Кіріспе

Unknown (сондай-ақ Unknown Worlds деп белгілі) – 1939 жылдан 1943 жылға дейін Street & Smith баспасында жарық көрген және Джон У. Кэмпбелл бас редакторлық қызметін атқарған американдық фантастикалық журнал. Unknown, Street & Smith-тің ғылыми-фантастикалық журналы Astounding Science Fiction-ның серігі болды, оны да сол кезде Кэмпбелл басқарды; көптеген авторлар мен суретшілер екі журналға да материалдарымен үлес қосты. 1930 жылдардағы ең танымал фантастикалық журнал – шок пен қорқынышқа бағытталған Weird Tales еді. Кэмпбелл Weird Tales-тен гөрі нәзік әрі әзіл-қалжыңға толы фантастикалық журнал шығаруды қалаған және Эрик Франк Расселл оған адамзатқа ие болатын шетелдіктер туралы «Синьстерлі кедергі» романының қолжазбасын жіберген кезде жоспарларын іске асырды. Unknown журналының алғашқы саны 1939 жылдың наурыз айында жарық көрді; «Синьстерлі кедергіден» басқа, оған Х.Л. Голдтың «Сумен қиындық» атты әңгімесі де енді, ол су әлемінен келген кішігірім адаммен кездесетін Нью-Йорк тұрғыны туралы күлкілі фантазия. Голдтың әңгімесі Unknown журналындағы көптеген шығармалардың алғашқысы болды, ол күнделікті өмірді фантастикалық элементтермен үйлестірді. Кэмпбелл авторларынан қарапайым қорқыныш жанрын ұстанудан аулақ болуды талап етті және әңгімедегі фантастикалық элементтердің логикалық тұрғыда дамытылуын қадағалады: мысалы, Джек Уильямсонның «Сен ойлағаннан қараңғырақ» романы бүркүттердің пайда болуына ғылыми түсіндірме беретін әлемді суреттейді. Сол сияқты, Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратттың Гарольд Ши сериясы, әр түрлі мифологиялар әлеміне тап болған қазіргі заманғы американдық туралы, математикалық логикаға негізделген сиқыр жүйесін бейнелейді. Басқа да еңбектердің ішінде Л. Рон Хаббардтың бірнеше романдары, Мэнли Уэйд Веллманның «Ай сәулесі шағылғанда» және Фриц Лейбердің «Екеуі оқиға іздеді» әңгімелері бар, соңғысы оның Фафрд пен Сұр тышқаншы туралы сериясының бірінші туындысы болды. 1941 жылы нашар сатылымдарға байланысты Unknown екі айда рет жарық көре бастады және 1943 жылы соғыс кезіндегі қағаз тапшылығы соншалықты күшейді де, Кэмпбелл Astounding журналын екі айда шығаруды немесе Unknown журналын жабуды таңдауға мәжбүр болды. Журнал коммерциялық жағынан сәтті болмағанына қарамастан, қазіргі кездегі ең үздік фантастикалық журнал ретінде танылады. Ғылыми-фантастика тарихшысы Майк Эшлидің пікірінше, ол қазіргі заманғы фантастикалық баспа жанрының қалыптасуына зор үлес қосты.

