Кіріспе
Оңтүстік Африкалық ерлер акапелла ансамблі
Ladysmith Black Mambazo – Оңтүстік Африканың ерлер хор тобы, isicathamiya және mbube жергілікті дауыстық стильдерінде әндейді. 1986 жылы америкалық Пол Саймонның Graceland альбомында ән салғаннан кейін әлемдік деңгейде танымал болды. Олар бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде бес Грэмми сыйлығы, ал бесіншісі Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Манделаға арналды. 1960 жылы Джозеф Шабалала құрған Ladysmith Black Mambazo Оңтүстік Африканың ең өнімді музыкалық топтарының біріне айналды. Олардың шығармалары Оңтүстік Африкада және шетелде алтын және платиналық дисктермен марапатталды. Топ африкалық дәстүрлі isicathamiya музыкасы арқылы Оңтүстік Африканың мәдени мұрасын таратушы мобильді академияға айналды. Олар 1964 жылы isicathamiya тобы ретінде танылғанмен, 1950 жылдардың басынан бері бірге ән шырқап келеді. 1973 жылы "Amabutho" атты алғашқы альбомын шығарды. Бұл альбом, топтың көптеген басқа шығармаларымен бірге, алтын диск сертификатын алды. 1986 жылы Пол Саймонмен бірлескен жұмысы Ladysmith Black Mambazo-ның халықаралық аренада танылуына жол ашты.
1960-1986 жылдар
Ладиссмит Қара Мамбазоның алғашқы құрамы 1960 жылдың желтоқсанында Джозеф Шабалала құрған «Эзимняма» («Қаралар») тобы болды. Топ мүшелері Шабалаланың туыстары (көбінесе ағалары мен туыстары) болды, олардың көпшілігі ол туған шаруа қожалығында өскен кезде онымен бірге ән айтқан. Топ жақсы үйлесімде ән айтқанмен және сол кездегі «котоза мфана» («тыныш ұлдар», 1960-шы жылдардағы сленг термині) мен «мбубе» топтарының дыбысын шағылыстырғанмен, Лэдисмит ауданынан тыс жерде танылмады. 1964 жылы Шабалала алты ай бойы ұйқыда қайта-қайта түс көрді, онда хор өте үйлесімді ән шырқады. Шабалала бұл дыбысты әдемі деп сипаттады, сол кездегі тобының әлі қол жеткізе алмаған дыбысы. Осыдан кейін ол топты қайта құрды, жаңа (жас) туыстарын шақырды, бірақ топтың атын сақтады. Ол оларға арманындағы үйлесімді әндерді үйретуге тырысты, нәтижесінде топтың айрықша әніне айналған «Nomathemba» («қыздың аты, «Үміт» деген мағынаны білдіреді») әні пайда болды. Бұл топ өзінің арманындағы әдемі, жұмсақ дыбыстарды жақсы қайталайды деп шешкеннен кейін, Шабалала топты Дурбан мен Йоханнесбургтегі жатақханалар залдарында сенбі күндері кешке өткізілетін «isicathamiya» жарыстарына қатыстырды. Топ барлық жарыстарда жеңіске жетті. Осының нәтижесінде Шабалала топтың атын өзгертіп, оның талантын жақсырақ сипаттауды шешті. «Эзимняма» атауы «Лэдисмит Қара Мамбазо» деп ауыстырылды. Жаңа атаудың үш құрамы: Шабалаланың туған қаласы, Квазулу-Натал облысының Лэдисмит қаласы; ең күшті шаруа жануары саналатын қара бұқа; және зулу тілінде «айқас» деген мағынаны білдіретін «мамбазо», хордың бәсекелестікті «жеңуге» қабілетін символдайды. 1970-ші жылдардың басында топтың үнемі жеңіске жететініне байланысты жарыстарға қатысуына тыйым салынды. Алайда, олар байқауға қатыспай-ақ өнер көрсетуге рұхсат алды. 1967 жылы топ SABC радиостанциясы үшін жазбалар жасады, DJ Алексиус Бутелезидің танымал «Cothoza Mfana» бағдарламасында бірнеше жергілікті хорлардың музыкасын таныстырды. Олардың жетістігі соншалық зор болды, музыка продюсерлері топты жазу келісімшартына қол қоюға көндіре бастады. 