Кіріспе
Совет физигі және диссиденті (1924–2020)
зоолог
the zoologist
Мемлекетсіз (1986–1990)
(1990–1991)
Мемлекетсіз (1991–1993)
(1993–2020)
| ұлттығы = ресейлік
| этностығы =
| саласы = Үдеткіш физика, Ядролық физика
| жұмыс орындары = * Теориялық және тәжірибелік физика институты
Ереван физика институты
Жердің магниттік құбылыстарын және радио толқындардың таралуын зерттеу институты
Корнелл университеті
Америка Ғылым және өнер академиясы
Amnesty International ұйымының кеңестік бөлімі
Мәскеу Хельсинки тобы
| білім алған жері = Мәскеу мемлекеттік университеті, Теориялық және тәжірибелік физика институты
| ғылыми жетекшісі =
| докторанттары =
| танымал болғаны = ғылыми еңбектерімен және Кеңес Одағындағы адам құқықтары қозғалысына қатысқандығымен
| автор аббревиатурасы bot =
| автор аббревиатурасы zoo =
| ықпал еткендер =
| ықпалы тигендер =
| жүлделер = Картер Менил Адам құқықтары жүлдесі (1986), құрметті доктор Uppsala университеті (1990), Николсон гуманитарлық қызмет медалі (1995), Андрей Сахаров жүлдесі (APS) (2006),
Роберт Р. Уилсон бөлшектерді үдету физикасы саласындағы жетістіктері үшін жүлдесі, Американ физика қоғамы (2020)
| діні =
| түсіндірмелер =
| әйелі = * Галина Папкевич
Ирина Лагунова
Ирина Валитова
Сидней Орлов
| балалары = ұлдары Дмитрий, Александр, Лев, адам құқықтары белсендісі, кеңестік диссидент, Мәскеу Хельсинки тобының негізін қалаушы, Кеңес Amnesty International тобының негізін қалаушы. Хельсинкидегі адам құқықтары туралы келісімдерді қадағалағандығы үшін тоғыз жыл түрмеде және ішкі жер аударылуда болған кезде ол ар-ождан тұтқыны деп жарияланды, ол Кеңес Одағындағы адам құқықтары қозғалысының негізін қалаушы ретінде Amnesty International тарапынан ар-ождан тұтқыны деп жарияланды. Жер аударылудан босағаннан кейін Орлов АҚШ-қа көшіп кетуге рұқсат алды және Корнелл университетінде физика профессоры болды.
(1990–1991)
Stateless (1991–1993)
(1993–2020)
| nationality = Russian
| ethnicity =
| field = Accelerator physics, Nuclear physics
| workplaces = * Institute for Theoretical and Experimental Physics
Yerevan Physics Institute
Institute of Terrestrial Magnetism and Propagation of Radio Waves
Cornell University
American Academy of Arts and Sciences
Soviet section of Amnesty International
Moscow Helsinki Group
| alma mater = Moscow State University, Institute for Theoretical and Experimental Physics
| doctoral advisor =
| doctoral students =
| known for = his scientific work and participation in human rights movement in the Soviet Union
| author abbrev bot =
| author abbrev zoo =
| influences =
| influenced =
| prizes = Carter Menil Human Rights Prize (1986), honorary doctorate Uppsala University (1990) Nicholson Medal for Humanitarian Service (1995), Andrei Sakharov Prize (APS) (2006),
Robert R. Wilson Prize for Achievement in the Physics of Particle Accelerators American Physical Society (2020)
| religion =
| footnotes =
| spouse = * Galina Papkevich
Irina Lagunova
Irina Valitova
Sidney Orlov
| children = sons Dmitri, Aleksandr, Lev human rights activist, Soviet dissident, founder of the Moscow Helsinki Group, a founding member of the Soviet Amnesty International group,. He was declared a prisoner of conscience while serving nine years in prison and internal exile for monitoring the Helsinki human rights accords, he was declared a prisoner of conscience by Amnesty International as a founder of the human rights movement in the Soviet Union. Following his release from exile, Orlov was allowed to emigrate to the U. S. and became a professor of physics at Cornell University.
