Кіріспе
Александр Дафф (25 сәуір 1806, Эдинбургте дүниеге келген – 12 ақпан 1878, Сидмутте қайтыс болған) – Үндістандағы христиан миссионері және педагог. Ол жоғары білім берудің дамуына зор үлес қосты. Шотландияның еркін шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы және шетелдік миссиялар комитетінің төрағасы болды, сонымен қатар империядағы ағылшын тіліндегі евангелизмнің ғылыми-либералды реформаторы атанды. Александр Дафф – Шотландия шіркеуінің Үндістанға жіберген алғашқы миссионері. 1830 жылдың 13 шілдесінде ол Калькуттада Бас ассамблея институтын құрды, ол қазір Шотландия шіркеуі колледжі деп аталады. Ол Калькутта университетінің құрылуына да қатысты. 1851 және 1873 жылдары Шотландияның еркін шіркеуінің модераторы қызметін екі рет атқарған жалғыз адам.
Alexander Duff (25 April 1806, in Edinburgh – 12 February 1878, in Sidmouth), was a Christian missionary in India; where he played a large part in the development of higher education. He was a Moderator of the General Assembly and convener of the foreign missions committee of the Free Church of Scotland and a scientific liberal reformer of anglicized evangelism across the Empire. He was the first overseas missionary of the Church of Scotland to India. On 13 July 1830 he founded the General Assembly's Institution in Calcutta, now known as the Scottish Church College. He also played a part in establishing the University of Calcutta. He was twice Moderator of the Free Church of Scotland in 1851 and 1873, the only person to serve the role twice.
Ерте өмір
Александр Дафф Шотландияның ортасында, Аушнахайлде, Пертширдің Моулин приходында дүниеге келді және Балнакиллиде өсті. Оның әкесі Джеймс Дафф, Аушнахагта бағбан және фермер, анасы Жан Раттрей болды. Александрдың 5 бауырласы болды: Маргарет, Уильям, Финдлей, Джон және Джин. Мулин және Киркмайкл мектептерінде, содан кейін Перт академиясында (онда ол үздік оқушы болды) алғашқы білімін алғаннан кейін, ол Санкт-Эндрюс университетінде өнер мен теологияны оқыды. Сол кездегі моральдық философия профессоры Томас Чалмерстің оқытуы, миссионерлік ынтасы және тұлғасы оған үлкен әсер етті. Ол 1824 жылы мамандық бойынша (құрметті дипломмен) бітірді. Кейіннен 1829 жылдың сәуір айында Сент-Эндрюс пресвитериі оған уағыз айтуға рұхсат берді. Дафф 12 тамызда Эдинбург пресвитериімен Шотландия шіркеуінің Үндістанға алғашқы (ресми) миссионері ретінде тағайындалды. Ол 19 қыркүйекте Эдинбургтен сапарға шығып, 14 қазанда кемеге отырды.