1972 жылы топ продюсер Вест Нкоси басшылығымен «Мавутела» музыка компаниясымен келісімшарт жасады. «Ladysmith Black Mambazo» келесі жылы алтын мәртебе алған және Оңтүстік Африкадағы қара музыкант немесе топтың алғашқы альбомы болған «Amabutho» альбомын шығарды. Олардың келесі альбомдары да алтын немесе платина сертификатын алды. Екінші альбомы шыққаннан кейін олар кәсіби әншілерге айналды. Жозеф Шабалаланың туысы Мдлетше Альберт Мазибуко (алты ағаның ең үлкені) 1969 жылы Мамбазоға тенор дауысымен қосылды, ал оның кіші інісі Милтон альт дауысымен қосылды. Альберт Джозеф Шабалаладан басқа «Ladysmith Black Mambazo» тобының ең ұзақ уақытқа қалған мүшесі болып табылады және 1973 жылдан бері топтың толық уақытты мүшесі болып табылады. 1980 жылы ағасы Милтон қаза болғаннан кейін Альберт қатарында қалды, сол кезде ағалары Фунокуаке Мазибуко мен Джозеф Мазибуко «Ladysmith Black Mambazo» тобынан кетіп, кіші інісі Әбдінего қосылды. 1976 жылы Шабалала христиан дінін қабылдады және топтың репертуарына көптеген діни материалдар енгізілді. Мамбазоның алғашқы діни альбомы «Ukukhanya Kwelanga» көп ұзамай жарық көрді. Ол екі платиналық диск сыйлығын алды, ал топтың репертуарында көбінесе методист әндері басым болды. 1976 жылы шыққан «Ukasindiswa» альбомы олардың ең танымал діни альбомдарының біріне айналды, ол шыққаннан кейін үш апта ішінде екі алтын диск сатылды. Топ Батыс Германияда гастрольде болды, теледидарда көрінді және неміс тілін біраз үйренді; топтың 1981 жылғы «Phansi Emgodini» альбомы үшін Шабалала «Wir Grüssen Euch Alle» («Біз бәріңізге сәлем береміз») атты ән жазды. Келесі жылы топ Германияға теледидардағы викторина бағдарламасына қатысу үшін оралды, бұл көбірек тікелей эфирлерге қатысу туралы өтініштерді тудырды. Альбом үлкен жетістікке жетіп, 16 миллион дана сатылды және «Ladysmith Black Mambazo» тобының халықаралық беделін одан әрі арттырды. Бұл басқа африкалықтардың, мысалы, «Stimela» және «Mahlathini and the Mahotella Queens» тобының батыс аудиториясы арасында танымал болуына жол ашты. «Graceland» альбомынан кейін Саймон олардың АҚШ-та «Warner Brothers Records» компаниясында шыққан «Shaka Zulu» (1987) альбомының продюсері болды. «Shaka Zulu» 1988 жылы ең үздік дәстүрлі халықтық жазба үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. АҚШ-тағы «Warner Brothers Records» компаниясы үшін тағы екі пластинка жазылды: «Journey of Dreams» (1988) және «Two Worlds One Heart» (1990). Соңғы альбомда топ «The Winans», Джулия Фордэм және Джордж Клинтон сияқты сол кездегі танымал өнерпаздармен бірге жазды. «Graceland» жазбасының табысы және одан кейінгі концерттік турлар топтың бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан қарқынды гастрольдік өміріне әкелді. «Ladysmith Black Mambazo» тобы әр жылы алты айдан астам уақыт бойы әлемдік концерттік турларды өткізеді. 1988 жылы «Ladysmith Black Mambazo» Майкл Джексонның «Moonwalker» фильмінде пайда болды, онда олар «The Moon Is Walking» («Lindelani» әнінің қысқартылған нұсқасы, «Journey of Dreams» альбомында кездеседі) әнін көрсетті. «Ladysmith Black Mambazo» «Sesame Street» әні «Put Down the Duckie», сондай-ақ «The African Alphabet» әнінде де пайда болды. 1988 жылы «Ladysmith Black Mambazo» Эдди Мерфидің «Coming to America» фильмінің ашылу тізбегінде «Mbube» әнін орындады, бірақ ән саундтректе жарияланбады. 1990 жылдың тамызында «Ladysmith Black Mambazo» Кёльн тобы «Bläck Fööss»пен бірге Кёльн соборының алдында өнер көрсетті. 1991 жылдың 10 желтоқсанында Шабалаланың ағасы және топтағы бас дауыстың бірі болған Хедман Шабалала ақ түсті күзетшік Сеан Николаспен атылып өлтірді. Хедманның қазасынан кейін 1993 жылы екі мүше зейнетке шықты және Шабалала топқа үш ұлын қабылдады.
