Кіріспе

Сара Филдлинг (1710 жылдың 8 қарашасы – 1768 жылдың 9 сәуірі) – ағылшын жазушысы, романист Генри Филдлингтің қарындасы. Ол 1749 жылы жарық көрген «Гувернант немесе Кішкентай қыздар академиясы» романын жазды, ол ағылшын тілінде балаларға арналған тұңғыш роман деп есептеледі. Одан бұрын 1744 жылы «Дэвид Симплдің басынан өткен оқиғалар» романымен де сәттілікке жеткен.

Балалық шақ

Сара Филдинг 1710 жылы Дорсет графтығының Ист-Стор қаласында Эдмунд Филдинг пен оның әйелі Сараның (Генри мен Урсуладан кейін 1718 жылы қайтыс болған) отбасында дүниеге келді; оның кіші сіңлілері Анна, Беатрис және Эдмунд болды. Сараның әкесі, Джон Филдингтің үшінші ұлы Эдмунд, әскери шенеунік және Денбиг графының туысы болды (оның әкесі Джон 3-ші графтың кіші ұлы еді). Эдмунд өзінің тегін "Филидинг" деп жиі жазса да, Генри мен Сара екеуі де "Филдинг" деп жазды. Денбиг графы Генри Филдингтен неліктен солай екенін сұрағанда: "Бұл туралы білмеймін, мырза, бірақ біздің әулетіміздің бұтағы ең бірінші қалай жазу керектігін білген болса керек", - деді. Сара Филдингтің анасы Сара Гулд, корольдік сот судьясы сэр Генри Гулдтың қызы болды, ол кейіннен патшайымның сотына қайта тағайындалды. Бұл тегі Эдмунд Филдингтің балаларының ерте өмірін және білімін түсіну үшін маңызды. Эдмунд балаларының күтімін әйелі Сара Гулдқа қалдырып, өзі Лондонда мансап құрды. Балалар Гластонберидегі үйінде және әкесінің әкесінің үйінде (Джон Филдинг Кембриджде білім алған, үш шіркеуге қызмет еткен, Ирландияда епископтыққа үміткер болған дін қызметкері) Ист-Сторда өсті. Генри Итонға жіберілді, ал қыздарының барлығы Мэри Рукс атындағы пансионға жіберілді. Бұл "академиялық емес еді, бірақ кейін ол грек, латын, француз және ағылшын тілдерін жақсы меңгерді". 1718 жылы Эдмундтың бірінші әйелі (Филдингтің анасы) қайтыс болғаннан кейін, Эдмунд бірнеше баласымен бірге келген Рим католигі жесірі Анна Рафаға үйленді, кейіннен Эдмунд Генри мен Сараның ағасы және жартылай інісі, болашақ реформатор Джон Филдингті дүниеге әкелді. Сэр Генри мен леди Сара Гулд (Филдингтің анасының ата-анасы) балалардың анасы қайтыс болғанға дейін Эдмундпен араздасып кеткен. Леди Гулд Эдмундтың екінші некесіне наразы болды, ал Энн Филдинг (туған тегі Рафа) отбасының ересек буынынан католиктерге қарсы сезімге ұшырады. Леди Гулд Аннаға және оның отбасыға қосылуына соншалықты қарсы болды, 1721 жылы ол балалардың қамқорлығына және Ист-Стордағы отбасылық үйге иелік етуге талап қойды. Ол соңында жеңіске жетіп, балалар бірнеше жыл бойы әкесін көре алмады.

