Кіріспе
Брайтон Рок – Грэм Гриннің 1938 жылы жарық көрген, кейіннен кино және театрға бейімделген романы. Роман 1930-шы жылдардағы Брайтон қаласындағы құқық бұзушылықтар мен қылмыстың қызықты оқиғасы. Гриннің католиктік тақырыптар мен моральдық мәселелерді зерттейтін алғашқы туындысы, ондағы әлеуметтік теңсіздік және зұлымдық мәселесіне қатысты көзқарас қайшылықты және беймаз.
Brighton Rock is a novel by Graham Greene, published in 1938 and later adapted for film and theatre. The novel is a murder thriller set in 1930s Brighton. The first of Greene's works to explore Catholic themes and moral issues, its treatment of class privilege and the problem of evil is paradoxical and ambivalent.
Сюжет
Бұл роман мен Гриннің бұрынғы "Сату үшін қару" (1936) романы арасында кездейсоқ байланыс бар, өйткені "Сату үшін қару" романында айтылған бандит бас Киттің өлтірілуі он жеті жасар социопат Пинкиге өз бандитын басқаруға мүмкіндік береді және осылайша Брайтон Рок оқиғаларын қозғалтады. Китті өлтірудің себебі Чарльз "Фред" Хейлдің Daily Messenger газетінде ойын автоматтары туралы жазған есебі болды. Енді Хейл Брайтонға газет байқауы үшін анонимді түрде карточкалар тарату үшін жіберілді және оны Пинкидің мафиясы аңдып жатқанын түсінеді. Хейл орта жастағы Айда Арнольдты бір пабта, содан кейін қасқырлар жақындап келе жатқан кезде Palace Pier-де кездестіреді, бірақ ол оған не болғанын түсінбестен, оны алып кетеді. Полицияның тергеуін шатастыру үшін Пинки банда мүшесі Спайсерге Хейлдің карталарын қала бойынша таратады, содан кейін он алты жасар Роза официантка болып жұмыс істейтін кафеден бір картаны алуға тырысады. Роза Спайсердің картаны тастап кеткенін көргендіктен, Пинки оның алдау жолын жоққа шығара алатынын және бұған жол бермеу үшін шаралар қабылдауы керектігін түсінеді. Сондықтан ол Роузды өзіне ғашық болғанша аңдып отырады, оның мақсаты - оған қарсы куәлік ете алмауы үшін үйленуге тырысу. Шын мәнінде ол оған қарайды, өйткені ол өзі сияқты әлеуметтік жағынан кедейліктен шыққан көршіліктен келеді, тіпті ол оны физикалық тұрғыдан да жек көреді. Лондонда Айда Хейлдің өліміне қатысты тергеу туралы оқиды, оның жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғаны анықталды. Ол Халедің соңғы рет көрген кездегі үрейін еске түсіріп, Брайтонға барып, толық оқиғаны анықтауға шешім қабылдайды. Ол жерде ол өзінің бұрынғы төсек серіктерінің бірінің көмегін алады және сәттілікпен сәттілікпен сәттілікпен саяхаттайды. Оның сұрақтары көп ұзамай оқиғаның негізгі тұстарын анықтайды, тіпті Роуз үнемі ынтымақтастықтан бас тартып, Пинкиге Айданың тергеуін ескертеді. Пинкиді Коллеонимен сұхбаттасуға шақырады, оның мақсаты Брайтонның барлық заңсыз операцияларын басқару. Сол кезде Пинки Коллеонидің шақыруын қабылдауға тым сенімді болды. Кейін ол Коллеониді Спайсерді өлтіруге итермелеу үшін қайта қарастырған сияқты, оны Пинки хабаршы етіп шығаруға жақын деп күдіктенді. Шын мәнінде, екі адам да жылқы жарыстарында жалаңаш шабуылға ұшырайды, бірақ бөлек қашып кетеді. Спайсердің әлі тірі екенін білген Пинки оны тұрақсыз баспалдақтан лақтырып өлтіреді және олардың қорқынышты адвокаты Превитті кінәлайды. Романның бастапқы басылымында адвокаттың аты Дрюит болды. Ол Prewitt ca деп өзгертілді. 