Ағылшын тілінде білім беру
Дафф мектеп ашқан, онда Киелі кітаппен қатар, барлық дүниелік пәндер оқытылды, бастауыш білімнен университет деңгейіне дейін. Оқу ағылшын тілінде жүргізілді, себебі ол батыс білімінің кілті саналды. Александр Дафф «төмен қарай сүзілу теориясы» деп аталатын теория ұсынды, онда ол орта және жоғарғы әлеуметтік топтарға қызмет ету арқылы христиандық білімі әлеуметтік сатыдан төмен қарай сүзіліп, таралатынына сенді. Ол мектептерде ағылшын тілін оқытуды қолдағанмен, жергілікті тілді «халыққа» христиандықты тарату үшін маңызды деп есептеді, бірақ оны ағылшын тілінен кем санады, өйткені ол прогрестік емес еді. Дафф бұл мәселе бойынша «Үндістанда ағылшын тілі мен әдебиетінің жаңа дәуірі» атты памфлет жазды. 1835 жылдың 7 наурызында қабылданған үкімет шешімінде жоғары білім берудегі британ үкіметінің мақсаты Үндістанның жергілікті халқы арасында еуропалық ғылым мен әдебиетті дамыту екені, ал білім беруге бөлінген барлық қаражат тек ағылшын тіліндегі білім беруге жұмсалуы керек екені айтылды. Оның көзқарастары Шри-Ланканың тамилдер көп шоғырланған Жаффна түбегінде қызмет еткен, педагогика, тіл білімі және миссионерлік іс саласындағы белгілі тұлға Питер Персивалға әсер етті. Сол дәуірдегі британдық Үндістан қоғамында Үндістанның дәстүрлі білімінің құндылығын көріп, оны қолдауға ұмтылған «шығыстанушылар» да болды. Олар Даффтың батыс білімін, мәдениетін және дінін белсенді түрде таратуға бағытталған, ал дәстүрлі білімді қатаң түрде елемеу саясатына қарсы шықты. 1839 жылы Үндістанның генерал-губернаторы лорд Окленд олардың талаптарына көніп, екі көзқарас арасындағы компромисс саясатын қабылдады. Дегенмен, ағылшын тілі үндістерге британдық мемлекеттік институттарды түсінуге және олар арқылы өзінің мүмкіндіктерін арттыруға мүмкіндік берді. Өзін-өзі басқарудың негіздерінің бірі осы басқаруға қатысу мүмкіндігі болды.
Институттар
1830 жылы Үндістанға келгеннен кейін көп ұзамай Дафф Калькуттаның Жорасанко ауданындағы Жоғарғы Читпур көшесінде орналасқан үйде өзінің мекемесін ашты. Үйді оған бай индус Ферги Камал Боз сыйлады. Мектеп тез арада миссионерлік колледжге, атақты Бас Жиналыстың мекемесіне айналды. Бұл орын Калькутта қаласындағы бенгалдық қоғамның ортасында қалуды қалаған Миссиялар комитеті үшін келіспеушілік тудырды. 1834 жылы Дафф денсаулығы нашарлап, Ұлыбританияға қайтып келді. Осы сапарда ол өз білім беру жоспарларын шіркеуінің бекітуін алып, сондай-ақ шетелдік миссионерлік жұмысына қызығушылықты арттыра білді. Оның күресі 1837 жылғы 8 мамырда Эксетер Холлдағы сөйлеген сөзінде баяндалды, онда Үндістанға жүз мыңдаған жаңа мұғалімдер қажеттігі айтылды. 1836 жылы Калькутта мекемесі Гаранхата ауданындағы Гораханд Бысақтың үйіне көшірілді. 1837 жылғы 23 ақпанда Калькуттаның бас судьясы Макфарлон миссияға тиесілі жаңа ғимараттың іргетасын салды. Ғимаратты Джон Грей жобалады, ал құрылысын капитан Джон Томсон қадағалады, екеуі де Шығыс Үндістан компаниясының қызметкерлері еді. Ғимараттың құрылысы 1839 жылы аяқталды. Дафф 1840 жылы Үндістанға оралды, ол кезде мекеме бес жастан тоғыз жасқа дейінгі 600 үнді баласына дейін кеңейді. 1843 жылғы бөліністе Дафф еркін шіркеуді қолдады. Ол барлық мүліктерімен бірге колледж ғимараттарынан бас тартып, жаңа мекеме құруға батыл кірісті, ол Еркін шіркеу мекемесі деп аталды. 1857 жылы Калькутта университеті құрылғанда, Еркін шіркеу мекемесі оның алғашқы серіктес мекемелерінің бірі болды, ал Дафф университеттің алғашқы сенатында да қызмет етті. Дафф құрған бұл екі мекеме, яғни Бас Жиналыстың мекемесі мен Еркін шіркеу мекемесі 1908 жылы Шотландия шіркеулері колледжін құру үшін біріктірілді. Шотландия шіркеуінің 1929 жылы бірігуінен кейін мекеме Шотландия шіркеуінің колледжі деп аталды. Ол сэр Джеймс Оутрам мен сэр Генри Лоуренстің қолдауын алды, сондай-ақ жоғары кастадан туған бірнеше жас жігіттерді қоса алғанда, жаңа мүміндерді көруден қуанды. 1844 жылы генерал-губернатор виконт Хардинг Даффтың мекемесіне ұқсас мекемелерде оқығандардың барлығына мемлекеттік қызметтерге жол ашты. Сол жылы Дафф "Calcutta Review" журналын құрды және 1845-1849 жылдар аралығында оның редакторы болды. Дафф мекемелерінің түлектерінің қатарында бірнеше маңызды үнді тұлғалары болды. Ең танымалдары – Лал Бехари Дей, ол "Бенгал халық ертегілері" және "Бенгал шаруаларының өмірі" атты екі кітап жазды, олар үнді мектептерінде кеңінен таратылды, және Калькутта университетінің тіркеушісі болған Кришна Мохан Банерджи.