Жазушылық мансап

1740 жылдары Филдинг Лондонға көшіп, кейде әпкелерімен, кейде інісі Генри мен оның отбасымен бірге тұрды. Отбасының әйелдері қалың малға жеткілікті ақшасы болмағандықтан, ешқайсысы үйленбеді. 1733 жылы леди Гулд қайтыс болғаннан кейін де балаларға көп ақша қалмады. Филдинг өмір сүру үшін жазуға кірісті, бұл ағасымен бірге тұрып, оның үй шаруасын қарауынан басталды. 1742 жылы Генри Филдинг «Джозеф Эндрюс» романын жариялады, ал Сара Филдингке кітаптағы екі кейіпкер – Леонорадан Хорациоға жазылған хаттың авторы екені жиі айтылады. 1743 жылы Генри Филдинг «Miscellanies» (Джонатан Уайлдтың өмірбаянын қамтиды) атты жинағын жариялады, ал оның қарындасы Анна Болейннің өмірбаянын жазған болуы мүмкін. 1744 жылы Филдинг «Дэвид Симплдің адал дос іздеудегі оқиғалары» романын жариялады. Ол, әдеттегідей, қаржылық қиындыққа тап болғанын айтып, анонимді түрде жарияланды. Роман үлкен сәттілікке ие болды және замандастарының, соның ішінде баспагер және романист Сэмюэл Ричардсонның мақтауына бөленді. «Ахлақты роман» ретінде ол мұрадан айырылған екі жұптың тағдырын көрсетеді. Екі қаһарман да «әйелдердің зиялылық қабілетін шектеуге және әйелдің адал еңбекпен күнкөріс табуына кедергі келтіруге» наразылық білдіреді. Одан кейін екі жұптың «Таныс хаттары» (1747) және кейінірек басылымға (1753) қосылған том жарық көрді. Өзі Генри Филдингтің сатирасына ұшыраған Ричардсон, Сара мен Генридің жазу таланты тең екенін айтты. «Дэвид Симплдің оқиғалары» он апта ішінде екінші рет басылып шықты және француз және неміс тілдеріне аударылды. Сара Филдингтің басқа романдарының тақырыптық беттерінде олардың «Дэвид Симплдің авторы» екені жиі жазылған. Роман осыншалықты танымал болғандықтан, Филдинг 1747 жылы романға эпистолярлық қосымша ретінде «Дэвид Симплдің негізгі кейіпкерлері арасындағы хаттарды» жазды. 1753 жылы ол «Дэвид Симплдің оқиғалары» романына жалғас ретінде «Дэвид Симпл: Соңғы томды» жазды. «Дэвид Симпл» – ең алғашқы сезімтал романдардың бірі, ол шынайы достық іздеген, жақсы мінез-құлық пен моральдық күшпен жеңіске жеткен саяхатшы батырды бейнелейді. Ол некеде бақытты және қаланың бұрқылдаған өмірінен аулақ, ауылдық, шабытты өмірде табады. Simple, белгілі бір жағынан, Генри Филдингтің «Джонатан Уайлд» және «Том Джонс» романдарының «Жүрексіз» кейіпкерінің аналогы. Алайда, ол сыбайлас жемқорлықтан құтылып, жаңа Утопияның үйлесімділігінен ғана тыныштық табатын басқа да сезімтал кейіпкерлермен де ортақ белгілері бар. Бірақ, оның «Соңғы том» кітабында Филдингтің шығармалары, Генри Филдингтің шығармалары сияқты, қараңғырақ және арам, азғын әлемде игіліктің жеңіске жетуіне деген сенімі азайған. Сара Филдинг тағы үш роман жазды. Олардың ең маңыздысы – «Гувернанта» немесе «Кішкентай әйел академиясы» (1749), бұл ағылшын тілінде балаларға арналған бірінші роман. Одан басқа, ол «Деллвин графинясының тарихы» (1759) және «Офелияның тарихы» (1760) атты кітаптарды жазды. Сыншы ретінде Сара Филдингтің «Клариса туралы ескертулері» (1749) Сэмюэл Ричардсонның «Клариса» романына арналған. Биограф ретінде ол грек және римдік дереккөздерден жазылған, Рим дәуіріндегі екі әйгілі әйелдің өміріне арналған «Клеопатра мен Октавияның өмірі» (1757) тарихын жазды. Ол аудармашы ретінде Ксенофонттың «Сократтың естеліктері» (1762) және «Сократты сотталу алдында қорғау» (1762) еңбегін, көне грек жазушысы және сарбазы Ксенофонттың философқа арналған еңбегін шығарды.

Соңғы жылдар

Филдингтің қарындастары 1750 және 1751 жылдар аралығында, ал Генри 1754 жылы қайтыс болды. Филдинг Лондоннан зейнеткерлікке шығып, Бат қаласының сыртындағы шағын үйге көшті. Белгілі қайырымдастық шаруағасы Ральф Аллен және оған тең дәрежеде танымал Элизабет Монтегю (Blue Stockings Society мүшесі) оған қаржылық көмек берді. Шамамен 1767 жылы Элизабет Монтегюдің қарындасы Сара Скотт Филдингті әйелдердің утопиялық қоғамдастығында тұруға шақырды, бұл «Мыңжылдық зал» романында сипатталған утопияны құруға жасалған әрекет болды, бірақ Филдинг бас тартты. Ол 1768 жылы қайтыс болды. Бат аббаттығының батыс жағындағы галереясында оған арналған ескерткіш тақта орнатылған.