Кіріспе
Англиялық ақын және Елизабет I-ге қарсы қастандық жасаған Чидиок Тичборн (24 тамыздың соңынан кейін 1562 жылы туған – 20 қыркүйек 1586 жылы), кейде қате түрде Чарльз деп аталған, ағылшын қастандық жасаушы және ақын болған.
Chidiock Tichborne (after 24 August 1562 – 20 September 1586), erroneously referred to as Charles, was an English conspirator and poet.
Өмір
Тичборн 1562 жылғы 24 тамыздан кейін Саутгемптон қаласында католик ата-анасы Питер Тичборн мен оның әйелі Элизабеттің (құрметті есімі Миддлтон) отбасында дүниеге келді. Оның туған күні көптеген дереккөздерде 1558 жыл шамасында көрсетілген, бірақ расталмағандықтан, жасы 28 деп есептелген. Ол ата-анасының некесіне дейін тумаған болуы мүмкін, сондықтан қайтыс болған кезде 23-тен аспаған жаста болған. Чидиок Тичборн 12 ғасырда Винчестер маңындағы Тичборн жерін иеленген сэр Роджер де Тичборнның ұрпағы. Чидиоктің екінші туысы және замандасы – Тичборн паркінде тұрған және 1621 жылы король Джеймс I барондыққа көтерген сэр Бенджамин Тичборн. Чидиок өлім алдында сөйлеген сөзінде: «Мен Жеңістен екі жүз жыл бұрынғы, осы бақытсыздығыма дейін ешқашан да ластанбаған үйден шыққанмын» деген. Чидиоктің әкесі Питер, Генри Тичборнның (шамамен 1474 жылы туған) және Энн Мервиннің (немесе Марвиннің) кіші ұлы болған көрінеді, бірақ деректер нақты емес. 1554 жылы сэр Николас Трокмертонның ісінде Питер Король кеңсесінің хатшысы болды және католик дінін жақтады. Кіші ұлының кіші ұлы болғандықтан, ол аз қаражатымен өзінің жолын табуға тиіс болды. Ол білім алып, алыс туысы лорд Чидиок Паулеттің (1521-1574, Винчестердің 1-ші маркизінің ұлы) қамқорлығын алды, содан кейін ұлына осы есімді берді. Кейінірек ол көп жыл бойы діннен бас тарту айыбын төлей алмағандықтан түрмеде отырды. Чидиоктің анасы Элизабет Миддлтон, Уильям Миддлтонның (Белсоның сэр Томас Миддлтонның немересі) және Элизабет Поттердің (Вестрамның Джон Поттердің қызы) қызы болды. Уильям Вестминстер аббаты Джон Ислиптің қызметшісі болды және 1532 жылы Ислиптің жерлеу рәсімінде туын ұстады, содан кейін Кентте жер сатып алды. «Чидиок» есімі, «чидик» деп айтылады, оның әкесінің қамқоршысы Чидиок Паулеттен шыққан, ол Паулет әулетінің арасындағы сэр Джон де Чидоктан таратылған, ол Дорсеттегі Чидок ауылында жер иеленген. Чидиок Тичборн ешқашан Чарльз деп аталмаған – бұл қателік AQA GCSE ағылшын әдебиеті бағдарламасындағы қате басылымнан туындаған. Ол бірнеше жыл бойы алғашқы поэзия бөліміндегі Elegy-ді қамтыды. Өкінішке орай, бұл қателік бағдарламаны қолдайтын көптеген оқу әдебиеттерінде сақталған. Чидиоктің кем дегенде екі әпкесі атымен белгілі: Дороти, Сомерсеттегі Джурденс қаласындағы Томас Маттелберидің бірінші әйелі; және Мэри, Девондағы Пейнгтон ауданындағы Блэгдоннан сэр Уильям Киркхамның екінші әйелі. Өлім алдында Чидиок әйелі Агнес, бір баласы және алты әпкесі туралы айтады. Өлім жазасына кесілген күні түнде әйеліне жазған хатында ол әпкелерінен және «кішкентай әпкесі Баббтан» да сөз қозғайды. 1586 жылғы 18 қыркүйекте Фрэнсис Уолсингхемге жолданған құпия хабарда тағы бір әпкесі туралы айтылған, онда хат жазушы «Портсмуттан келген Дженингспен» кездесіп, Дорсеттен г-н Брюйн мен Девондан г-н Киркхемді күдікті деп есептейді, өйткені олар Тайчборнның әпкелеріне үйленген.
