Кіріспе
Ирландиялық ақын, ағылшын және ирланд тілдеріндегі шығармаларымен танымал. Австралиялық коляскадағы баскетболшы Майкл Хартнетт (Mícheál Ó hAirtnéide) (18 қыркүйек 1941 – 13 қазан 1999) – ағылшын және ирланд тілдерінде жазған ирланд ақыны. Ол 20 ғасырдың соңындағы ирланд әдебиетінің ең маңызды тұлғаларының бірі және «Мунстердің де-факто лауреат ақыны» деп есептеледі.
the Australian wheelchair basketball player
Michael Hartnett (Mícheál Ó hAirtnéide) (18 September 1941 – 13 October 1999) was an Irish poet who wrote in both English and Irish. He was one of the most significant voices in late 20th century Irish writing and has been called "Munster's de facto poet laureate".
Ерте өмірі және өмірбаяны
Майкл Харнетт Лимерик графтығының Крум ауруханасында дүниеге келді. Ата-анасының аты Харнетт болса да, ол туған күні туралы куәлігінде қатемен Харнетт деп тіркелген. Кейінгі өмірінде ол заңды атын өзгертпеді, себебі оның заңды аты ирландтық Ó hAirtnéide атына жақын болды. Ол Ньюкасл Вест қаласының, Лимерик графтығының Мейден-стрит ауданында өсті. Лимериктегі балалық шағының көп бөлігін жақын маңдағы ауылдағы Камас жерінде тұратын әжесі Бриджит Халпинмен бірге өткізді. Харнетт әжесінің Лимерик графтығындағы соңғы туған тілде сөйлейтіндердің бірі болғанын айтты, бірақ ол бастапқыда Солтүстік Керриден келген. Ол әжесі көбінесе оған ағылшын тілінде сөйлегенімен, оның достарымен ирланд тілінде сөйлескенін естігенін, сондықтан ағылшын және ирланд тілдері арасындағы теңсіздікті сезбегенін, себебі ол екі тілдің еркін қолданылуын көргенін айтады. Мектепке барғанда ол екі тіл арасындағы керісіп қалуды сезінді және ирланд тілінің жоғалуға жақын тіл ретінде қарастырылып, әдебиетке деген қызығушылықты ұлықтамайтын, ережелерге толы жасалма код ретінде оқытылатынын білгенде таң қалды. Ол Ньюкасл-Вест қаласындағы жергілікті ұлттық және орта мектептерде білім алды. Харнетт орта білімін аяқтағаннан кейін бір күннен соң Англияға эмиграциялап, Лондонның құрылыс алаңында шай дайындаушы болып жұмыс істеді.
Алғашқы жазбалар
Хартнетт осы кезде жазуды бастаған еді және оның туындылары Дублин университетінің колледжінде ағылшын тілі профессоры болған ақын Джон Джорданның назарына ілікті. Джордан Хартнеттті бір жылға университетте оқуға шақырды. Дублинге оралғанда Хартнетт Джеймс Лиддимен бірге "Арена" әдеби журналын шығарды. Ол сондай-ақ, Сэндикоувтағы Джойс мұнарасының сақтаушысы болып біраз уақыт жұмыс істеді. Ол қысқа мерзімге Лондонға қайтып оралды, онда 1965 жылдың 16 мамырында Розмари Грантлимен танысты. Олар 1966 жылдың 4 сәуірінде үйленді. Оның тұңғыш кітабы – "Клише анатомиясы", әйеліне арналған махаббат өлеңдері жинағы, 1968 жылы сыншылардың жоғары бағасына ие болды және оның шығармашылық өмірінің бастауы болды. Ол сол жылы Дублинде тұрақты түрде қоныстанды. Exchequer көшесіндегі телефон станциясында түнгі оператор болып жұмыс істеді. Ол Майкл Смит пен Тревор Джойс басқаратын "New Writers Press" баспасымен жемісті қарым-қатынас орнатты. Олар оның келесі үш кітабын жариялады. Олардың біріншісі – ирланд тілінен аударма "Биэр ескі әйелі" (1969), одан кейін "Таңдамал өлеңдер" (1970) және "Тао" (1972) жарық көрді. Бұл соңғы кітап – қытайлық "Тао-Тэ-Цзин" трактатының нұсқасы еді. Оның "Цыған балладалары" (1973) – Федерико Гарсия Лорканың "Romancero Gitano" туындысының аудармасы "Goldsmith Press" баспасында басылды.
Ағылшын тілінен қоштасу
1974 жылы Хартнетт Дублиннен шығып, өзінің ауылдық тамырларына оралуға, сондай-ақ ирланд тілімен байланысын нығайтуға шешім қабылдады. Ол Ньюкасл Весттен бес шақырым қашықтықтағы Темплглантинге көшіп, Лимериктегі Томмонд білім беру колледжінде шығармашылық жазу бойынша лекция оқыды. Сондай-ақ, 1974 жылы ол Ирландиялық-американдық әдебиет сыйлығы мен Өнер кеңесі сыйлығын бір жылдың ішінде алғаш рет жеңіп алды. 1975 жылы ол ағылшын тілінде жазуды тоқтатып, "өз халқының тіліне құда түсуге" белсенді түрде кірісетінін батыл саяси мәлімдеме етті, осылайша "Ағылшын тіліне қоштасу" (A Farewell to English) атты туындысын жариялады. Одан кейін ирланд тілінде бірнеше томдық жұмыстар жарық көрді: Adharca Broic (1978), An Phurgóid (1983) және Do Nuala: Foighne Chrainn (1984). 1980 жылы ол Ирланд-американдық мәдени институтының сыйлығын, ал 1986 жылы Ирланд өнер кеңесінің ирланд тіліндегі ең жақсы кітап үшін сыйлығын алды. Майкл Хартнетттің өмірінің осы кезеңіне арналған Пат Уолш жазған "Бұзғыншылық әрекеті: Майкл Хартнетттің ағылшын тілінен қоштасуы" атты өмірбаяны 2012 жылы Mercier Press баспасында жарық көрді.