Ерте мансап
Юрий Орлов 1924 жылы 13 тамызда жұмысшы отбасында дүниеге келіп, Мәскеудің маңындағы ауылда өсті. Оның ата-анасы Клавдия Петровна Лебедева және Федор Павлович Орлов болды. 1952 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін бітіріп, теориялық және эксперименттік физика институтында аспирантураны бастады, кейін физик болып жұмыс істеді. 1956 жылы демократиялық көзқарасын білдірген сөйлегені үшін ол Кеңес Одағының Коммунистік партиясынан шығарылып, жұмысынан босатылды. Орлов 1958 жылы ғылым кандидаты, ал 1963 жылы ғылым докторы дәрежесін алды. Сахаровты қорғап, Орлов 1973 жылы 16 қыркүйекте "Л. И. Брежневке КСРО-дағы зияткерлік артта қалу себептері және оны жеңу туралы ұсыныстар" деген ашық хат жазды, ол жер астындағы "самиздат" арқылы таралды. Бұл хат 1974 жылы Батыс баспасөзінде жарияланды, ал ресейлік баспасөзде тек 1991 жылы ғана жарық көрді. 1970 жылдардың басында Юрий Орловтың "Тоталитарлық емес социализм болуы мүмкін бе?" атты мақаласы да "самиздат" арқылы таралды. Орлов КГБ оған бұл топтың заңсыз екенін айтқанға қарамастан, Мәскеу Хельсинки тобын тарату туралы бұйрықты орындамады. КГБ төрағасы Юрий Андропов "Орлов, Гинцбург және басқалардың әрекеттерін қолданыстағы заңға сәйкес біржола тоқтату қажеттігі туындады" деп шешім қабылдады.
Orlov obtained the Candidate of Sciences degree in 1958 and the Doctor of Sciences degree in 1963. Defending Sakharov, Orlov on 16 September 1973 wrote "Open Letter to L. I. Brezhnev about the Reasons for the Intellectual Backwardness in the USSR and Proposals to Overcome It" which appeared in underground samizdat circulation. The Western press published the letter in 1974 but publication in the Russian press was only in 1991. In the early 1970s, the article by Yuri Orlov "Is a Non Totalitarian Type of Socialism Possible?" also appeared in underground samizdat circulation. Orlov ignored orders to disband the Moscow Helsinki Group when the KGB told him the group was illegal. The KGB head Yuri Andropov determined, "The need has thus emerged to terminate the actions of Orlov, fellow Helsinki monitor Ginzburg and others once and for all, on the basis of existing law."
Тұтқындау және сотталу
1977 жылғы 10 ақпанда Орлов тұтқындалды. 1977 жылғы наурыз айында Орлов өзінің тұтқындалуы туралы "Тұтқындалу жолым" деген мақаласын жариялады. Сот жабық түрде өтті, оған айғақтарды қарауға және куәгерлерді шақыруға рұқсат берілмеді. Сот залы шамамен 50 адамнан, билік таңдаған адамдармен толы болды, ал Орловтың қолдаушылары мен достары, оның ішінде Андрей Сахаров кіруге жіберілмеді, себебі орын жоқ деп айтылды. Сотта Орлов Хелсинки келісімінің ақпарат бостандығы қағидаларына сәйкес, үкіметті сынауға және мұндай сынды таратуға құқығы бар екенін мәлімдеді.
Орловтың сотына қарсы наразылық
АҚШ президенті Джимми Картер үкімнің қатыстығына және сот процесінің жасырындығына алаңдаушылық білдірді. Вашингтон сенаторы Генри М. Джексон кеңестік заңбұзушылықтарды талқылағанда, "Орловтың ісі, Гинцбург пен Шчаранскийдің қамалуы – осының айқын мысалдары" деді. АҚШ Ұлттық ғылым академиясы Орловтың ісіне ресми түрде наразылық білдірді. 1978 жылдың жазында 2400 американдық ғалым, соның ішінде Калифорния университетінің Лоренс Беркли зертханасының физиктері, Сахаров, Орлов және Шчаранский үшін ғалымдар (SOS) атты халықаралық қозғалысты құрды, оның мақсаты ғалымдардың адам құқықтарын қолдау және қорғау болды. SOS-тың бастамашысы американдық физик Эндрю Сесслер, төрағасы – профессор Моррис Припштейн болды. CERN ғалымдары Орловтың "кеңестік үгіт тарату" айыбымен түрмеге қамалуына қарсылық білдірді. Оның қамалуына наразылық ретінде 43 физик Кеңес Одағына барудан бас тартты.
Түрмеге қамау және жер аударылу
Бір жарым жыл бойы Орлов Лефортово түрмесінде, содан кейін Пермдегі 35 және 37-ші лагерьлерде қамалды. Оның лагерде жазған екі мақаласы жасырын түрде шетелге шығарылып, жарияланды. 1983 жылдың 5 шілдесінде Австрия канцлері Бруно Крейский Кеңес басшысы Юрий Андроповқа оны Австрияға босатуды сұрап хат жіберді, бірақ оған қасақана жауап берілмеді. Нью-Йорк негізделген "Хельсинки Уотч" Орловтың денсаулығының нашарлауы туралы мәлімдеме жасады: "Оның жиі бас ауруы мен бас айналуы бар, бұл ескі бас жарақатының салдарынан туындаған. Ол бүйрек және простата қабынуынан, төмен қан қысымынан, ревматизмнен, тіс ауруынан, ұйқысыздықтан және витамин жетіспеушілігінен зардап шегеді. Еңбек лагеріндегі медициналық көмек өте нашар". Ол көп салмақ жоғалтты және тістерінің көп бөлігінен айрылды. Орловтың әйелі оның қаңсырап кеткенін айтып, "мен күйемнің денсаулығы үшін қатты қорқамын. Билік оны бірте-бірте өлтіріп жатыр" деді. 1984 жылы Орлов Сібірдегі Кобяйға жер аударылды және бақшасы бар үй сатып алуға рұқсат берілді.
