Кіріспе

Шөп жинау машинасы

Шөп жинау машинасы, сондай-ақ силос жинау машинасы, шөп шабу машинасы немесе тілімдегіш деп те аталады, – силос жасау үшін шөптік дақылдарды жинауға арналған шаруашылық құралы. Силос – бұл шөп, жүгері немесе жемдік шөп, ол ұсақ-түйекті етіп кесіліп, сақтауға арналған силосқа, силос сақтағышына немесе силос қаптарына ығыстырылады. Содан кейін ол ферменттеледі, малға азық ретінде қолданылады. Астық силежі – бұл силосқа ұқсас процесс, бірақ кептірілген шөп пайдаланылады.

Қолданылуы

Астық жинау машиналары тракторға қосылатын құралдар немесе өздігінен жүретін агрегаттар болуы мүмкін. Кез келген жағдайда, олар барабаннан (кескіш басы) немесе оған бекітілген бірнеше пышақтары бар дөңгелектен тұрады. Бұл барабан немесе дөңгелек силосоны шауып, орақшының түсіру құрылысы арқылы вагонға шығарады – вагон орақшыға тіркелген немесе оның қасында келе жатқан басқа көлікке қосылған болуы мүмкін. Тартылатын орақшылар бір реттік, екі реттік немесе дәл кесуге арналған болып бөлінеді. Көптеген үлкен машиналар материалдың жылдамдығын арттыру және түсіру процесін жақсарту үшін қайырмалы үдеткіштермен жабдықталған. Ескі машиналар кабельдермен, кейін гидравликалық жүйелермен, ал жаңа үлгілер электроникамен басқарылады. Шағын шаруашылықтарда тартылатын орақшылар әлі де қолданылып жүр, бірақ силос жасаудың тиімді жолы – трактор немесе жүк көлігімен бірге жүретін өздігінен жүретін машинаны пайдалану. Қазіргі ең ірі машиналар қуаты 400 тоннаға дейін силос шығара алатын қозғалтқыштармен жабдықталған, бір өткелде 11 метрге дейін жүгеріні кесе алатын кескіш бастарына ие және сағатына 400 тоннадан астам силос өндіруге қабілетті. Вагон толғаннан кейін, оны ажыратып, силогоға жөнелтіп, түсіруге болады, содан соң тағы бір вагон тіркеледі. Жүгері мен шөпті кесу үшін әртүрлі жабдықтар қажет болғандықтан, әр түрлі силос үшін әртүрлі кескіш бастар қолданылады, оларды орақшыға қосып, ажыратуға болады. Шөп силососын жинау алдында кеуітіп алу үшін кесіледі, содан соң жиналған шөптерден (қатарлар) жинау басымен (жұмбақпен) жиналады. Жүгері мен бүкіл дақылдарды тікелей кескіш басымен, дискілі кескіштермен, алмалы пышақтармен немесе үлкен ара тәрізді пышақтармен кесіледі. Дәнді дақылдарды, мысалы жүгері мен соргоны жинау кезінде осы өсімдіктердің дәндерін жарып алу үшін, қуатты серіппелермен бірге қысылған тістері бар екі дорбадан тұратын ядролық процессорлар (ЯП) жиі қолданылады. Ядролық процессорлар кескіш бас пен үдеткіш арасында орнатылады. Көптеген астық жинау машиналарында ЯП-ты тез алып тастап, дәнді емес дақылдарды кесу үшін шөп түсіру құрылысына ауыстыруға болады. Шөптен, каноладан, сұлыдан немесе бидайдан жасалған силос (пышақтың, кескіш бастың және кесу ұзындығының конфигурациясына байланысты) белгілі бір мөлшердегі бөлшектерге кесіледі және ферментация процесін жеделдету үшін бактериялар, ферменттер, көбелектерге қарсы заттар және консерванттармен өңделеді. Жүгері немесе соргодан жасалған силосқа қоспалардың қажеті жоқ, себебі бұл өсімдіктерде қант пен крахмалдың деңгейі жоғары. Дегенмен, жүгері мен соргоның ферментациясын күшейту үшін оларға жиі қоспалар қосылады.