Кейінгі жылдар
1849 жылы Дафф Шотландияға оралды. Ол 1851 жылы Шотландияның еркін шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы болып сайланды, бұл қызметке дейін Натанiel Патерсон орналасқан болатын. Ол білім беру мәселелері бойынша парламенттің түрлі комитеттерінде куәлік берді. Бұл бақылау кеңесінің президенті виконт Галифакстың генерал-губернатор Маркиз Далхаузиге негізгі және орта мектептерде білім беруді жақсартуға; техникалық және ғылыми оқытуды ұйымдастыруға; және қыздар мектептерін ашуға рұқсат беретін маңызды хатқа әкелді. 1854 жылы Дафф АҚШ-қа сапар шекті, онда қазіргі Нью-Йорк университеті оған L. L. D. дәрежесін берді; ол бұған дейін Абердин университетінің докторлық дәрежесіне ие болған еді. 1856 жылы Дафф Үндістанға оралды, келесі жылы бүлік шықты; осы кезеңде жазған сипаттамалық хаттары «Үндістан бүлігі, оның себептері мен салдары» (1858) деген атпен жинақталды. Үндістанда болған кезінде Дафф Калькутта университетіне көп көңіл бөлді, оның тексеру жүйесі мен физикалық ғылымдарға берілген мән оның ықпалымен қалыптасқан. 1863 жылы сэр Чарльз Тревелян оған университет вице-канцлері лауазымын ұсынды, бірақ денсаулығының нашарлауы Үндістаннан кетуге мәжбүр етті. Оның еңбегінің естелігі ретінде Калькуттаның білім беру ғимараттарының орталығында Дафф залы салынды. 1864 жылы Дафф Оңтүстік Африкаға сапар шекті, қайтып келгеннен кейін еркін шіркеудің шетелдік миссиялар комитетінің төрағасы болды. 1870 жылы ол ағылшын-үндістандық христиан одағын (Индиядағы шашыраған британдық қауымдастарға қызмет ету үшін протестант шіркеулерінің одағы) құруға белсенді түрде атсалысты, оның бірінші президенті болды және Рев. Джон Фордайс Одақтың сол жердегі комиссары ретінде Үндістанға жіберілді. Ол Эдинбургтегі Нью-колледжде евангелистік теология кафедрасын ашу үшін қаржы жинады және өзі алғашқы профессор атанды. Соңғы жылдарығы миссионерлік қызметтерінің ішінде ол Ньясса көліндегі еркін шіркеу миссиясына көмектесті, Ливандағы миссияны тексеру үшін Сирияға барды, сондай-ақ Леди Абердин мен Лорд Полвартқа Наталда Гордон ескерткіш миссиясын құруға көмектесті. 1873 жылы Біріккен пресвитериан шіркеуімен бірігу туралы келіссөздер нәтижесінде еркін шіркеуде бөлініс қаупі туды. Дафф төрағалыққа шақырылды және шіркеуді осы қиын жағдайдан өткізіп әкелді. Ол сондай-ақ пресвитериандық жүйедегі реформаланған шіркеулердің одағын құруға қатысты. Александр Дафф 1878 жылдың 12 ақпанында Девон штатының Сидмут қаласында қайтыс болды. Ол әйелі Энн Скотт Драйсдейлмен бірге Эдинбургтегі Гранж зиратының солтүстік-шығыс бөлігіне жерленген. Өсиеті бойынша ол жеке мүлігін Нью-колледжде (қазіргі Эдинбург университетінің бөлігі) шетелдік миссиялар бойынша лекция құруға арнады, бұл лекциялар Бамптон лекцияларының үлгісінде өткізілді.