Бастапқы және басылым тарихы

+ Белгісіз саны, көлемі/саны көрсетілген. Жыл қаңтар ақпан наурыз сәуір мамыр маусым шілде тамыз қыркүйек қазан қараша желтоқсан 1939 1/1 1/2 1/3 1/4 1/5 1/6 2/1 2/2 2/3 2/4 1940 2/5 2/6 3/1 3/2 3/3 3/4 3/5 3/6 4/1 4/2 4/3 4/4 1941 4/5 4/6 5/1 5/2 5/3 5/4 1942 5/5 5/6 6/1 6/2 6/3 6/4 1943 6/5 6/6 7/1 7/2 7/3 Джон У. Кэмпбелл тұтас редактор болды. 1923 жылдың мамыр айында Чикагодағы Rural Publications басылымынан Weird Tales журналының бірінші саны жарық көрді. Weird Tales фантастикалық әңгімелерге және басқа журналдар қабылдамайтын материалдарға маманданған журнал еді. Бастапқыда сәтті болмады, бірақ 1930 жылдары нығайып, ғылыми фантастиканы (SF) және фантастиканы үнемі жариялай бастады. Weird Tales – тек фантастикаға ғана назар аударған алғашқы журнал болды және он жылдан астам уақыт бойы осы саладағы ең танымал журнал болып қала берді. 1933 жылы компанияның банкротқа ұшырауы журналдың Street & Smith компаниясына сатылуына әкелді. Атауы "Astounding Stories" деп қысқартылды және Ф. Орлин Тремейн редакторлығымен келесі бірнеше жылда ғылыми фантастика саласындағы жетекші журналға айналды. 1937 жылдың соңында Джон У. Кэмпбелл редакторлыққа келді. 1940 жылдың желтоқсанында "Fantasy Fiction" кіші атауы қосылды, ал 1941 жылдың қазан айында негізгі атау "Unknown Worlds" деп өзгертілді. 1943 жылдың соңында соғыс уақытындағы қағаз тапшылығы күшейген кезде Кэмпбелл "Astounding" журналын ай сайын шығаруды және "Unknown" журналын жабуды таңдады, екіншісін екі айда бір шығаруға көшпеді. Соңғы саны 1943 жылдың қазан айында жарық көрді. Кэмпбелл Расселден әңгіменің фантастикалық элементтерін күшейту үшін қайта қарауды сұрады, бірақ Расселден оның алғышарттарының логикалық салдарларын анықтауын талап етті. Бұл "Unknown" журналында жарияланған туындылардың ерекше ерекшелігіне айналды; Эшлидің сөзімен, Кэмпбелл "ғылыми фантастиканың қисындылығын қиял әлеміне әкелді". Хаббардтан "Араб түндері" тақырыбында әңгіме сұраған Кэмпбелл Роберт Мур Уильямстың "Өлім үкімі" және Франк Белкнап Лонгтың "Қараңғы көрініс" шығармаларының сапасы бойынша екінші орында екенін айтты, ал Мона Фарнсворттың "Кім билікті қалайды?" және А. МакФаден-младшийдің "Жабық есіктер" шығармалары тек "орнын толтыру" болды. Олардың бірінің атауы – "Магияның математикасы" – SF сыншысы Джон Клюттің пікірінше, "магияның белгісіз әлемінде оңай айтылған терминдерді өте жақсы көрсетеді". "Astounding" журналының басқа да авторлары, "Unknown" үшін жазғандардың ішінде Роберт А. Хайнлайн, оның "Жын заң жасайды" (магия, Inc. ретінде қайта басылған) сиқырдың күнделікті өмірдің бір бөлігі болып табылатын әлемді бейнелейді. "Astounding" журналының жиі жариялаған авторы A. E. van Vogt соңғы санында "Птат кітабы" (кейін романға айналдырылған) шығармасымен пайда болды. Ақырында ол "Бейтаныс бес" антологиясында жарық көрді. Асимов соғыс кезінде осы екі журналды ғана оқығанын айтады. Асимов "Unknown" журналын өзінің сүйікті журналы деп санады және оны үнемі оқып, жаңалықтармен танысып отырды, ал "Astounding" журналын оқып, бірнеше санынан қалып қоюы мүмкін. Лейбер де 1941 жылдың қазанында "Түтін арбағы" атты туындысын жариялады, оны Эшли "алғашқы заманауи жынды оқиғасы" деп сипаттады. "Unknown" журналында жарық көрген басқа да маңызды туындыларға Джек Уильямсонның "Сіз ойлағаннан қараңғы" (1940 жылдың желтоқсаны) кіреді, ол адамдармен бірге жасырын өмір сүретін қасқырлар расасының ғылыми негізін береді. 1948 жылы романға айналған бұл Уильямсонның ең танымал фантазиясы болып қала береді, ал SF тарихшысы Малкольм Эдвардс екі басты кейіпкердің қарым-қатынасы "1940 жылдардағы жанрлық әдебиетте ерекшеленетін азапты (және әлі де таңғажайып) эротикалық ашықтықпен бейнеленгенін" айтады. Гарольд Ши шығармаларынан басқа, де Камп "Егердің дөңгелектері" (1940 жылдың қазаны) және "Қараңғылық құламасын" (1939 жылдың желтоқсаны) сияқты бірнеше жақсы қабылданған әңгімелер жариялады, бұл Рим империясын алдағы қараңғы дәуірден құтқаруға тырысатын уақыт саяхатшысы туралы баламалы тарих тарихы; Эдвардс пен Клют бұл әңгімені "SF журналында тарихқа жасалған ең ерте саяхат және классикалық туынды" деп түсіндіреді. Сондай-ақ, Веллманның "Ай жарығында" (1940 жылдың желтоқсаны) По туралы әңгімесі жоғары бағаланады. Мұқаба суреттерінің көп бөлігі ғылыми фантастика немесе фантастикалық журналдарға жиі қатыспаған суретшілерге тиесілі: он алты суреттің алтауы Х. В. Скотттың, ал Мануэль Ислип, Модест Стейн, Грейвс Гладни және Эдд Картье қалғандарын ұсынды. Картье SF және фантастикалық мерзімді басылымдарға үнемі үлес қосатын жалғыз суретші болды; ол мәтінге ауысудан бұрын "Unknown" журналының соңғы алты мұқабасының төртеуін суреттеді.

