Парламенттік артықшылықтардың ауқымы заң мен дәстүрге негізделген. Сэр Уильям Блэкстоун бұл артықшылықтардың «өте кең және нақты емес» екенін, және оларды Парламент палаталарының өзінен басқа ешкім анықтай алмайтынын айтады. Екі палата да ең маңызды артықшылық деп сөз бостандығын жариялайды; екі палатаның бірінде айтылған ешбір сөз Парламенттен тыс сотта немесе басқа да мекемеде сұраққа тартылмайды. Тағы бір артықшылық – тұтқындалудан бостандық. Бұрын бұл артықшылық бас көтеру, қылмыс немесе қоғамдық тәртіпті бұзудан басқа кез келген тұтқындалуға қатысты болған, бірақ қазір қылмыстық айыптаулар бойынша тұтқындалуды қамтымайды. Ол Парламент сессиясы кезінде және одан 40 күн бұрын немесе кейін қолданылады. Екі палатаның мүшелері қазылар алқасының құрамына кіруден босатылған. Екі палата да өз артықшылықтарын бұзғандарды жазалауға құқылы. Парламентке деген үлкен сый-құрметсіздік – мысалы, комитет шығарған сотқа шақыруды орындамау – жазалануы мүмкін. Лордтар палатасы адамды белгілі бір мерзімге түрмеге қамауға алады, ал Төменгі палата қамаған адам мерзімі аяқталған соң босатылады. Екі палатаның да жазасына сот арқылы шағымдануға болмайды, және Адам құқықтары туралы заң қолданылмайды. Кем дегенде 2015 жылға дейін Төменгі палатаның мүшелері Вестминстер сарайындағы асханада жекелеген орынға ие болды, ол «Тек депутаттар ғана осы жерден өте алады» деген жалған бөлікпен қоршалған, осылайша олар демалыстағы асхана қызметкерлерімен бірге отырудан қалды. Бұл жаңадан сайланған 20 жасар депутаттың сықаққа алуына себеп болды, ол мұны «күлкілі» снобизм деп сипаттады.

Each House of Parliament possesses and guards various ancient privileges. The House of Lords relies on inherent right. In the case of the House of Commons, the Speaker goes to the Lords' Chamber at the beginning of each new Parliament and requests representatives of the Sovereign to confirm the Lower House's "undoubted" privileges and rights. The ceremony observed by the House of Commons dates to the reign of King Henry VIII. Each House is the guardian of its privileges, and may punish breaches thereof. The extent of parliamentary privilege is based on law and custom. Sir William Blackstone states that these privileges are "very large and indefinite," and cannot be defined except by the Houses of Parliament themselves. The foremost privilege claimed by both Houses is that of freedom of speech in debate; nothing said in either House may be questioned in any court or other institution outside Parliament. Another privilege claimed is that of freedom from arrest; at one time this was held to apply for any arrest except for high treason, felony or breach of the peace but it now excludes any arrest on criminal charges; it applies during a session of Parliament, and 40 days before or after such a session. Members of both Houses are no longer privileged from service on juries. Both Houses possess the power to punish breaches of their privilege. Contempt of Parliament—for example, disobedience of a subpoena issued by a committee—may also be punished. The House of Lords may imprison an individual for any fixed period of time, but an individual imprisoned by the House of Commons is set free upon prorogation. The punishments imposed by either House may not be challenged in any court, and the Human Rights Act does not apply. Until at least 2015, members of the House of Commons also had the privilege of a separate seating area in the Palace of Westminster canteen, protected by a false partition labelled "MPs only beyond this point," so that they did not have to sit with canteen staff who were taking a break. This provoked mockery from a newly elected 20 year old MP who described it as "ridiculous" snobbery.

Эмблемасы

Парламент палатасының жартылай ресми эмблемасы – тәжді порткуллис. Порткуллис бастапқыда 14 ғасырдан бері әртүрлі ағылшын ақсүйек отбасыларының таңбасы болған. Ол 16 ғасырда Тюдор әулетінің патшалары қолданды, олардың тұсында Вестминстер сарайы Парламенттің тұрақты отырыс орнына айналды. Тақ белгіні арнайы патшалық символы ретінде безендірді. Порткуллис, мүмкін, алғаш рет 1512 жылғы өрттен кейін сарайды қайта жарақтандыру кезінде сәндік элемент ретінде қолданылу арқылы Вестминстер сарайымен байланысты болды. Дегенмен, сол кезде ол көптеген символдардың бірі ғана еді. Порткуллистің сарай ішінде кеңінен қолданылуы 19 ғасырға дейін созылды, ол кезде Чарльз Барри мен Август Пугин 1834 жылғы апатты өрттен кейін салынған жаңа сарайдың дизайнында оны кеңінен сәндік элемент ретінде пайдаланды. Тәжді порткуллис 20 ғасырдың басында парламенттің екі палатасының эмблемасы ретінде қабылданып, бұл нақты шешімнің емес, әдет-ғұрып пен қолданыстың нәтижесі болды. Эмблема қазір барлық ресми құжаттарда, басылымдарда және Вестминстер сарайында қолданылатын әртүрлі заттарда, мысалы, ас-аяқ, күміс заттар мен қытайлық порцелинде кездеседі. Палаталарды визуалды түрде ажырату үшін қызыл түстің әртүрлі нұсқалары (Лордтар палатасы үшін) және жасыл (Халықтар палатасы үшін) қолданылады.

Эфирлік ақпарат құралдары

Барлық қоғамдық іс-шаралар parliamentlive.tv арқылы тікелей эфирде және қажет болғанда көрсетіледі, сондай-ақ 2007 жылдың 4 желтоқсанынан бастап мұрағат сақталады. YouTube-та да осыған қатысты ресми арна бар. Бұлар Euronews ағылшын тіліндегі тәуелсіз арнасымен де тікелей эфирде таратылады. Ұлыбританияда BBC-дің арнайы парламент арнасы, BBC Parliament бар, ол тәулігіне 24 сағат хабар таратады және BBC iPlayer-де қолжетімді. Онда Төменгі палата, Жоғарғы палата, Шотландия Парламенті, Солтүстік Ирландия Ассамблеясы және Уэльс Парламентінен (Сенаттан емес) тікелей эфирде көрсетілімдер ұсынылады.