Достық қарым-қатынастар және басқа да жетістіктер
Ол отыз жасына келгенде-ақ ерекше уағызшы болды. 1836 жылы Шіркеу миссионерлік қоғамына қосылып, ол және оның досы доктор Джеймс Льюис Шотландияның жаңа Шіркеу миссиясын құруға атсалысты. Көптеген шотландтық достарының ішінде доктор Роберт Холл – көрнекті ғалым, шешен ойлы, зор есте сақтау қабілетіне ие, ал оның ерте сенімдеріне либералдық көзқарасы ықпал еткен еді. Олар оған 1837 жылы Эдинбургтегі Кирктің Бас ассамблеясына арналған сөзінде, төрт ежелгі университеттің студенттеріне арналған «Үндістандағы ағылшын білімі» атты памфлетін жариялауға көмектесті. Ол реформаның жақтаушысы болды, қыздарға жасалатын дене жазаларын тоқтатты және білім беруді адамгершілік әдістермен христиандыққа бағыттауға тырысты. Уильям Хопкинс Пирстің жаңа баптист миссиясын іздеу кезінде, ол бірлескен дұға жиындарының конфессияаралық сипатына баса мән берді. Ол қарапайым, салмақты, діндар болды және паптық саясат пен антипаптыққа мүлдем қызығушылық танытпады. Дегенмен, тек епископалдықтар ғана оның жете алмайтын кең ауқымды тоқсандық жариялымдарымен қалып қойды. Оның кемшіліктеріне қарамастан, ол «Калкутта шолуы» арқылы Үндістанның мемлекеттік қызметіндегі саяси тұлғаларға ықпал ете алды. Бір мақаласында ол либералдық теологиядағы жетістіктерді көрсетіп, Орталық және Батыс Үндістандағы әйел балаларды өлтірудің қатыгездігін ашты (1844). Сол жылы оның еркін шіркеудегі билігі Масондық залда Калькуттаның еркін шіркеушілеріне арналған лекциясында байқалды. «Иса Мәсіхтің Өзінің Шіркеуінің жалғыз және ең жоғары Басшысы, немесе Ганг өзенінен келетін дауыс, соңғы жарылысқа әкелген бағыттарға қатысты» деген тақырыбы оның христиан дінінің басымдығына, үнді халқына ағартушылық білім беруге деген сенімін бейнеледі. Екі бенгалдық зиялы Махендра Лал Базак және Хайлай Чандра Мукерджи Дуффтың өтініші бойынша Эдинбургке барып, шомылдырылды. Оларға белгілі жазушы және шіркеу басшысы доктор Томас Чалмерс мұқият бақылады. Доктор Чалмерстің 1847 жылы қайтыс болуы еркін шіркеу үшін ауыр соққы болды, ал Дафф үшін – шәкірті және кейіннен профессор ретінде. Бұл Даффты Үндістанда жұмыс істеуге арналған өмірін сақтау үшін шотландтығынан бас тартуға мәжбүр етті, ол 1874 жылы директорлық қызметтен бас тартты. Дафф оны Шотландияның мәдени астанасында жақсы білді, ол өзінің ақсақалдарын адалдан аулақ ұстап, моральдық, материалдық және рухани дамуға ұмтылды. 