Жәйтқылы нағызалы әскерлер тарихы

Кіріспе

Жеңіл немесе ауыр атты әскердің түрі, найзамен қаруланған. Найзашы – найза қолданып шайқасқан атты әскердің бір түрі. Найзалар б.з.д. 700 жылдан бастап Ассирияда, содан кейін Үндістан, Египет, Қытай, Парсы, Грекия және Римде атты соғыстарда қолданылған. Бұл қару орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде Еуразияда ауыр атты әскерлерде кеңінен таралған, бірақ 16 ғасырдың соңында қолданыстан мүлдем шығып, 19 ғасырдың басында жеңіл атты әскерлерде қайта жанданды.

17-18 және 19-ғасырдағы найзашылар

Ұлан (полякша: улан, немісше: Ulan, французша: uhlan) осы кезеңде Еуропа, Осман және Үндістан әскерлерінің көпшілігінде кең таралған көрініске айналды, бірақ Осман әскерлерін қоспағанда, олар ұрыста еркіндік пен жылдамдық үшін ауыр қару-жарақтан бас тартты. Польшаның «қанатты» уландары – еуропалық соңғы жасақтардың бірі, өздерінің қару-жарағын тастағандардың қатарында болды. 17 және 18 ғасырларда атты шайқаста найзаның тиімділігі талқыланды, ал 19 ғасырдың басында көптеген армияларда найзашылардың саны азайып кетті. Дегенмен, Наполеон соғыстары кезінде найзашылардың соққы беру тактикасындағы маңыздылығы айқын болғандықтан, көптеген елдердің әскерлерінде олар қайта пайда болды. Соғыс жылдары поляктар бірнеше армия үшін ерікті немесе еріксіз сарбаздыққа тартылатын кең көз болды. Польшалық найзашылар Австрия, Пруссия, Ресей және Франция армияларында өзгеше көзге түсті, ең белгілісі – Наполеонның француз императорлық гвардиясындағы 1-ші жеңіл атты найзашылар полкі (1er Regiment de Chevau Legers Lanciers de la Garde Impériale). Ватерлоо шайқасы туралы тарихшы Алессандро Барберо былай жазады: «Француздық найзалар шамамен ұзын, салмағы шамамен , және ағаш мойынына бекітілген темір ұшы бар еді». Ол олардың «өте тиімді және қорқынышты» екенін қосады. Француздық 1-ші корпустың 4-дивизиясының командирі, генерал Дюрет, шайқасты Папелоттың алдындағы биік жерден көргеннен кейін: «Мен бұрын-соңда семсерге қарағанда найзаның артықшылығын сезінген емеспін» деп жазды. Найзашылар шабуылда күшті әсер ете білгенімен, жақын арадағы шайқаста басқа атты әскерлерге осал болуы мүмкін, себебі найза сабырға қарсы қолданылғанда, қолдануы қиын және оңай бұрылатын қару болып көрінеді. 19 ғасырдың соңына қарай, Еуразия армияларындағы көптеген атты әскерлердің құрамында алдыңғы қатарда найза ұстаған сарбаздар, ал екінші қатарда тек сабырлы аттылар болды: найзалар – алғашқы соққы үшін, ал сабырлар – одан кейінгі шайқас үшін.

Ұшақ жабдығы

Ұланшылар әдетте екі жақты жағасы бар (куртка) киімді киетін. Оның алдыңғы жағында түсті панель (пластрон), түсті матадан жасалған жолақ (шаша) және төбесі шаршы шапқы (чапка) болған. Олардың найзаларында, әдетте, найзаның басынан төмен орналасқан, екі бөлікті құйрықты шағын жалауша (пеннон) болған. Жалаушалар әдетте, жауынгерлік қимыл кезінде алынып тасталған немесе кенеппен оралған. Жаяу әскердің мылтықтары мен мылтықтарының қашықтығы мен дәлдігі жақсарған кезде, найзашылардың көзге түсетін қаруларымен ұсынылған биік бейне проблемаға айналды. Ұланшылар төбелерде барлау кезінде найзаларын төмендетуге жаттықтырылған, осылайша жаудың байқауынан сақтануға көмектесетін.

