Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африканың ән салған стилі
South African singing style
Isicathamiya (мұндағы c - тіс шертуінің жұмсақ түрі) – Оңтүстік Африканың зулу халқынан шыққан ән салған стиль. Еуропалық түсінікте, осы ән салу түрін сипаттау үшін а капелла да қолданылады. Сөздің тікелей аудармасы жоқ, ол зулу тіліндегі "cathama" етістігінен туындаған, яғни "ыңғайлы қадаммен жүру" немесе "сақтықпен басу" дегенді білдіреді. Isicathamiya зулу халқының а капелла ән салуының бұрынғы атауы – "mbube" ("арыстан") деген сөзбен қарама-қайшы келеді. Атаудың өзгеруі музыка стиліндегі өзгерісті көрсетеді: дәстүрлі түрде "mbube" деп аталатын музыка күшпен және жоғары дауыспен орындалса, ал isicathamiya дауыстардың үйлесімділігіне көбірек назар аударады. Бұл атау сонымен қатар әншілерді сергекті ұстап тұратын стильдің өте шебер хореографиялық би қозғалыстарын да білдіреді. Ladysmith Black Mambazo сияқты Оңтүстік Африкалық әншілер тобы осы стильді көрсетеді. Isicathamiya хорлары дәстүрлі түрде тек ерлерден құралады. Оның тамыры 20 ғасырдың басына дейін жетеді, сол кезде көптеген ер адамдар жұмыс іздеп туған жерлерін тастап қалаларға кеткен. Көптеген тайпалар қалаға қоныстанғаннан кейін, бұл стиль 20 ғасырдың көп бөлігінде ұмытылды. Бүгінде Йоханнесбург пен Дурбанда сенбі күндері кешке 30-ға дейін хордың қатысуымен isicathamiya сайыстары өтеді, олар кешкі сағат 8-ден ертеңгі сағат 8-ге дейін өнер көрсетеді.
Isicathamiya (, where the c represents a tenuis dental click) is a singing style that originated from the Zulu people, a South African ethnic group. In European understanding, a cappella is also used to describe this form of singing. The word itself does not have a literal translation; it is derived from the Zulu verb cathama, which means 'walking softly', or 'tread carefully'. Isicathamiya contrasts with an earlier name for Zulu a cappella singing, mbube, meaning 'lion'. The change in name marks a transition in the style of the music: traditionally, music described as mbube is sung loudly and powerfully, while isicathamiya focuses more on achieving a harmonious blend between the voices. The name also refers to the style's tightly choreographed dance moves that keep the singers on their toes. South African singing groups such as Ladysmith Black Mambazo demonstrate this style. Isicathamiya choirs are traditionally all male. Its roots reach back before the turn of the 20th century, when numerous men left the homelands to search for work in the cities. As many of the tribesmen became urbanized, the style was forgotten through much of the 20th century. Today, isicathamiya competitions in Johannesburg and Durban take place on Saturday nights, with up to 30 choirs performing from 8 o'clock at night to 8 o'clock the following morning.
Шығуы: дәстүрлі музыка, мәдениет және руханилық
Бұл стиль 20-ғасырда, әсіресе 1920-1930 жылдары қарқынды дамығанмен, көптеген ғалымдар оның тамырларын 19-ғасырдың соңына дейін жегізеді. Олардың пікірінше, исикатамияның бастауы 1860 жылы Оңтүстік Африканы кеңінен аралаған американдық миньстрельдер мен АҚШ варьетелік труппаларында жатыр. Исикатамия – миньстрельдердің әндері мен зулу халқының дәстүрлі музыкасының бірігуінен пайда болған. Мәдени және дәстүрлі тұрғыдан алғанда, исикатамия зулу халқының иман-сенімдеріне, мысалы, «umuntu, ngumuntu, ngabantu» деген зулу нақылында көрініс тапқан өзара байланысқа, жануарлармен байланысты бәсекелестікке, күшке, отынның және жылудың көзі ретіндегі ошақты құрметтеуге, сондай-ақ ата-бабалармен байланыс үшін армандарға тиімді әсер етеді. «Адам – басқа адамдар арқасында адам болады» деген мағына беретін «umuntu, ngumuntu, ngabantu» сөзі зулу халқының әлеуметтік құрылымында басты орын алады және әлеуметтік келісімді нығайту құралы ретінде қолданылады. Зулу қауымында бәсекелестік, әсіресе музыкада жоғары бағаланады, себебі ол бәсекелестікке ұшыраған әлеуметтік мәселе ретінде қарастырылады. Бұл сонымен қатар, адамдардың қоғамда өздерінің жеке басын анықтай алатын ашық алаң ретінде де қарастырылады. Исикатамия әртістері