Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1983 жылы сәтсіз аяқталған Кеңес Одағының экипажды ұшуы.
Aborted 1983 Soviet crewed spaceflight
Союз 7К СТ No.16L, кейде Союз Т-10а немесе Союз Т-10 1 деп аталатын, бұл Союз Т-9 экипажы болған Салют-7 ғарыш станциясына баруға жоспарланған сәтсіз миссия болды. Бірақ, ол іске қосылуға дейін санауды аяқтаған жоқ; 1983 жылдың 26 қыркүйегінде ұшыру алаңында өрт шығып, ұшыру құралы қирады. Ұшыру аппараты жарылмас бұрын алты секундқа бұрын "Союз" ғарыш кемесінің авариялық құтқару жүйесі іске қосылып, экипаж құтқарылды. 2022 жылға дейін, экипажбен бірге ұшу алдында авариялық құтқару жүйесінің іске қосылған жалғыз жағдайы осы болып қала береді.
Soyuz 7K ST No.16L, sometimes known as Soyuz T 10a or Soyuz T 10 1, was an unsuccessful Soyuz mission intended to visit the Salyut 7 space station, which was occupied by the Soyuz T 9 crew. However, it never finished its launch countdown; the launch vehicle was destroyed on the launch pad by fire on 26 September 1983. The launch escape system of the Soyuz spacecraft fired six seconds before the launch vehicle exploded, saving the crew. As of 2022, it remains the only time a launch escape system has been fired before launch with a crew aboard.
Миссияның басты оқиғалары
Екіпаж "Союз-У" күштеуішін отынмен толтыруды күтіп отырды. Көтерілуге шамамен 90 секунд қалғанда, нашар клапан азот газын Блок Б табанының RP 1 турбосорына жіберді. Соры айнала бастады, бірақ ішінде отын болмағандықтан, айналу жылдамдығы жобаланған шегінен асып, жарылып, RP 1 отынының сыртқа ағуына және өртке себеп болды. Өрт тез күштеуіштің табанын жалмап кетті. Титов пен Стрекалов сыртта не болып жатқанын көре алмады, бірақ ерекше дірілдерді сезінді және бірдеңе дұрыс емес екенін түсінді. Ұшыру басқару тобы эвакуация жүйесін іске қосты, бірақ басқару кабельдері жанып кеткендіктен, "Союз" экипажы эвакуация жүйесін өзі іске қоса да, басқара да алмады. Эвакуация жүйесін (LES) іске қосу үшін резервтік радио командасы екі тәуелсіз оператордан жеке командаларды қабылдауды және әрқайсысы 5 секунд ішінде әрекет етуді талап етті, бұл бірнеше секундқа созылды. Содан кейін жарылғыш бұрандалар қызметтік модульден түсіру модулін және жоғарғы күштеуіштен төменгі бөлігін бөліп, орбиталық модуль мен түсіру модулін жоғарғы қоршаудың ішіне алып, 14-17g (137-167 м/с²) үдеумен бес секунд бойы күштеуіштен босатты. Титовтың айтуынша, "Біз күштеуіштің оңнан-соңға қарай шайқалып тұрғанын сезіндік. Содан кейін кенеттен діріл болды және ЭЖС іске қосылғанда сезілді". Эвакуация мұнарасы түсіру модулін тартып алғаннан кейін күштеуіш жарылды. Оның қалдықтары 20 сағатқа жуық күйді. Қоршаудың сыртындағы төрт торлы қанат ашылды және түсіру модулі орбиталық модульден бөлініп, қоршаутан босады. Түсіру модулі жылу қалқанын тастап, қатты отынмен қондыру қозғалтқыштарын ашты және жылдам ашылатын авариялық парашютті іске қосты. Қону күштеуіш алаңына шамамен жерде болды. Екі экипаж мүшесі жоғары үдеуден кейін қатты соққыға ұшырады, бірақ денсаулығы жақсы болды және медициналық көмек қажет етілмеді. Оларды құтқарушылар күтіп алғанда, бірден нервтерін тыныштандыру үшін темекі сұрады. Космонавттарға содан кейін демалуға көмектесетін арақ берілді. KH 11 барлау спутниктері 1983 жылдың соңы мен 1984 жылдың басында бірнеше рет зақымдалған 1-ші алаңның суреттерін қайтарды. Түсіру модулі жөнделіп, кейіннен "Союз Т-15" үшін пайдаланылды. Апаттың тікелей салдары – Салют 7 ғарыш станциясына бекітілген ескірген "Союз Т 9" қайта оралу капсуласын ауыстыру мүмкін болмады. Бұл батыс ақпарат құралдарында Салют 7 бортында қалған космонавттардың (олар бірнеше ай бұрын "Союз Т 9" арқылы келген) ғарышта "қамалып", қайта оралуға мүмкіндігі жоқ екендігі туралы алаңдатушы хабарларға әкелді. ТАСС ақпарат агенттігінің ресми хабарламаларында егжей-тегжейлі мәлімет берілмеді, тек "ЭЖС" космонавттарды құтқарып, "құрылғыда апат болды" делінді. Апаттың толық мән-жайы бірнеше жылдан кейін ғана, гласность кезінде жарияланды. Бірнеше жылдан кейін, АҚШ-тың History Channel телеарнасына берген сұхбатында Титов экипаждың эвакуация ракетасы іске қосылғаннан кейін жасаған алғашқы әрекеті – ғарыш кемесінің кабинасындағы дыбыс жазуын өшіру болғанын айтты, себебі, оның сөзіне қарағанда, "Біз ақырғанбыз".
