Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1985 жылы Салют-7 ғарыш станциясына совет экипажымен жасалған ғарыш сапары.
1985 Soviet crewed spaceflight to Salyut 7
"Союз Т-13" миссиясы – ғарышкерлерді "Салют-7" советтік ғарыш станциясына жеткізген "Союз" миссиясы. Орбиталық станцияға жасалған сегізінші экспедиция 1985 жылғы 6 маусымда сағат 06:39:52 UTC-де Байқоңыр космодромынан "Союз U2" тасымалдаушы зымыратымен ұшырылды. Бұл миссия ерекше, себебі ғарыш кемесі алғаш рет "өлі" ғарыш станциямен докталды және мұндай станция жөндеу жұмыстарынан кейін алғаш рет жұмысқа қосылды.
Soyuz T 13 was a Soyuz mission, transporting personnel to the Soviet space station Salyut 7. The eighth expedition to the orbital station, the mission launched from Baikonur Cosmodrome, atop a Soyuz U2 carrier rocket, at 06:39:52 UTC on June 6, 1985. It is of note because it marked the first time a spacecraft had docked with a 'dead' space station, and the first time such a station had been returned to operational status following repairs.
Миссияның басты оқиғалары
"Союз Т-13" – "Салют-7" станциясына 8-ші экспедиция болды. Владимир Джанибеков, бұрын "Союз Т-12" миссиясымен "Салют-7" станциясына ұшқан, келесі рейспен оралды, ол инерттік ғарыш станциясымен қолмен тұңғыш рет докталды, себебі станцияда күн батареясының ақауы болғандықтан жұмыс істемей қалған. Осы мақсатта "Союз" ғарыш кемесіне жақын арадағы маневрларды басқаруға арналған рычагтар қосылды. Виктор Савиних пен Владимир Джанибековтың миссиясы сәтті аяқталды және олар "Салют-7" станциясын құтқара алды. Савиних 169 күн бойы орбитада болды, ал "Союз Т-14" арқылы Жерге қайтты; Джанибеков Гречкомен бірге "Салют-7" станциясында 110 күн өткізгеннен кейін "Союз Т-13" арқылы Жерге оралды. Орбитадан түсуге дейін "Союз Т-13" шамамен 30 сағатты кездесу және доқталу сынақтарына жұмсады.
Soyuz T 13 was the 8th expedition to Salyut 7. Vladimir Dzhanibekov, having previously flown to Salyut 7 on the Soyuz T 12 mission, returned on the next flight which was to become the first to dock manually with an inert space station, as the station had been crippled by a solar array problem. For this purpose modifications were made to the Soyuz spacecraft to include control levers for proximity operations. Viktor Savinykh's and Vladimir Dzhanibekov's mission was successful and they were able to salvage the Salyut 7 station. Savinykh remained aloft for 169 days, returning to Earth in Soyuz T 14; Dzhanibekov returned to Earth in Soyuz T 13 with Grechko after spending 110 days on Salyut 7. Before deorbiting, Soyuz T 13 spent about 30 hours conducting rendezvous and docking tests.