1970 жылы оны өлтіруді жасыруға көмектесуге мәжбүр етті. Превитт сонымен қатар Пинки мен Роузға некелеріне заңдық кедергілерден аулақ болуға көмектесті, ал Пинки Роуздың оның қылмыстылығын білгенін, бірақ оған мән бермегенін біледі. Ұсталған сезімде және оның бандитының қалдықтары ыдырап жатқан кезде Пинки Ида оны полицияға ұстауға жақын деп Роузға өзін-өзі өлтіру келісімін ұсынады. Оның жоспары - оны Бейбіт мекеннің дамуындағы курортында өзін атып өлтіруге мәжбүрлеу, бірақ келісімнің өз бөлігін орындамауы. Айда Розаның қауіп-қатерде екенін сезініп, оларды аңдып жүр, ол өзімен бірге полиция қызметкерін алып келді. Пинкидің шабуылшыларға лақтырып жіберуге тырысуы сәтсіз аяқталады және ол өзі соқырланып, жардан құлап қалады. Роза кейінірек өкіндіріп, Пинкиге тіпті тозаққа дейін еріп кетуге ниетті екенін діни қызметкерге түсіндіреді. Оған Пинки оны жақсы көргендіктен, онда жақсылық бар және ол оның түпкілікті құтқарылуының құралы болуы мүмкін деп айтылады. Ол үйлену күні түсірген жазбасын ойнатуды асыға күтіп, кетеді, бірақ оның жек көрушілігін жариялағанын түсінбейді.
Тақырыптар
Дегенмен, сырттай қарағанда қылмыстық триллер болғанымен, бұл кітап Гриннің діни романдарының алғашқысы ретінде де белгілі және күнәнің мәні мен мораль негіздері туралы Рим-католик дінінің ілімдерін зерттейді. Пинки мен Роуз католиктер (Грин сияқты), ал олардың сенімдері Иданың жақсы мен жаманды сезіну қабілетімен қарама-қайшы келеді. Грин осы кітапта кейінгі романдарының негізгі тақырыбы болар моральдық мәселелерді де көтеріп, Пинки сияқты қатыгез жаратылыстың Құдайдың шексіз мейірімінде қандай орны бар деген сұрақ қояды. Роуз Пинкинің тартқан жазасын бөліскім келіп, алайда оның дилеммасының шешімі тек мойындау бөлмесіндегі әңгімесінде ғана көрінеді. Сол жерде дін қызметкері оны Құдайдың сот талғасуы туралы католик іліміне қарсы шыққан және "күнәға батырған жандардың бірі де болса, оның да күнәға батуын қалаған" аты-жөні белгісіз француздың мысалына сілтейді. Бұл, шын мәнінде, Шарль Пегидің тағдыры еді. Проблеманың тағы бір қиын тұсы – роман аталымында айтылғандай, ортаға байланысты қалыптасқан мінезді өзгерту мүмкін еместігі. Біріншіден, тас – теңіз жағалауындағы курорттарда сатылатын, ішіне қаланың атын жазып, ұзындығы бойымен созылған тәтті тағам. Оның сынықтарында қаланың аты көрінеді. Ең қарапайым түсінігінде, ол 1930 жылдардың жаппай жағажай қалашығын білдіреді, оның кемтарланған ауданынан Пинки мен Роуз де шыққан. Алайда, сюжет бойынша ол Хейлді тұншықтыру үшін ирониялық түрде таңдалған қару. Одан да әрі, ол Ида үшін – өзгеруге келмейтін адам табиғатының символы. Пеги осы икемсіздікке қарсы шықты. Романның қарама-қарсылықтарды бейнелеуі оның мағынасына тағы бір күрделілік қосады. Брайтонның туристік әлемі мен осы мүмкіндікті пайдаланатын қылмыстық әлем бір-біріне қарама-қарсы болғанымен, бір-біріне тәуелді. Оның сәнді қонақ үйлері мен барларында қонақтап жүрген бай адамдар, жағажайда тіршілік ететін кедейлермен, көшеде дұға оқып отырған