1845-46 жылдары ол миссионерлік құлшыныспен көптеген үндістерді дінге көшірді. Шотландтық мінез-құлықтың күшті сезімін танытып, ол еврей босқындарын шомылдырып, әділетсіздікке қарсы тұрып, индустардың касталық жүйесіндегі тыйым салынған ережелерге қарамастан жеке бостандықтарды бейнеледі. Ол арымай-ақ, Калькуттадан Цейлонға дейін сапар шегіп, мыңдаған миссионерлер мен олардың бекеттерін аралады. Оның өз пікірлерінің заңдылығын қадағалайтын терең міндет сезімі ешқашан тоқтаған емес. Ол дінге сену арқылы ғана ақталу доктринасына берілді, діни құлшылықты шіркеудің қаржысын жинау үшін өткізілетін тұрақты мәжілістермен үйлестірді. Ол шешен сөйлейтін, либералды сионизмнің құндылықтарын түсіндіргендей, Оссианның өлеңдерін де жақсы білді. Жақыптық дәстүрдің байлығы оған әділетсіздікке қарсы күшті сезімді сыйлады. 1851 жылы Шотландияның еркін шіркеуінің Бас ассамблеясының модераторы болып тағайындалғаннан кейін, Лорд Гранвилл одан 1854 жылғы Вудтың білім беру жөніндегі деспетчеріне ықпал етуді үміттене отырып, Лордтар палатасында куәлік беруді сұрады. Өзгерістің баяу жүруіне көңілі толмады, ол Америкаға сапарға шықты. Вашингтонда доктор Дафф Конгресске сөз сөйледі. Торонтода ол Крум шіркеуінде уағыз айтты. Соңғы күні ол Бродвей шатырында уағыз айтып, бата алды. Ол өте танымал болғандықтан, 13 мамыр 1854 жылы Гудзон өзенінің кемежайларынан жылап тұрған көпшілікпен қоштасты. Англияға оралғанда оны премьер-министр Лорд Абердиннің ұлы Лорд Хэддо қарсы алды. Малверн Спа суын ішіп емделгеннен кейін, ол досы доктор Джеймс Ламсденмен бірге Еуропа мен Киелі жерге саяхат жасауды шешті. Ол қайтыс болғаннан кейін шотландтық Уильям Эварт Гладстон оны батыр, апостолдық әулие деп атады. Оның өмірін құрметтеу үшін Питлохри шіркеуіне ескерткіш кельт айқышы орнатылды.
Мұрасы мен ықпалы
Александр Дафф үнді білімі мен үкімет басқаруында зор ықпал етіп, бірнеше жаңа үрдістерді қалыптастырды. Ол келгеннен кейін, оның уағыздауы үнді білімін өзгертті: 1832 жылы тағы бір шотландтық, Джон Уилсон (шотланд миссионері) Бомбей қаласында мектеп ашты. Даффтың әдістері кеңінен еліктелді, ал оның жиырма бес жылдық еңбегі негізінен Рам Мохан Рой жылы қолдау тапқан батыс үлгісіндегі білім беру мекемелерін құрумен сипатталды. Даффтың тоғызыншы ғасыр мен одан кейінгі білім беру саясаты мен тәжірибесіне әсер еткен негізді құрушы ретінде танылуы мүмкін. Оның мектептері көбінесе индустардың орта тапқа жататындығына байланысты, үкімет тарапынан назар аударуға мүмкіндік алды, бұл оның әдістері мен идеяларын таратуға көмектесті. «Жалпы жиналыстар институтының» табысының арқасында бірнеше ағылшын мектептері ашылды. Дафф колледжінің табысы мен ықпалы Калькутта медицина колледжінің құрылуына себеп болды. Индуизмнің қағидалары жоғары кастадағы адамдарға өлі денелерге тиісуге тыйым салады, бұл медицина студенттеріне мәйіттің анатомиясын зерттеуге кедерілді. Дафф колледжінің студенттері либералды, ағылшын білімінің «олардың саналарын