Ықпал

Беймәлім, Weird Tales-пен қатар, фантастика жанрына маңызды ерте ықпал етті. Кларсон сондай-ақ, «Белгісіздің» жабылуынан кейін «Astounding» журналында пайда болған ғылыми фантастикаға да әсер еткенін айтады. Осы көзқарас бойынша, Клиффорд Симақтың «Қала» сериясы сияқты әңгімелер Кэмпбелл қадағалаған жанр шекараларын бұзбағанда пайда болмас еді. Кларсон бұдан әрі «Galaxy Science Fiction» және «The Magazine of Fantasy & Science Fiction» ең маңызды және табысты ғылыми фантастика мен фантастика журналдарының екеуі «Белгісіздің» тікелей мұрагерлері болды деп ұсынады. Коммерциялық сәттілікке ие болмаса да, «Unknown» барлық ғылыми фантастика мен фэнтези журналдарының арасында ең көбінесе сағынылатын журнал болып табылады; Лестер дель Рей оны «оқырмандарының ешбір журналға теңестірілмейтін адалдығы болған» деп сипаттайды. Эдвардс «Белгісіздің» «Кэмпбеллдің редактор ретіндегі шарықталу кезеңінде пайда болғанын; оның беделі оның ең жақсы кезінде өмірден өткендіктен осы деңгейде болуы мүмкін» деп түсіндіреді. Баға 20 центтен басталып, жайпақ пішінге ауысқанда 25 центқа дейін өсті; пішін қайтадан қағазға келгенде 25 центте қалды. Ол қағаз пішінде 164 беттен, ал жайпақ пішінде 130 беттен тұрды. Бастапқыда ай сайын шығарылып, 1940 жылдың желтоқсанынан бастап екі ай сайын шығарылатын болды. Street & Smith Джон Кэмпбеллдің кеңесіне қарамастан 300 000 дана басып шығарды, бірақ ол түпнұсқасынан жақсы сатылса да, баспагерге журналды қайта жаңғыртуға дайын болу үшін тым көп дана қайтарылды. 1960 жылдардың басында «Белгісіз» әңгімелерінен үш антология жарық көрді. «Белгісіз бестік» құрамына «Белгісізден» қайта басылған төрт әңгіме және Айзек Азимовтың «Автор! Автор!» атты алғашқы басылымы кірді, ол Street & Smith компаниясы жабылу алдында «Белгісізге» сатылды. 1980 жылдардың соңында екі қосымша «Белгісіз» антологиясы жарық көрді. Жыл Редактор Атауы Баспасөз Ұзындығы мен бағасы 1948 Джон У. Кэмпбелл, кіші. «Белгісіз әлемдерден» Street & Smith: Нью-Йорк 130 б. ; 25¢ 1963 Д. Р. Бенсен «Белгісіз пирамида» : Нью-Йорк 192 б. ; 50¢ 1963 Джордж Хей «Тозақ ашуға толы» Neville Spearman: Лондон 240 б. ; 15/ 1964 Д. Р. Бенсен «Белгісіз бестік» Pyramid: Нью-Йорк 190 б. ; 50¢ 1988 Стенли Шмидт «Белгісіз» Baen Books: Нью-Йорк 304 б. ; $3.50 1989 Стенли Шмидт, Мартин Гринберг «Белгісіз әлемдер: Галахадтан тыс әңгімелер» Galahad Books: Нью-Йорк 517 б. ; $9.98