Кіріспе

Швейцарияның ірімшік одағы (Schweizer Käseunion AG) – Швейцариядағы маркетингтік және сауда ұйымы, ол 1914 жылдан 1999 жылға дейін ірімшік өндірісін бақылау үшін картель ретінде жұмыс істеді. Осы мақсатта Швейцарияның ірімшік одағы өндірісті негізінен Грюйер (Gruyere) және Эмменталь (Emmental) сияқты бірнеше сортқа ғана шектеді, сондай-ақ Швейцария Федералдық Кеңесі белгілеген бағамен ірімшіктің барлық өндірісі мен таралымын сатып алуға міндеттелді. Ол сонымен қатар осы ірімшік сорттарының ұлттық және халықаралық саудасын үйлестірді. Швейцарияның ірімшік одағы әсіресе ірімшік фондуын насихаттауда табысқа жетті, ол Швейцарияда және шетелде өте танымал тағамға айналды. Қазір ол Швейцарияның ұлттық тағамы деп есептеледі. Бұрын ол тек аймақтық тағам болған.

1914-1920 жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында Швейцария бейтараптығын сақтап, ірі ірімшік өндірісін жалғастырды. Өнім экспорты, көрші елдердегі тұтынушыларға келген қиындықтарға байланысты төмендеді; бұл көрсеткіштер Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жақсармады. Соғыс жағдайды ушықтырып, сүт шаруашылығына арналған мал азығы – сено мен жемнің жетіспеуі өндірістің күрт азаюына әкелді. Экспорттың төмендеуімен күресу мақсатында ірімшік өндірушілер қатаң бәсекелестік ережелерін жасауға бел буды, нәтижесінде Швейцария ірімшік одағы деп аталған картель құрылды. Журналист Роберт Смиттің сөзінше, "Одақ сүттің бағасын белгіледі. Сүт шаруаларына қанша сүт өндіру керектігін және оны кімге сатуға болатынын айтты. Ірімшік өндірушілерге қанша ірімшік жасау керектігін, содан кейін ірімшіктің бағасын белгіледі. Бұл іс тым күрделі болғандықтан, өндірілетін ірімшік түрлерінің саны шектелді. Швейцарияда бұрын 1000-нан астам түрлі ірімшік өндірілсе, Ірімшік одағы тек жеті түрін қолдады".

Соғыс аралығы

Швейцарияның ірімшік одағы өндірісті бақылауда табысқа жетті, бірақ көп ұзамай бір мәселе туындады: қаныққан, тұрақсыз нарықта ірімшіктің артық өндірісі. Бастапқыда Швейцарияның ірімшік одағы сүт нарығын сүт бірлестігінен белгіленген бағамен ірімшік сатып алып, кейін оны өзіне қайта сату арқылы қолдауға тырысты, бірақ мұның логикасы соншалықты күрделі болды ki, бұл соңғы шешім бола алмады. Ұзақ мерзімді шешім ретінде фондю пайда болды. Музей Грюериеннің бұрынғы директоры Изабелла Рабуд Шюэльдің айтуынша, "1930 жылға дейін фондю негізінен Швейцарияның француз тілінде сөйлейтін бөлігінде ғана белгілі болды, бірақ содан кейін ол бүкіл Швейцарияда танымал болып, ұлттық тағамға айналды. Бұл 1930 жылдары Швейцарияның ірімшік сату одағы бастаған ірімшікті насихаттау бойынша қарқынды науқандардың табысты болуына байланысты болды. Ірімшік өндірісі тұтынудан асып кетті, сондықтан бұл бұрынғы экспорттық нарықты кеңейту үшін швейцариялықтарды көбірек ірімшік жеуге көндіру қажет болды". Швейцарияның ірімшік одағы осы тағамды Альпілік арнайылық ретінде насихаттағанмен, оның шығу тегі тауларда емес. Альпілік ірімшік жасау жаз айларымен шектелгендіктен, 18-шы ғасырда фондюді тек Юра аймағы мен Швейцарияның жазық бөлігіндегі шағын қалалардағы жоғары топтағы үй шаруашылықтары ғана жеген. Келесі ғасырда ірімшік жасау бүкіл елге тарады және жабдықтардың жетістіктерінің арқасында жыл бойы жасау оңайырақ болды. Альпілік ірімшік өндірушілердің күшті бәсекелестігіне төтеп беруге мүмкіншілігі болмады, соның салдарынан тау ірімшігінің экономикасы әлсіреп кетті. Швейцарияның ірімшік одағының бірнеше лауазымды тұлғаларына сыбайлас жемқорлық айыптары тағылғаннан кейін, одақ 1990 жылдардың соңында таратылды. Сүт өнімдеріне берілетін субсидиялар сақталды, бірақ ірімшік өндірушілер арасындағы бәсекелестік қайта жандандырылды, бұл бағалардың күрт төмендеуіне әкелді.