1993-2002 жылдар
Апартеид жүйесі 1991 жылы ресми түрде жойылды, ал демократиялық жалпы сайлау 1994 жылға дейін басталған жоқ. Нельсон Манделаның 27 жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылуы 1993 жылы «Liph' Iqiniso» альбомын шығарды. Мандела (түрмеден босатылғаннан кейін көп ұзамай) «Ladysmith Black Mambazo» тобының мүшелері «Оңтүстік Африканың мәдени елшілері» екенін жария етті. Манделаның тілегі бойынша 1993 жылы Норвегияның Осло қаласында өткен Нобель бейбіт сыйлығының табысталу салтанатына Оңтүстік Африканың болашақ президенті «Ladysmith Black Mambazo» тобымен бірге қатысты. «Mambazo» тобы 1994 жылдың мамыр айында президент Манделаның қызметке кірісу салтанатында және кейін оның туған күнін тойлау кезінде тағы да ән шырқады. 1995 жылы Оңтүстік Африка Регбиден әлем чемпионатының жеңімпазы атанды, осы оқиғаға орай «Ladysmith Black Mambazo» тобы PJ Powers-пен бірлесіп «World in Union» әнін жаздырып, орындады. 1996 жылы топ Долли Партонның «Treasures» альбомында пайда болды, Партонмен бірге Кэт Стивенстің «Peace Train» әнін орындады; олар Партонмен бірге 1996 жылдың қараша айында АҚШ телеарнасында осы әнді орындады. 1997 жылы Ұлыбританиядағы «Toast for Life» телерекламасында Heinz сорпалары, консервіленген бұршақ және томат кетчупы үшін топ «Inkanyezi Nezazi» («Жұлдыз және дана») әнінің қысқартылған нұсқасын жазды. Рекламалар өте танымал болғандықтан, 1992 жылы жазылған әннің түпнұсқасы сингл ретінде шығарылып, Ұлыбританияның сингл чартында 2-орынға ие болды. 1998 жылы бұл синглге «The Best of Ladysmith Black Mambazo – The Star and the Wiseman» жинағы қоса шығарылды, ол өте сәтті болып, үш платиналық сертификатқа ие болды және тек Ұлыбританияда 1 миллион дана сатылды. Heinz компаниясымен жасалған жарнамалық кампания Ұлыбританияда топтың қайтадан танымалдылығын арттырды, сондай-ақ келесі бірнеше жылда көптеген теле- және радиобағдарламаларға қатысты, британ королінің отбасының алдында өнер көрсетті. 1999 жылы топ ирландтық «B*Witched» поп-тобымен бірлесіп «I Shall Be There» синглін жазды, ол Ұлыбританияның сингл чартында 13-орынға ие болды. 2001 жылы топ «Family Guy» мультсериалының «Lethal Weapons» эпизодында есімдері айтылды. «Ladysmith Black Mambazo» тобы туралы «On Tiptoe: Gentle Steps to Freedom» деректі фильмі 2000 жылы шықты. Фильм 2001 жылы «Оскар» сыйлығының «Ең үздік деректі фильм (қысқа метражды)» номинациясына ұсынылды, бірақ «Big Mama» фильмі жеңіске жетті. Фильм 2001 жылы Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығынан «Ең үздік қысқа метражды деректі фильм» сыйлығын алды.
2002-2006 жылдар
2002 жылы топ жаңа материалдан тұратын "Wenyukela" альбомына дайындық жұмыстарын бастады. Алайда, 2002 жылдың мамыр айында Шабалаланың 30 жылға жуық бірге өмір сүрген әйелі (және "Women of Mambazo" тобының жетекші әншісі) Нелли, шіркеудің тұрақ орнында бетперде киген қарулы адамның қолынан қаза тапты. Шабалала әйелін қорғауға тырылғанда қолы жарақат алды. Жозефтің ұлы Вивиан Нкосинати өгей анасы Неллиді өлтіру үшін жалдамалы кісіні пайдаланғаны үшін айыпталды. Сот процесінде Нкосинати Оңтүстік Африка полициясының, егер ол әкесі Жозефті кісі өлтіруге кінәлі деп көрсетсе, оған жеңілдік жасайтынын айтқандығы мәлім болды. Шабалала денсаулығына келген соң "Wenyukela" жобасы аяқталды. "Wenyukela" Оңтүстік Африкада сәттілікке ие болды, нәтижесінде 2003 жылдың наурыз айында Wrasse Records лейблы арқылы Ұлыбританияда да жарық көрді. Альбомның үнемі сәттілігіне байланысты, американдық Heads Up International 2004 жылдың қаңтарында оны шығарды, бұл топқа екінші Грэмми сыйлығын әкелді. Жозефтің інісі Бен Шабалала, 1993 жылы Хедманның қазасынан кейін зейнеткерлікке шыққан топтың бұрынғы мүшесі, 2004 жылдың маусым айында Дурбан қаласының шеткі ауданында қаза тапты. 2004 жылғы "Mean Girls" фильмінде Линдсей Лоханның кейіпкері Лейдисмит Black Mambazo концертіне ата-анасымен қатысудан бас тартады, осы тұста топ туралы айтылады.