Депортация және АҚШ азаматтығы
1986 жылдың 30 қыркүйегінде КГБ Орловты Кеңес Одағынан қууды ұсынды, оны Кеңес азаматтығынан айырды және бұл ұсыныс Кеңес Одағы Коммунистік партиясы Орталық Комитеті тарапынан мақұлданды. Орловтың Сібірдегі жер аударылуы АҚШ-КСРО арасындағы журналист Николай Даниловты босату жөніндегі келісімнің бір бөлігі болды. Орловтың елден қуылуы және КСРО-дан шығарылуы Батыс елдерінде Хельсинки процесінің нәтиже беруіне үміттерді жаңартты. АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер: «Орловқа қатысты, біз осы қуанышты оқиғаға өте ризамыз. Егер ол осы елге келсе, онымен кездесуге ниеттенер едік, бірақ ол келе ме, жоқ па, менің білуім мүмкін емес. Оның жоспарларын білмеймін», – деді. 1986 жылдың 10 желтоқсанында Орловқа 100 000 долларлық Картер-Менил адам құқықтары сыйлығы табысталды. 1987 жылы Орлов Корнелл университетінде ғалым және профессор болып жұмыс істей бастады. 1988/89 жылдары Орлов Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымында (CERN) қонақ ғылыми қызметкер болды. Ол адам құқықтары туралы мақалалар жазды және «Қауіпті ойлар» (1991) атты автобиографиясын шығарды. 1990 жылы Горбачев Орловқа және 1966-1988 жылдар аралығында азаматтығынан айырылған тағы 23 көрнекті жер аударылғандар мен эмигранттарға кеңестік азаматтығын қайтаруға бұйрық берді. Орлов Горбачевке: «Сіздің қолыңызда КГБ сияқты зор билік бар, сондықтан сіз реформаларыңызды ешкімнен сескенбей жүзеге асыруыңыз керек. Содан кейін КГБ-ны таратуыңыз керек, өйткені ол – қатерлі ісік», – деді. 1991 жылдың 18 шілдесінде Орлов пен Елена Боннер Кеңес әскері мен арнайы жасақтары Әзірбайжаннан Арменияға мыңдаған армяндарды жүйелі түрде депортациялап жатқаны туралы ашық хат жазды. 1993 жылы Орлов американдық азаматтық алды. 1995 жылы Америка физика қоғамы оған гуманитарлық қызметтері үшін Николсон медалін табыстады. 2005 жылы ол Адам құқықтарын қорғаудағы ерекше еңбегі үшін ғалымдарды марапаттау мақсатында Америка физика қоғамы екі жылда бір рет табыстайтын Андрей Сахаров сыйлығының алғашқы иегері атанды. 2020 жылы Орлов қайтыс болғанға дейін бірнеше күн бұрын Америка физика қоғамы оған 2021 жылғы Роберт Р. Уилсон сыйлығын бөлшектерді үдетушілер физикасындағы жетістіктері және «ғылыми еркіндік рухын бейнелегені» үшін берді. 2004 жылы Орлов Ресей және Владимир Путин туралы пікірін білдіре келе: «Ресей уақытқа қарай кері қадам басып барады. Путин – Сталинге ұқсайды, ол қарақшылар мен мафия тілімен сөйлейді», – деді. 2005 жылдың 24 наурызында Орлов Анна Михалчук, Юрий Самодуров және Людмила Василовскаяға қатысты Сахаров мұражайындағы дін тақырыбындағы көрмеге байланысты қылмыстық қудалауға алаңдаушылық білдіре отырып, Путинге хат жазды. Орлов 2005 жылы «Олар еркіндікті таңдады» және 2014 жылы «Параллельдер, оқиғалар, адамдар» атты кеңестік диссиденттер туралы екі деректі фильмге қатысты. Ол Human Rights Watch Азия консультативтік және академиялық еркіндік комитеттерінің және Global Rights құрметті 25 жылдық комитетінің мүшесі болды. Орлов 2020 жылдың 27 қыркүйегінде 96 жасында дүние салды.