Кіріспе

Британдық электрондық коммерция бизнесі. Boo.com – 1998 жылы шведтер Эрнст Малмстен, Кайса Леандер және Патрик Хедлин құрған, қысқа ғұмырлы британдық электрондық коммерция бизнесі. Инвесторлар оларды Еуропадағы тәжірибелі интернет кәсіпкерлері деп санады, себебі олар 1997 жылы Boo.com құрудан бұрын Bokus.com деп аталатын онлайн кітап дүкенін құрған еді, ол кітап сатудағы үшінші ірі дүкен болып есептелді. 2000 жылдың 18 мамырында банкротқа түсіріліп, таратылды. 2008 жылдың маусым айында CNET Boo.com-ды тарихтағы ең ірі «дотком» бизнесінің күйреуінің бірі деп атады. Эрнст Малмстен осы оқиға туралы «Бу-ху: Нүктелік.com – Концепттен апатқа дейін» атты кітап жазды, ол 2001 жылы жарық көрді.

Стратегия

Boo.com-ның мақсатты клиенттері 18-ден 24 жасқа дейінгі, жас, бай және әсемдікке құштар адамдар еді, олардың Boo.com ұсынатын спорттық және сәнді брендтерге қызығушылық танытуы күтілді.

Штаб-пәтер және қайта іске қосу

Компанияның бас кеңсесі Лондонның Карнаби көшесі бойында орналасқан. Компания бастапқыда 40 қызметкерден тұрды. 1999 жылдың қазан айында компанияның барлығы сегіз кеңсесі мен 400 қызметкері болды.

Уақыт

Іске қосылғанға дейін бірнеше ай бойы кешігулер болды және boo.com алғаш іске қосылғанда пайдаланушы тәжірибесінде мәселелер туды. Алайда, компания банкротқа ұшыраған кезде бұл мәселелер көбінесе шешілді. Сатулар қарқынды өсті және сайт жабылуға дейін соңғы екі аптада шамамен 500 000 долларға жетті. Басты мәселе компанияның өте агрессивті өсу жоспарын ұстанғанында болды, ол бірден бірнеше Еуропа елдерінде іске қосылды. Бұл жоспар компанияның алғашқы сауда жылдарындағы шығындарды өтеу үшін венчурлік капиталдың қолжетімді болатынына негізделген, яғни сату көлемі операциялық шығындарға жететінге дейін. Бірақ 2000 жылдың екінші тоқсанында NASDAQ-тың күрт құлдырауынан кейін, «дотком құлауына» (dot crash) әкелген дотком көпіршігінен кейін мұндай капитал іс жүзінде қолжетімсіз болды. Boo.com келесі екі жылда осы сияқты көптеген дотком компанияларының банкроттығының бірі болды. Boo.com компаниясының бір менеджері компанияның сәтсіздігіне жаһандық маркетинг пен жарнаманың тым қымбатқа түсуі және менеджмент пен технологияға жеткілікті инвестиция жасалмауы себеп болғанын мойындайды. Компания 2 жылдың ішінде 135 миллион доллар инвестиция жұмсады.

Пайдаланушылардың тәжірибелік проблемалары

boo.com веб-сайты мақсатты аудиториясына нашар жобаланғаны және көптеген қолдану талаптарына қайшы келгені үшін кеңінен сынға алынды. Сайт тауарлардың псевдо 3D көрінісін және сатушының көмекшісі стиліндегі Miss Boo аватарын көрсету үшін JavaScript және Flash технологиясына көп жүйкеленді. Сайттың алғашқы жарияланған нұсқасында көптеген үлкен беттер болды; мысалы, бас бет бірнеше жүз килобайттан асты, сондықтан көптеген пайдаланушылар сайттың жүктелуін бірнеше минут күтуге мәжбүр болды, себебі кеңжолақты технологиялар сол кезде кеңінен қолданылмады. Сайттың кіріс бетінде "Бұл сайт 56K және одан жоғары модемдерге арналған" деген ескерту болды. Күрделі дизайн сайтты белгілі бір мөлшердегі терезеде көрсетуді талап етті, бұл тұтынушыға өнім туралы ақпаратты көрсетуге арналған кеңістікті шектеді. Пайдаланушы сайтта көшкенде навигация әдістері өзгерді. Сайттың интерфейсі күрделі және иерархиялық жүйеге ие болды, ол пайдаланушыдан төрт немесе бес түрлі сұраққа жауап беруді талап етті, кейде белгілі бір бөлімде тауардың қорда жоқ екенін көрсетті. Нәтижелер табылғанша сол негізгі сұрақтарға қайта-қайта жауап беру қажет болды.