The crew was sitting on the pad awaiting fueling of the Soyuz U booster to complete prior to liftoff. Approximately 90 seconds before the intended launch, a bad valve caused nitrogen pressurisation gas to enter the RP 1 turbopump of the Blok B strap on. The pump began spinning up, but with no propellant in it, the speed of rotation quickly exceeded its design limits which caused it to rupture and allow RP 1 to leak out and start a fire which quickly engulfed the base of the launch vehicle. Titov and Strekalov could not see what was happening outside, but they felt unusual vibrations and realized that something was amiss. The launch control team activated the escape system but the control cables had already burned through, and the Soyuz crew could not activate or control the escape system themselves. The backup radio command to fire the LES required 2 independent operators to receive separate commands to do so and each act within 5 seconds, which took several seconds to occur. Then explosive bolts fired to separate the descent module from the service module and the upper launch payload shroud from the lower, the escape system motor fired, dragging the orbital module and descent module, encased within the upper shroud, free of the booster with an acceleration of 14 to 17g (137 to 167 m/s²) for five seconds. According to Titov, "We could feel the booster swaying from side to side. Then there was a sudden vibration and a jerking sensation as the LES activated". Just after the escape tower pulled the descent module away, the booster exploded. Its remains burned on the pad for nearly 20 hours. Four grid fins on the outside of the shroud opened and the descent module separated from the orbital module at an altitude of , dropping free of the shroud. The descent module discarded its heat shield, exposing the solid fuel landing rockets, and deployed a fast opening emergency parachute. Touchdown occurred about from the launch pad. The two crew members were bruised badly after the high acceleration, but were otherwise in good health and did not require any medical attention. Upon being greeted by recovery crews, they immediately asked for cigarettes to steady their nerves. The cosmonauts were then given tumbler of vodka to help them relax. The KH 11 reconnaissance satellites returned photos of the damaged Site 1 in several runs during late 1983 and early 1984. The descent module was refurbished and later used for Soyuz T 15. The failure's immediate result was the inability to replace the ageing Soyuz T 9 return capsule attached to the Salyut 7 space station. This resulted in dire reports in the western media about the cosmonauts remaining aboard Salyut 7 (which had arrived several months before in the Soyuz T 9) being 'stranded' in space, with no ability to return. Official reports by the Soviet news agency TASS gave few details, merely saying that there had been a pad accident and the cosmonauts were rescued by the LES. It was not until several years later during glasnost that the full story of the accident was revealed to the outside world. Years later, in an interview with the United States History Channel regarding the flight, Titov claimed that the crew's first action after the escape rocket fired was to deactivate the spacecraft's cockpit voice recorder because, as he put it, "We were swearing".