қысымнан босатқанын және адам денесін кесу олар үшін мәселе тудырмағанын» айтты. Бұл жаңа идея жоғары кастадағы үндістерге медициналық мамандықтарды игеруге, соның салдарынан Үндістандағы денсаулық сақтау жүйесін жақсартуға мүмкіндік берді. Жоғарыдан төменге қарайғы білім беру теориясы, жоғарыда сипатталғандай, Даффтың евангелистік элитаризмін көрсетеді, бұл оның субконтиненттегі мұрасының маңызды бөлігі болып табылады. Дафф білім мен миссионерлік қызмет арасында тікелей байланыс бар деп сенгендей көрінеді. Оның «индуистік білімсіздікті» жою мақсаты үшін үнді халқының білім алуы ғана емес, сонымен қатар евангелистердің міндеті – батыс идеалдары мен мәтіндерін пайдаланып, үнді қоғамын жаңғырту және оқыту болып табылды. Дафф Үндістанға адал, білікті ғалым болғанымен, оның евангелистік идеалдары мен батыстық көзқарастары студенттеріне ол күтпеген әсер ететін болды. Христиан дініне жаппай көшуді бастамауы мүмкін, бірақ индуистік реформаларға ықпал етуі мүмкін. Дафф ақыл-ой дәуірінде батыс білімі арқылы үндістер өз діндерінің кемшіліктерін көріп, христиан дініне өтуге бейім болады деп үміттенді, бірақ индуизмнің тұрақтылығын ескермеді, сондықтан оның күш-жігері кең ауқымда сәтті болмады. Христиандық Киелі кітапты оқу индустар тарапынан қабылдауға ие болды, өйткені олар өз діндеріне сенімді болды және балаларының сенімінен айырылып қалуынан қорықпады. Индуизм тек дін ғана емес, сонымен қатар мәдениет еді, ал британдықтардың басып алуы мен олардың идеялары бұл мәдениетті өзгертуге жеткіліксіз болды. Александр Даффтың беделі жоғары болғандықтан, оның мінезі студенттері мен достарына үлгі болды, ал оның ілімі индуизм ішіндегі реформалық қозғалыстарға әкелді. Шын мәнінде, Даффтың жұмысы үндістердің мемлекеттік лауазымдарға тағайындалуына ықпал етті. Шотландияның Перт және Кинросс аймағындағы Киркмайкл қаласындағы тағы бір шіркеу оның құрметіне Дафф еске алу шіркеуі деп аталды. Дафф бастауыш мектепті осы ауылда оқыды.
Доктор Даффтың шығармалары
Шотландия шіркеуінің Үндістан миссиясы, 1835 ж. Шотландия шіркеуінің Үндістан миссияларын қорғау, 1837 ж. «Үндістандағы ағылшын тілі мен әдебиетінің жаңа дәуірі», 1837 ж. «Миссиялар – христиан шіркеуінің аяқталуы», 1839 ж. «Қоштасу сөзі», 1839 ж. «Үндістан және Үндістан миссиялары», 1840 ж. «Иса Мәсіхтің басшылығы», 1844 ж. «Шотландия шіркеуі туралы лекциялар», Калькуттада 1844 ж. оқылған. «Иезуиттер», 1845 ж. «Миссионерлік үндеулер», 1850 ж. «Шотландияның еркін шіркеуіне қоштасу сөзі», 1855 ж. Бірнеше уағыздар мен жалақтар. «Күнделікті әлемдік дағдарыс», 1873 ж. «Нағыз ақсүйектілік» – Лорд Хаддо және Хон. Дж. Х. Гамильтон Гордонның суреттері. «Calcutta Review» журналындағы түрлі мақалалар.