қарт әйелмен және Пинки мен Роуз сияқты, оларды өсірген апатты аудандардан қашуға тырысатын кейіпкерлермен қарама-қайшы келеді. Сонымен қатар, жақсылық пен жамандыққа қатысты католик идеологиялық түсініктер мен Иданың гуманистік моральдық сезімі арасындағы ешқандай келісім жоқ, бұл қарапайым баламалардың қанағаттандырылмаған салыстыруынан әлдеқайда асып түседі. Бұл екеуі бір-бірін жоққа шығарады. Сондықтан, 7-тарауда Ида Розамен дауласып жатқанда: "Мен жақсы мен жаманның айырмашылығын білемін. Сіздерге оны мектепте үйретпеген", – деді. Роза жауап бермеді; әйелдің сөзі рас еді: осы екі сөз оған ештеңе білдірмеді. Олардың дәмін күштірек тағамдар – Жақсылық пен Жамандық жойды. Бұл роман бірнеше рет тоқталатын тағы бір парадоксқа әкеледі: олардың ортақ шығу тегінен басқа, Пинки мен Роуз бір-біріне соншалықты қарама-қарсы, олар бірге толық нәрсе құрайды. Басқа бір зерттеушінің айтуынша: "Олардың бір-бірімен байланысы бар жалғыз нәрсе – католик романының парадоксы".
"I know the difference between Right and Wrong. They didn't teach you that at school," Rose didn't answer; the woman was quite right: the two words meant nothing to her. Their taste was extinguished by stronger foods Good and Evil. This leads to a further paradox on which the novel dwells more than once: that, their common origin apart, Pinkie and Rose are so much opposites that they make a whole. As another interpreter has commented, "Their only possible relation is the paradox of the Catholic novel".
Бейімделулер
Романнан бірнеше драмалық бейімделулер жасалуда. Сахнаға арналған алғашқы туындыны Уолтер Керр мен Лео Брейди Вашингтондағы Америка Католиктік университетінің театры үшін жазды. Шоуда Эрик Линден Пинки рөлінде ойнады және 1942 жылдың 4-10 ақпаны аралығында көрсетілді. Келесі жылы Ұлыбританияда Франк Харвидің пьесасы Ричард Аттенборо мен Дулси Грейдің қатысуымен Вест-Эндтегі Гаррик театрында жүз рет қойылды. 2004 жылы композитор Джон Барри мен лирик Дон Блэк роман негізінде музыкалық нұсқа жазды. Шоу 20 қыркүйекте Лондонның Альмейда театрында ашылып, 13 қазанға дейін жалғасты. Бірақ, нашар сын-пикирлерге байланысты, Вест-Эндке көшірілмеді. Теренс Раттиган мен Гриннің өзі 1948 жылғы фильмнің сценарийін жазды, оны Джон мен Рой Болтинг өндіріп, режиссерлік етті. Фильмде Пинки рөлінде тағы да Ричард Аттенборо, ал Роза рөлінде Кэрол Марш ойнады. АҚШ-та фильм "Жас Scarface" деген атпен шықты. Романдағы кульминациялық сахна Palace Pier-де өтеді. Жаңа ғасырда Роуэн Джоффе 2010 жылы фильмді бейімдеп, режиссерлік етті, онда Сэм Райли Пинки, Андреа Ризеборо Роза және Хелен Миррен Айда Арнольд рөлдерін ойнады. Гриннің 1930 жылдардағы романынан уақыт бойынша алшақтау жасап, фильм 1960 жылдардағы Брайтон қаласының бөлінген Модс және Рокерлер субмәдениетінде өтеді. Сондай-ақ, екі радиолық бейімделу де жасалды. Эвелин Расселдің BBC Home Service үшін 90 минуттық драмалық қойылымы 1953 жылы Джимми Томпсонның Пинки рөлінде ойнауымен эфирге шықты. 1994 жылы Кен Уитмор Джон Йорк режиссерлік еткен және Стивен Маккинтош Пинки рөлінде ойнаған бес бөлімді BBC радио драмасы үшін әңгімені бейімдеді.