Сауда-саттыққа жұмсалған шығындар

18 ай ішінде Boo.com компаниясы маркетингке 135 миллион доллар жұмсады. Өнімдерді сату үшін есіктерін ашпас бұрын Boo.com компаниясы жарнама мен жариялық байланыстарға 25 миллион доллар жұмсады. Тұтынушыларды қызықтыру үшін сайт жаңа интернеттік виртуалды технологияны әзірледі, оның көмегімен тұтынушылар көруге ниеттенген киімдерін виртуалды 3D дене моделіне сүйреп алып, оны қалауынша бұрыштардан және қашықтықтан қарауға болатын болды. Бұл технологияны әзірлеу Boo.com компаниясына 6 миллион доллардан астам, ал күтіп ұстауға ай сайын 0,5 миллион доллар тұсты.

Жанып кету жылдамдығы

Boo.com компаниясы бар болғаны алты айдың ішінде 125 миллион фунт стерлинг жұмсады. Boo.com компаниясының сатылымы күтілгендей болмады, себебі өнімдерді қайтару көрсеткіші күтілгеннен асып кетті (қызмет тегін ұсынылғанмен, логистикалық оператор Deutsche Post осы қызмет үшін төлем қабылдады). Басқарудың нашарлығы және бөлімдер арасындағы байланыстың жоқтығы салдарынан шығындар күрт өсті. Веб-сайт уақытында дайын болмағандықтан, қымбат жарнамалық кампанияның тиімділігі шектеулі болды, нәтижесінде қызығушылық танытқан келушілер күту бетімен қарсы алынды. Штат қызметкерлері мен мердігерлер көптеп жұмысқа алынды, бірақ қанша адам қажет екендігі туралы нақты бағыт пен басшылық шешімі болмады, нәтижесінде жалақы төлемақысы жоғары болды.

Салдары

Boo.com инвесторлары арасындағы ең үлкен зиян Omnia қорына тиді, ол Ливанның бай Харири отбасының мүшелері қолдаған қор, және компанияға шамамен 20 миллион фунт стерлинг инвестициялады. Кредиторлардың көпшілігі жарнама агенттіктері болды, оларға шамамен 12 миллион фунт стерлинг төленбеді. Лондон мен әлемнің басқа да қалаларында 400-ден астам қызметкер мен мердігер жұмыстан босатылды, олардың көпшілігі бірнеше ай бойы жалақы алмады. Бұрынғы уақытша CTO Тристан Луис компанияны мазалаған мәселелерді кеңінен таралған мақаласында баяндады, бұл технологиялық компанияның онлайн жарияланған алғашқы постмортемдерінің бірі болды. 1994 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Fashionmall.com, Boo.com компаниясының қалдықтарын сатып алды, оған бренд, веб-адрес және жарнамалық материалдар кірді, бірақ ешқандай физикалық активтер, бағдарламалық жасақтама немесе тарату арналары кірмеді. Алғашқы жаһандық Boo.com қызметкерлерінің тек біреуі Boo.com компаниясының екі нұсқасында да жұмыс істеді. New York қаласындағы алғашқы Boo.com қызметкерлерінің бірі Билл Берли қазірде сатып алу және тауар жоспарлау бойынша бөлшек сауда басшысы болып жұмыс істейді. Берли Fashionmall компаниясымен жаңа Boo компаниясының жаһандық сән директоры ретінде жұмысқа қабылданды. Ол тікелей мисс Баггельнге есеп берді. 2005 жылы CNET Boo.com компаниясын ең ірі алты "дотком" сәтсіздігі деп атады.

Доменнің қазіргі жағдайы

2007 жылдың мамыр айында Web Reservations International (WRI) boo.com сайтынан саяхаттар туралы пікірлер мен жарияланымдар бар саяхат сайты жасады. Жаңа сайт іске қосылғанда, ол бұрыннан бар WRI саяхат сайттарынан жиналған бір миллионнан астам пайдаланушы пікіріне ие болды. 2010 жылдың қазанында жаңа boo.com сайты 2010 жылдың 1 қарашасынан бастап жабылатынын хабарлады.

2020 жылдың шілдесіне қарай boo.com hostelworld.com сайтына қайта бағытталды.