жарыстарда жеңіске жетіп, өзінің беделін арттырады. Зулу фольклорында бұқалар күш пен ерліктің кең таралған символы болып табылады. Жылан, қолтырауын, жолбарыс және арыстан сияқты басқа да жабайы жануарлар – бәсекелестік исикатамия жарыстарындағы билік қатынастары мен биліктің нығайтылуының көрінісі болып табылады. Алғашқы исикатамия топтары жануарлардың аттарымен аталатын, мысалы, Empangeni Home Tigers және Brave Lion Singers. Ошақ – исикатамия сахналық қойылымдарында «әндер пісіруге» арналған метафоралық орын ретінде қолданылады. Басты назар зулу халқының дәстүрлі тұрғын үйіне, яғни дөңгелек пішіндес, бие қабығына ұқсас шөптен тоқылған үйге және оның ортасында әйелдері мен балаларымен бірге отырған үй иесіне арналған әлеуметтік құрылымға беріледі. Исикатамия әндері жаратылған кезде де осындай құрылым сақталды, топтың ортасында жетекші тұрды. Ата-бабалармен байланыс жасау үшін армандар маңызды рөл атқарды және зулу халқының терең тамырланған діни процесінің бір бөлігі болды. Кейбір исикатамия музыканттары өздерінің әндерінің кейбіреуі ата-бабаларынан алған рухани әлемде жаратылғанын айтады. Ladysmith Black Mambazo тобының мүшесі Джозеф Шабалала 1960 жылдары алты ай бойы түсінде дауыстар естігенін, олардың исикатамия стилінде ән шырқағанын мәлімдеді. Ол соңғы емтиханнан өтті, онда жиырма төрт ақсақалдың әрқайсысы оған музыкалық сұрақ қойды және Шабалала барлық сұрақтарға дұрыс жауап берді.
Although the style exponentially emerged in the 20th century, specifically in the 1920s and 1930s, many academics argue it can be traced back to the end of the 19th century. They believe the roots of isicathamiya are found in the American minstrels and ragtime US vaudeville troupes that toured South Africa extensively in 1860. Isicathamiya would have merged from a combination of minstrel inspired songs and Zulu traditional music. Culturally and traditionally, isicathamiya is influenced by Zulu indigenous beliefs such as: belief in communalism which is expressed in the Zulu dictum, "umuntu, ngumuntu, ngabantu" , competition, strength and power associated with animals, reverence of the fireplace as a resource for food and warmth and, dreams for communicating with ancestors. The expression "umuntu, ngumuntu, ngabantu" which means "a person is a person because of other people", dominates Zulu social organization and is used as a tool to strengthen social harmony. In the Zulu community, competition is highly valued, especially with music, as it is seen as a social issue which is subject to competition. It is also perceived as a public platform in which people can establish a concept of identity in a community. Isicathamiya performers improve their image by winning competitions. In Zulu folklore, bulls are a common symbol of power and masculinity. Other wild animals such as snakes, crocodiles, tigers and lions are expressions of power relations and assertion of power in competitive isicathamiya competitions. Early isicathamiya groups were named after animals such as Empangeni Home Tigers and Brave Lion Singers. The fireplace is used metaphorically for the "cooking of songs" in isicathamiya stage performances. Emphasis is placed on the social organization based on the Zulu indigenous residence which took form in a circular bee hive grass hut and at the center the head of surrounded by wives and children. The same formation takes places when isicathamiya songs were created with the leader in the center of the group. Dreams were an essential part of communicating with ancestors and formed part of a deeply rooted Zulu religious process. Some isicathamiya musicians claim some of their songs were created in the spiritual realm given to them by ancestors. Joseph Shabalala of Ladysmith Black Mambazo claimed he was inspired by dreams whereby, for six months in the 1960s, he was visited by voices. These were spiritual elders who were singing in the isicathamiya style. He experienced a final examination where each of the twenty four elders asked him a musical question and Shabalala achieved a perfect score.