Тарих
Мэри I қайтыс болғаннан кейін, Елизавета I таққа отырған соң, Чидиок өмірінің бастапқы кезеңінде католик дінін ұстануға рұқсат алды. Бірақ 1570 жылы Папа Рим королеваны оның протестантизмі мен протестанттық істерді қолдауы үшін, ең әйгілісі Испанияға қарсы Голланд көтерілісі үшін анафемаға ұшыратты; жауап ретінде ол католик шіркеуіне көрсеткен шартты төзімділігін тоқтатты. Католик діні заңсыз деп жарияланды, Рим католиктеріне дінін ұстануға заңмен тыйым салынды, ал Рим католик дін қызметкерлері қызметтерін атқарғаны үшін өлім жазасына кесілуі мүмкін болды. 1583 жылы Тичборн мен оның әкесі Питер «паптық реликвияларды» пайдаланғаны үшін тұтқындалып, сұраққа алынды, Тичборн шетелге сапар жасағанда, сапарға шығу ниеті туралы билікке хабарламаған реликвияларды әкелген болатын.
Комментарий
Тичборнның «Элегияның» авторы екендігі күмәнданып келді, тіпті авторлығы сэр Уолтер Рэлиге де жатқызылды. Дегенмен, ол 1586 жылы Бэбингтон қастандығынан кейін көп ұзамай Лондондық Джон Вулф басып шығарған «Мақтау мен қуаныш өлеңдері» атты жинақта жарияланды, бұл патшайымның аман қалғанын тойлау және қастандық жасаушыларды сынау мақсатында жасалған. Осы жинақта Чидиок Тичборнның «Лебедь әніне қарсы Т. К.-нің он бір буынды өлеңі» («Hendecasyllabon T. K. in Cygneam Cantionem Chideochi Tychborne») атты жауап өлеңі бар, бұл ақын және драматург Томас Кидтің, «Испан трагедиясының» авторы екені мүмкін.
Элегия
Тичборнның «Элегиясы» (оның ұйқасты, соңғы монолог түріндегі өлеңі) ақынның жағдайының трагедиясын айқындау үшін Ренессанс кезеңінің екі танымал көркем тәсілін – антитеза мен парадоксты пайдаланады. Антитеза – қарама-қарсы ұғымдарды салыстыру, мысалы: «жастық гүлдері / қайғының мұзы» (бірінші жолдан). Бұл Ренессанс поэзиясына тән ерекшелік, мысалы, Уайеттің «Мен тыныштық таппаймын, ал соғысым аяқталды» деген өлеңіндегі махаббаттың мұздауы/жануы. Бұл тәсіл Елизавета I-нің «Мен қайғырамын, бірақ наразылығымды көрсетуге батылым жетпейді» өлеңінде де кездеседі, мысалы, «Мен бармын да жоқпын, мұздаймын, бірақ күйіп жатырмын». Парадокс – өзіне қарсы келетін, бірақ шындыққа жақын тұратын пікір, мысалы: «Менің әңгімем естілді, бірақ ол айтылмады» немесе «Менің тостағаным толы, енді бос». Ренессанс өлеңдері көбінесе антитезамен басталып, оқиғаның жағдайларын анықтап, парадокс арқылы тақырыптарын ашады. «Элегия» ерекшелігі – оның толыққанды бір әдемі дыбыстық құрылыммен (моносиллабпен) жазылуында: өлеңдегі әрбір сөз бір буыннан тұрады, әр жолда он сөз болады, моностих стилінде, тек «құлаған» сөзінен басқа. Дегенмен, алғашқы басылымдарда ол «fall'n» деп жазылған, ол да бір буынды. «Элегия» көптеген «іңкәрліктерге» және «жауаптарға» шабыттандырды, соның ішінде Джонатон Робиннің allpoetry.com сайтындағы өлеңдері, Дэвид А. Мордың www.marlovian.com сайтындағы рэп нұсқасы, Дик Алленнің «Тичборнның Элегиясын оқығаннан кейін» (2003) және Ник Монфорттың «Тичборнның сөздігі». «Элегия» сонымен қатар Элизавета дәуірінен бастап қазіргі күнге дейін Майкл Ист, Ричард Элисон (1580-1610 жылдары, «An Hour's Recreation in musicke», 1606), Джон Мунди (1592) және Шарль Франсуа Гуно (1873) сияқты композиторлардың музыкасына қойылды, соңғы жылдары Норман Дэлло Джойо (1949) және Джим Кларк («Тичборнның Элегиялық поэма анимациясы») және Тейлор Момсен де осы өлеңге музыка жазды.
Үй сүйгіш
"Күйе көгершіні" сол дәуірдегі кең таралған бейнені пайдаланады: Тичборн өзін өзге заговоршылардың арасындағы әлсіз, кінәсіз көгершіндей сезінеді (Шекспирдің "Ромео мен Джульетта" пьесасын қараңыз, 1.5.48). "Ақылды құс аулаушы" дегеніміз, әлдебір сэр Фрэнсис Уолсингхэм, ол Бэбингтон қастандығын ұйымдастырған тыңшы.