ХХ ғасырдың найзашылары

1914 жылы британдық, үнді, француз, пруссиялық, итальяндық, чилилік, португалдық, жапондық, испандық, османдық, бельгиялық, аргентиналық және ресейлік әскерлердің арасында найзалар әлі де қолданылып жүрді. Неміс атқыштар бөлімдерінің барлығы (курасиерлер, гусарлар, драгундар және уландар) өздерінің негізгі қаруы ретінде болат түтікшелі ұзын найзаларды (stahlrohrlanze) сақтап келді. 1914 жылы ресейлік әскери атқыштар полкінің (гусарлар, уландар және драгундар) жартысы, сондай-ақ барлық казактар тікелей қызметте найзамен қаруланған болатын. Британдық атқыштар 1903 жылы Екінші Бур соғысынан кейін, салтанатты мақсаттардан басқа, найзаны қолдануды тоқтатты; бірақ консервативті қайта қарау 1909 жылдан 1928 жылға дейін оны қайтадан тікелей қызметтегі қару ретінде енгізуге алып келді. Француз армиясында жеке найзалы полктер болмаған, бірақ 1914 жылы жиырма алты драгун полкі мен кейбір жеңіл атқыштар бөлімдері ұзындығындағы болат найзаларды алып жүрді. Француздар бұрын британдық атқыштар қолданған үнді бамбугынан жасалған найзаларды сынақтан өткізген, бірақ оларды соқтығысудың күшіне төтеп беру үшін тым нәзік деп тапқан. 1920 жылға дейін бар болған алты итальяндық ланцери полкі 1870 жылғы шаған ағашынан жасалған найзаның үлгісін қолданды, ол тепе-теңдігімен және басқаруға ыңғайлылығымен ерекшеленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін, атқыштар үшін найзалардың немесе сабырдың тиімдірек екендігі туралы пікірталас болды, бірақ екеуі де заманауи отты қарулар мен артиллерияға тең келмеді. Кейбір әскерлер соғыс бойына найзаларды қолдануды жалғастырды, бірақ 1914 жылы Франция мен Бельгиядағы алғашқы шайқастардан кейін Батыс майданында олар сирек қолданылды. Шығыс майданында атты әскерлер әлі де маңызды рөл атқарды және найзалар ресейлік, неміс және австриялық әскерлерде шектеулі қолданысқа ие болды. 1920-1930 жылдары көптеген әскерлерде найзаларды тікелей қызметте қолдану тоқтатылды. Неміс атқыштар, британ атқыштар сияқты, 1927 жылға дейін найзаны қызметтік қару ретінде сақтап келді. Кейбір әскерлер тек салтанатты мақсаттар үшін найзамен қаруланған атқыштар бөлімдерін сақтап қалды. Польша атқыштар 1934 немесе 1937 жылға дейін найзаны қару ретінде қолдануды тоқтатпады және оны Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін оқу және салтанатты мақсаттарда пайдаланды.

In 1914, lances were still being carried by regiments in the British, Indian, French, Prussian, Italian, Chilean, Portuguese, Japanese, Spanish, Ottoman, Belgian, Argentine, and Russian armies, among others. Almost all German cavalry branches (cuirassiers, hussars, dragoons, and uhlans) retained steel tube lances (stahlrohrlanze) in length, as their primary weapon. As late as 1914, half of the troopers in each Russian regular cavalry regiment (hussars, uhlans, and dragoons) carried lances on active service, as did all cossacks. The British cavalry lost the lance for all but ceremonial use in 1903, following the Second Boer War; but a conservative revaluation led to its reintroduction as an active service weapon from 1909 to 1928. The French army did not have lancer regiments as such, but steel lances in length were carried by the twenty six dragoon regiments and some light cavalry units in 1914. The French had earlier tested the Indian bamboo lances used by the British cavalry, but had rated them as being too fragile for the shock of encounter. The six Italian lancieri regiments still in existence until 1920 carried the 1870 model of ashwood lance, noted for its balance and manageability. Prior to the outbreak of World War I, there had been controversy as to whether lances or sabres were the more effective armes blanche (i. e. mêlée weapons) for cavalry, but neither proved a match for modern firearms and/or artillery. Some armies continued to use lances throughout the war, but they seldom saw use on the Western Front after initial clashes in France and Belgium in 1914. On the Eastern Front, mounted cavalry still had a role and lances saw limited use by the Russian, German, and Austrian armies. During the 1920s and 1930s, the use of lances ceased for active service in most armies. The German cavalry retained the lance as a service weapon until 1927, as did the British cavalry until 1928. Some other armies retained lance armed cavalry units for ceremonial purposes only. The Polish cavalry did not discard the lance as a weapon until 1934 or 1937 and continued to use it for training and ceremonial purposes until the outbreak of World War II.

Қазіргі лаңкестік бірліктер

Кейбір заманауи бронеатты ат әскерлері әлі күнге дейін тарихи және салтанатты себептермен найзагер полктары деп аталады. Испания армиясында (Корольдік гвардияның эскорт эскадрильясының Корольдік лансерлер тобы және 11-ші ат әскері полкінің Бурбондық лансерлер тобы), Ұлыбританияда (Royal Lancers), Үндістанда (2-ші лансерлер (Гарднердің ат әскері) және 20-шы лансерлер), Бельгияда (1/3-ші лансерлер батальоны), Португалияда (2-ші лансерлер полкі), Пәкістанда, Италияда (5-ші Новара лансерлері, 6-шы Аоста лансерлері, 8-ші Монтебелло лансерлері), Австралияда (12/16-шы Хантер-Ривер лансерлері, 1/15-ші Корольдік Жаңа Оңтүстік Уэльс лансерлері), Аргентинада (2-ші танк ат әскері полкі "Генерал Паздың лансерлері"), Канадада (Лорд Строконның ат әскері), Чилиде (5-ші ат әскері полкі "Лансерлер"), АҚШ-та (Ұлттық лансерлер, Массачусетс Ұйымдастырылған әскері) мысалдар бар.

Лансерлер деп классификацияланбаса да, Бразилия армиясының "Dragões da Independência" (1-ші гвардия полкі) және Колумбия Ұлттық армиясының элиталық сарбаздары "Lanceros" деп аталады. Португалия Ұлттық Республикалық гвардиясының атты эскадрильялары, Чили, Аргентина, Боливия және Перу сияқты Оңтүстік Америкадағы көптеген ат әскері полктері сияқты, атты парадтарда найза алып жүреді. Қазіргі итальяндық "Lancieri di Montebello" полкінің (8-ші) жасақтары 1920 жылға дейін жауынгерлік қару ретінде қолданылған найзалармен қаруланған күйде парадқа қатысады.