Ладисмитке дейінгі және кейінгі кезең
1980 жылдары исикатамия жарыстары Дурбан қаласының қалашықтарының бірі – Умлазидегі Глебеланд сияқты ерлер жатақханаларында өткізілді. Топтарға жарыс регламентіне сәйкес екі ән орындауға рұқсат берілді. Джозеф Шабалала Ladysmith Black Mambazo тобын құрды және Пол Саймонмен Graceland альбомында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды, онда "Homeless" және "Diamonds on Soles of her Shoes" атты екі трек енді, бұл топқа халықаралық деңгейде танымалдық әкелді. Джозеф Шабалаланың ықпалы 20 ғасырдың соңында исикатамияның мәнін өзгертіп берді. Шабалала, Бонгани Мтетва және Паулос Мсиманго исикатамияны дәстүрлі музыканың бір түрі ретінде қайта жаңғыртуға көмектесу үшін Оңтүстік Африка дәстүрлі музыка қауымдастығын құрды. Жарыстар енді жатақханаларда емес, Дурбан қаласының орталығындағы Беатрис көшесіндегі YMCA-да өтті. Орын ауысуы жарыстардың негізгі тақырыбына өзгеріс енгізуге мүмкіндік берді. Ең жақсы киінген еркек және кейде ең жақсы киінген әйел анықталуы үшін жарыс ұйымдастырылды. Сонымен қатар, жарысқа тіркелгендердің барлығы іс-шара ұйымдастырушыларына ерікті түрде қаржылай үлес қосты, ал әр топтың жарнасы залға кірген кезде жарияланды. Шабалала өзінің әлемдік деңгейдегі маңыздылығын сезініп, болашақ исикатамия орындаушылары үшін семинарлар өткізіп, қауымдастыққа құрмет көрсетті. Ladysmith Black Mambazo 1990 жылдары Оңтүстік Африкадағы ВИЧ/ЖИТС, қылмыс, зорлық-зомбылық және зорлау сияқты маңызды мәселелерді көтерді. Топ Оңтүстік Африка қоғамының көрнекті өкілдері Нельсон Мандела мен Архиепископ Десмонд Тутуға құрмет көрсетті. Топтың көрерменмен өзара әрекеттесу деңгейі едәуір артты. Шабалала музыка мен биден асып, көрерменмен әртүрлі тақырыптарда сөйлесті. Тіл қолданысында да өзгеріс болды, енді ол тек зулу тілімен ғана шектелмейтін болды, Шабалала "Homeless" әнінің мәтінін оқып, тыңдаушыларға үйретті. Шабалала исикатамияның рәсімдік шеңберін кеңейтуді жалғастырды, ол Шабалала мен оның тобының өнерін ашатын зулу маскандасының (еуропалық аспаптарда, гитарада және концерттінада ойнайтын дәстүрлі музыканттар) өнерін ұсынды.
In the 1980s, isicathamiya competitions were held in male hostels such as Glebeland, in Umlazi, one of townships in Durban. The groups were allowed to perform two songs adhering to the competition formation. Joseph Shabalala formed Ladysmith Black Mambazo and had the opportunity to work with Paul Simon on the Graceland album which included two tracks, "Homeless" and "Diamonds on Soles of her Shoes", which gained the group international recognition. The influence Joseph Shabalala had would change the context of isicathamiya in the late 20th century. Shabalala, Bongani Mthethwa and Paulos Msimango formed an organization called South African Traditional Music Association to help reclaim isicathamiya as a form of traditional music. Competitions were no longer in hostels but at the YMCA in Beatrice Street in the city center of Durban. The change in venues allowed for variation in the basic theme of the competitions. A competition for the best dressed man was implemented and on occasion for the best dressed woman. Furthermore, all who registered to compete now paid a voluntary amount to the event conveners and the contribution of each group would be announced as they entered the hall. Shabalala recognized the significance of his position on a global scale and would honor the community by conducting workshops for aspiring isicathamiya groups. Ladysmith Black Mambazo addressed pressing issues in South African in the 1990s such as HIV/AIDS, crime, violence and rape. The group would honor prominent members of South African society such as Nelson Mandela and Archbishop Desmond Tutu. The level of interaction the group uses with the audience has grown vastly. Shabalala communicated with the audience beyond the musical and dance aspects. There was a shift in language usage, no longer restricted to Zulu, Shabalala would recite the words to "Homeless" to teach the audience. Shabalala continued to extend the boundaries of isicathamiya formalities by introducing Zulu maskanda (traditional musicians playing on European instruments, guitar and concertina) to open for Shabalala and his group.