Салют 7 - ті құтқару
Салют-7-ді құтқару жұмыстары, автор Дэвид С. Ф. Портридің сөздерімен айтқанда, "тарихтағы ғарыштағы ең таңғажайып жөндеу жұмыстарының бірі" болды. Экипаж инерт станцияға жақындағанда, оның күн батареялары ұзын осі бойынша баяу айналғанда ретсіз бағытталғанын көрді. Олар қашықтықты өлшеу үшін қолдағы лазерлік қашықтық өлкішті пайдаланды және сыртқы жағының зақымдалмағанын анықтау үшін айналып қарап тексеру жүргізді. Джанібеков тасымалдау бөлімшесіндегі жылу оқшаулағыштардың ұзақ күнге ұшырағаннан кейін күңгірт сұр түске енгенін байқады. Джанібеков кемесін Салют-7-нің алдыңғы портына бағыттап, станцияның айналуымен синхронды түрде жұмсақ тұйықтауға қол жеткізді. "Союз" алғаш рет инерттік ғарыш станциясына тұйықталып, қатты тұйықтауға қол жеткізгенде, экипаж тұйықтау сақиналарындағы электрлік қосылыстар арқылы Салют-7-нің электр жүйесінің тоқтағанын растады. Люкті ашу алдында станциядағы ауаны мұқият сынап көрді. Станциядағы ауа өте суық болғанмен, тыныс алуға жарамды еді. Қабырғалар мен құрал-жабдықтар мұзбен қапталған. Космонавттар станцияға кіргенде, ішінде терісі бар бас киімдерімен қоса, қысқы киімдерін киді. Бірінші кезекте электр қуатын қайта қалпына келтіру қажет болды. Сегіз батареяның екеуі бүлінген, ал қалғаны толық разрядталған. Джанібеков күн батареяларын басқару жүйесіндегі сенсордың істен шығып, батареялардың зарядталуына кедергі келтіргенін анықтады. Телеметриялық радиодағы ақаулық ЦУП-тың (ұшу басқару орталығы) бұл мәселені анықтауына кедергі келтірді. Салют-7 батареяларын тез жұмсатып, барлық жүйелерін өшіріп, радиобайланыстың үзілуіне себеп болды. Космонавттар батареяларды қайта зарядтауға кірісіп, "Союз Т-13" көмегімен станцияны бұрып, күн батареяларын күнге бағыттады. 10 маусымда ауа жылытқыштары қосылды. Космонавттар Салют-7 жүйесін қалпына келтіргенге дейін "Союз Т-13" әуе тазалау жүйесіне сүйенді. 13 маусымда кеңістіктік бағытталған жүйе сәтті іске қосылды. Бұл қуанышқа орайлы болды, себебі "Космос-1669" (Прогресс жүк тасымалдау ғарыш кемесі) ауыстыруға арналған бөлшектермен Салют-7-ге тұйықталуы мүмкін еді. Станцияның су резервуарлары маусымның соңына қарай еріді – тоңу салдарынан су жылытқышы бүлінгендіктен, космонавттар сұйықтықты қыздыру үшін қуатты теледидар шамдарын пайдаланды. Барлық мұз ерігеннен кейін ғана қабырғалық жылытқыштар қосылды, бұл жабдыққа судың енуіне жол бермеу үшін жасалды. Қалыпты ылғалдылық деңгейіне тек шілде айының соңында, тұйықталудан кейін шамамен екі ай өткен соң қол жеткізілді.
The effort to salvage Salyut 7 was, in the words of author David S. F. Portree, "one of the most impressive feats of in space repairs in history". As the crew approached the inert station, they saw that its solar arrays were pointing randomly as it rolled slowly about its long axis. They used a handheld laser rangefinder to judge their distance, and conducted a fly around inspection to be certain the exterior was intact. Dzhanibekov noted that the thermal blankets on the transfer compartment had turned a dull gray from prolonged exposure to sunlight. Dzhanibekov piloted his ship to intercept the forward port of Salyut 7, matched the station's rotation and achieved soft dock with the station. Upon achieving hard dock—the first time a Soyuz had docked with an inert space station—the crew confirmed through the electrical connectors in the docking collars that the Salyut 7 electrical system was dead. They carefully sampled the air in the station before opening the hatch. The station air was very cold, but breathable. Frost covered the walls and apparatus. The cosmonauts wore winter garb, including fur lined hats, as they entered the station. The first order of business was to restore electric power. Two of the eight batteries were destroyed, the rest fully discharged. Dzhanibekov determined that a sensor in the solar array pointing system had failed, preventing the batteries from recharging. A telemetry radio problem prevented the TsUP (mission control center) from detecting the problem. Salyut 7 had quickly run down its batteries, shutting down all its systems and accounting for the break in radio contact. The cosmonauts set about recharging the batteries and used Soyuz T 13 to turn the station in order to point its solar arrays to the sun. On June 10 they turned on the air heaters. The cosmonauts relied on the Soyuz T 13 air regeneration system until they could get the Salyut 7 system back in order. On June 13 the attitude control system was successfully reactivated. This was cause for jubilation, as it meant Kosmos 1669 (a Progress supply spacecraft) bearing replacement parts could dock with Salyut 7. The station's water tanks thawed by the end of June – freezing had destroyed the water heater, so the cosmonauts used a powerful television light to heat fluids. Wall heaters were turned on only after all the frost had evaporated, in order to prevent water from entering equipment. Normal atmospheric humidity was achieved only at the end of July, nearly two months after docking.