2006-2008 жылдар
"Long Walk to Freedom" – Ladysmith Black Mambazo тобының 45 жылдығын мерекелеу үшін 2006 жылдың қаңтар айында жарық көрді. Альбомда топ Zap Mama, Сара МакЛачлан, Мелисса Этеридж, Джо МакБрайд, Натали Мерчант, Эммилу Харрис және Тадж Махал сияқты көптеген әртістермен бірге, сондай-ақ Оңтүстік Африка музыканттары Лакки Дубе, Фузекемиси, Бхекумузи Лутули, Нокухания, Тандзиза, Вуси Мафлеза және Хью Масекеламен бірлесіп жазды. Бұл шығарылым топқа 13-ші Грэмми сыйлығына ие болу мүмкіндігін сыйлады. Грэмми сыйлығын жеңіп алмаса да, топтың шығармашылық қабілеті әлі де мойындалып жатқанын көрсетті. 2006 жылдың сәуір айында Mambazo Джош Гробанның үшінші студиялық альбомы Awake үшін ынтымақтастық жасады. "Weeping" және "Lullaby" әндері Оңтүстік Африканың айқын ықпалын көрсетті; "Wangibambezela" ("Оның жүрегінен хабар") әнінің жолдары "Weeping" әнінің қосымша музыкалық фондық өрнегіне енгізілді. Содан кейін, 2006 жылдың тамызында Mambazo Мейвис Стейплстің жаңа альбомы үшін бірлесіп жұмыс істеуді бастады. "Saturday Night Live" телебағдарламасында топ Деннис Хейсберт жүргізген, қара түсті мультфильм кейіпкерлері ойнаған сәтсіз сенбілік мультфильмдер туралы TV Funhouse эскизінде пайда болды, олардың бірі – топты бейнелейтін "Ladysmith Black Mambazo in Outer Space" мультфильмі болды. Топ мүшелері SNL арнаулы бағдарламасы The Best of TV Funhouse DVD-сіне қосымша түсіндірмелер берді. 2006 жылдың 17 қазанында Ladysmith Black Mambazo Нью-Йорктің танымал Карнеги залында "Ladysmith Black Mambazo және достарымен кеш" деп аталған толық сатылған концерт берді. Кеште Сара МакЛачлан, Натали Мерчант, Mahotella Queens, Вуси Мафлеза және Пит Сигер арнайы қонақ ретінде қатысты. Концерт жазылды, бірақ залдың шектеулеріне байланысты оны жариялауға рұқсат берілмеді. Олардың 2007 жылғы Ilembe CD-сі Оңтүстік Африкада 2007 жылдың 26 ақпанында, ал бүкіл әлемде 2008 жылдың 22 қаңтарында "Ilembe: Shaka Zulu-ды құрметтеу" деген атпен Heads Up International арқылы жарық көрді.
Қор
1999 жылдың қаңтар айында Джозеф Шабалала "Лейдисмит қара мамбазо қоры" ұйымын құрды. Ұйымның мақсаты – жас зулу халқының Оңтүстік Африка балаларына олардың дәстүрлі мәдениеті мен музыкасы, иссикатамия туралы білім беру. Бүгінде Мамбазо академиясы салынып жатыр, онда репетиция залы, оқу орталықтары және кәсіби жазба студиясы ашу жоспарлануда. Басты мақсат – жастарға иссикатамия музыкасының тарихын насихаттау және үйрету.