Стил және композиция
Топтың жетекшісі көбінесе оның негізін қалаушы және композиторы болып табылады. Көбінесе көшіп-қонушы жұмысшылар музыкалық нотацияны білмейді, бірақ өзгеше композициялық техникаға ие. "Ледисмит Блэк Мамбазо" тобының негізін қалаушы Джозеф Шабалала денесі ұйықтағанда, ал рухы жұмыс істегенде ән жазатынын айтады. Әдетте, әндер сол сәтте оны мазалаған нәрсеге жауап ретінде жазылады. Ол жаңа ән жазу арқылы қиын жағдайларды шешуге тырысады. Бұл тақырыптар махаббаттан бастап саясат және діни мәселелерге дейін алуан түрлі. Ол Квазулу-Наталдағы қара нәсілді оңтүстік африкалықтардың өміріне қатысты әлеуметтік және саяси мәселелерді жиі көтеріп, олар оны қатты мазалады. Шабалала тобының музыкасын кездесетін тыңдаушыларды тәрбиелеу үшін қолданғанын мойындайды. Шабалала исикатамия стилінде қалай ән жазуды үйренгенін айтады – бұл оған рухани ақсақалдардың дауыстарын армандар арқылы естігенде болды. Бұл зулу дәстүрінде және исикатамия композиторлары арасында кең таралған. Стильдік тұрғыдан алғанда, исикатамия – бұл SATB құрамында (бір жетекші дауыс, тенор, одан кейін бір сопрано (фальцетто), бір альт және қалғаны бас) а капелла орындалатын ерлер дауысымен сипатталады; алайда, кейбір жағдайларда қара элитаға ұнайды деп ойланғандықтан, банджо немесе фортепианомен жазылған нұсқалар да бар. Исикатамияның жақсы орындалуы шақыру-жауап және көп қабатты вокалды полифонияны қамтиды.
The leader of the group is often the founder and the composer. Often the migrant workers are not educated in musical notation, however possess a different compositional technique. The founder of Ladysmith Black Mambazo, Joseph Shabalala, has said he composes when his body is sleeping and his spirit is at work. Typically the songs are written in response to what is troubling him at that moment. He strives to address troubling situations by composing a new song. These topics vary from love to politics and religious matters. The recurring theme is the social and political issues pertaining to life for black South Africans in KwaZulu Natal, which burdened him greatly. Shabalala acknowledges the group used their music to educate the audiences they would encounter. Shabalala shares how he learned to compose in the isicathamiya style; as it was through dreams where he heard voices from spiritual elders. This is common among Zulu traditionalists and isicathamiya composers. Stylistically, isicathamiya is characterized by male voices performing a capella, with the SATB formation (one leading voice, a tenor, followed by one soprano (falsetto), one alto and the rest singing bass); however, in some cases there are recordings with banjo or piano as it was thought the instruments would appeal to the Black elite. A good isicathamiya performance includes call and response and multilayered vocal polyphony.
Дүниежүзілік танылуы
Бұл стильдің Батыста танылуына Пол Саймонның 1986 жылғы Graceland альбомы себеп болды, онда "Homeless" және "Diamonds on the Soles of her Shoes" сияқты әндері жарық көрді. Саймонға Ladysmith Black Mambazo тобының әсерлі дауысы қосылған еді. Содан бері топтың өзі зор танымалдыққа ие болып, "Hello My Baby", Боб Диланның "Knockin' on Heaven's Door" әні, Регби әлем чемпионатының тақырыбы "The World in Union" және "Mbube" (1939 жылы зулу жұмысшысы Соломон Линда жазған ән) сияқты туындыларымен танылды. Аталған ән, қосымша мәтінмен бірге "The Lion Sleeps Tonight" деген атпен де белгілі. Соңғысы жанрға "арыстан" мағынасын берген. "Mambazo" мүшелерінің көпшілігі қайта туған христиандар және "Amazing Grace" және түрлі зулу әндері сияқты шығармаларында исикатамия мен госпел музыкасы арасындағы тығыз байланысты жиі көрсетеді. "Mambazo" – әлемдік деңгейде танымал болған Оңтүстік Африкадан шыққан алғашқы а капелла тобы. Оңтүстік Африканың басқа танымал музыканттарының барлығы да аспаптық сүйемелдеудің әлдебір түрін пайдаланады, бірақ Mahotella Queens сияқты кейбір топтар "Mbaqanga" электрогитаралық мелодиясымен ән айтқанда, кейде аспапсыз да орындап береді.
The Western breakthrough for this style was Paul Simon's album Graceland (1986), which featured such tracks as "Homeless" and "Diamonds on the Soles of her Shoes", in which Simon was backed by the haunting voices of Ladysmith Black Mambazo. The group itself has since gone on to enjoy great popularity and recognition, including songs such as "Hello My Baby" and also recordings of Bob Dylan's "Knockin' on Heaven's Door", the Rugby World Cup theme "The World in Union", and "Mbube" (a song composed in 1939 by Zulu worker Solomon Linda – The song, with additional lyrics, is also known as "The Lion Sleeps Tonight") — this last having given its name, meaning lion, to the genre. "Mambazo" members are also born again Christians and frequently demonstrate the close relationship between isicathamiya and gospel music in songs such as "Amazing Grace" and various Zulu hymns. "Mambazo" is the primary a cappella group from South Africa to garner worldwide attention; all other widely known South African musicians use some form of instrumental backing, though some groups such as the Mahotella Queens, who sing against an electric guitar "Mbaqanga" melody, occasionally sing without instrumental backing.