Кейінгі өмірі мен шығармалары
1984 жылы ол Дублинге қайтып, Инчикоре қалашығында тұрып қалды. Келесі жылы ол өзінің жеке өміріндегі соңғы бірнеше жылдағы алабұрлы оқиғаларды баяндайтын «Инчикор Хайку» атты кітабын жариялады. Одан кейін ағылшын тілінде бірнеше кітап жарық көрді, оның ішінде «A Necklace of Wrens» (1987), «Poems to Younger Women» (1989) және «The Killing of Dreams» (1992). Бұл сыншылардың жоғары бағалаған туындылары 1988 жылы Ирландиялық-американдық мәдени институтының сыйлығын, ал 1990 жылы Америка-Ирландия қорының әдеби сыйлығын жеңіп алуға септігін тигізді. «Selected and New Poems» (1994) жинағы Ирландия мен АҚШ-та жарық көрді. Ол сонымен қатар ирланд тілінде жұмыс істеуді жалғастырды және классикалық туындыларды ағылшын тіліне аударудың маңызды томдарын жасады. Олардың қатарында О Бруадер, Даихи О Бруадердің таңдамалы өлеңдері (1985) және О Ратайл, Одаган О Ратайлдің өлеңдері (1999) кіретін еді. Оның «Жинақталған өлеңдері» 1984 және 1987 жылдары екі томдық болып, ал «Жаңа және таңдамалы өлеңдері» 1995 жылы жарық көрді. 1999 жылы оның өмірі мен шығармашылығы туралы «Майкл Хартнетт: Ренстің мойынтірігі» деректі фильмі Ирландия телеарналарында көрсетіліп, сыншылардың жоғары бағасын алды және бірнеше жүлдеге ие болды. Сонымен қатар, 1990 жылдардың соңында оның өлеңдері Ирландияның орта мектептің бітіру емтиханына – Leaving Certificate-ке енгізілді. Семус Хини оны «біздің заманымыздағы ирланд поэзиясындағы ең адал, сынақтан өткен және сүйікті дауыстардың бірі» деп жазды. Хартнетт 1999 жылдың қазан айында алкогольдік бауыр ауруынан, Листоуэлде инсульттан кейін және жылдар бойы ауруханаға көп рет түскеннен кейін қайтыс болды. Ол Ньюкасл-Вест қаласында жерленген. «Жинақталған өлеңдері», «A Book of Strays» және аудармалар 2001, 2002 және 2003 жылдары тиісінше Gallery Press баспасында жарық көрді.
Seamus Heaney has written that he is "one of the truest, most tested and beloved voices in Irish poetry in our time." Hartnett died from Alcoholic Liver Disease in October 1999 following a stroke in Listowel and after repeated visits to the hospital over the years. He is buried in Newcastle West. The Collected Poems, A Book of Strays and Translations were published in 2001, 2002 and 2003 respectively by Gallery Press.
Эйгзе Майкл Хартнетт
Әр қазан айында Майкл Хартнеттің құрметіне Ньюкасл Вест қаласында әдебиет және өнер фестивалі өтеді. Қаланың барлық жерінде түрлі шаралар ұйымдастырылады және белгілі бір қонақ естелік лекция оқып береді. Бұрынғы спикерлердің арасында Нуала О'Фолейн, Пол Дюркан, Дэвид Уайт және Финтан О'Тул болды. Фестиваль аясында жыл сайынғы 4000 евролық Майкл Хартнетт атындағы поэзия сыйлығы да табыс етіледі. Лимерик қаласы және округі кеңесінің өнер басқармасы мен Ирландияның өнер кеңесі қаржыландыратын бұл сыйлық, ақындардың шығармашылық еңбектерін қолдауға және оларды ынталандыруға бағытталған. Бұрынғы жеңімпаздардың қатарында Синед Моррисси және Питер Сирр бар. 2011 жылғы Эйгсе фестивалінде Пол Дюркан, Рори Бреслин жасаған Майкл Хартнеттің толық мөлшердегі қоладан жасалған мүсінін Ньюкасл Вест қаласының алаңында ашты. Хартнеттің ұлы Найл ашылу салтанатында сөз сөйледі.
Отбасылық өмір
Майкл мен Розмаридің Австралияда тұратын Лара деген қызы және Ирландияда тұратын Найл деген ұлы болды. Найл жазушының мұрасын және авторлық құқығын Gallery Press баспасымен бірлесіп басқарады.
Пікірлер
Мёрфи, Хейден (1976), «Англиз тіліне қоштасу» кітабына шолу, Бернетт, Рей (ред.), Calgacus 3, 1976 жылғы көктем, 55- және 56-беттерде.