Тағайындаулар
ЖылСыйлықКатегорияЖұмыс1988 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі халықтық жазба Шака Зулу1991 Грэмми сыйлығы Ең жақсы дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Классикалық тректер1993 Грэмми сыйлығы Ең жақсы дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Best of Vol. 11995 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Liph' Iqiniso1995 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Gift of the Tortoise1996 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Thuthukani Ngoxolo1998 Грэмми сыйлығы Ең үздік қазіргі заманғы әлемдік музыка альбомы Heavenly1999 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Royal Albert Hall-да тікелей орындалған1999 Грэмми сыйлығы Ең үздік дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Royal Albert Hall-да2001 Академия сыйлығы Ең үздік қысқа деректі фильм On Tiptoe: Gentle Steps to Freedom2002 Emmy сыйлығы Ең үздік мәдени деректі фильм On Tiptoe: Gentle Steps to Freedom2005 Грэмми сыйлығы Ең жақсы дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Raise Your Spirit Higher2006 Грэмми сыйлығы Ең жақсы қазіргі заманғы әлемдік музыка альбомы No Boundaries2007 Грэмми сыйлығы Ең жақсы қазіргі заманғы әлемдік музыка альбомы Long Walk to Freedom2007 Грэмми сыйлығы Ең жақсы айналадағы дыбыс шығару Long Walk to Freedom2009 Грэмми сыйлығы Ең жақсы дәстүрлі әлемдік музыка альбомы Ilembe: Shaka Zulu-ға құрмет көрсету2013 Грэмми сыйлығы Ең жақсы әлемдік музыка альбомы Live: Әлем үшін бейбітшілікке ән салу2016 Грэмми сыйлығы Ең жақсы әлемдік музыка альбомы Ladysmith Black Mambazo Ella Spira & The Inala Ensemble қатысуымен2018 Грэмми сыйлығы Ең жақсы әлемдік музыка альбомы Shaka Zulu Revisited: 30 жылдық мерекелік тойлау
Байқаулар мен алғашқы мамбазо концерттері
Топтың алғашқы альбомы "Амабуто" 1973 жылы шыққаннан кейін, көптеген жарыстарда жеңіске жету қабілеттеріне байланысты isicathamiya сайыстарына қатысуға тыйым салынды. Дегенмен, олар көрермендерге өнер көрсетуге шақырыла берді. Осыдан кейін топ, арнайы қойылымдарда өз көрермендері үшін өнер көрсетуге кірісті және көп ұзамай Оңтүстік Африка бойынша жеке концерттерімен гастрольдік сапарлар жасады. Бірақ, апартеид режимі салдарынан, полиция қызметкерлері оларды жиі тоқтатып, кейбір жағдайларда тінтіп тексеру кезінде жерге жатқызып, қарап тексерген. Бірақ, көп ұзамай оларға рұқсатсыз гастрольдеуге рұқсат берілді.
Грейслендтің табысы
1986 жылға қарай топтың Оңтүстік Африкада ақ нәсілді жанкүйерлерінің саны өте аз болды; олардың жанкүйерлерінің басым бөлігі қара нәсілді адамдардан құралды (топ көбінесе қалашықтарда гастрольдік сапарлар жасады). Пол Саймон 1987 жылғы "Graceland Tour" турнесіне топты қосып алғаннан кейін, топ жеке гастрольдеуге кірісіп, кеңінен танымал болды.
Болашақтағы гастрольдер
Топ әлемдегі ең табысты әлемдік музыка орындаушылары ретінде мойындалған және қарбалас гастроль кестесіне ие. Жылына алты айдан астам уақыт саяхаттауды тоқтату жоспарлары бар ма деген сұраққа олар әрқашан: "Әлем халқы біздің музыкамызды тыңдағысы келгенше тоқтамаймыз. Біз Оңтүстік Африка мәдениетінің көшпенді музыка академиясымыз, және осы жолмен жүруіміз міндетті." деп жауап береді.
Мүшелік
Бастапқыда топқа Джозеф Шабалала, оның ағалары Хедман және Енох, ағайындары Альберт, Милтон, Фунокуакве, Абэднего және Джозеф Мазибуко, сондай-ақ жақын достары Матовоти Мсиманга және Уолтер Малинга кірді. Барлығы, топтың соңғы 45 жылда әртүрлі уақытта 30-дан астам мүшесі болды. Дегенмен, 1993 жылдан бері зейнетке шығуларына байланысты тек екі мүшелік өзгеріс болды. Топ мүшелері қазіргі уақытта Квазулу-Наталдағы Дурбан қаласының жанындағы Пинтаун қаласында немесе оның айналасында тұрады. Хор мүшелері: Джозеф Шабалаланың ұлдары Тхамсанка, Мсизи, Тхулани және Сибонгисени; ағайындары Альберт және Абэднего Мазибуко; және жақын достары Рассел Мтембу және Нгане Дламини.
Дискография
Ladysmith Black Mambazo алғаш рет 1973 жылы Оңтүстік Африкадағы Gallo лейблінде жазба жасады. Осы уақыттан бері топ 50-ден астам альбом жазды, олардың көптегені алтын және/немесе платиналық дискілермен марапатталды.