Кіріспе
Швейцарияның орташа қатты Альпі тау ірімшігі (Gruyère) – Швейцарияның Фрибург, Во, Нойшатель, Юра және Берн кантондарында пайда болған қатты швейцариялық ірімшік. Ол Фрибургтегі Груйерс қаласының атымен аталады. 2001 жылы Gruyère тектік атауды бақылауға алды (AOC), ол 2013 жылдан бастап қорғалған тектік атау (AOP) болып өзгерді. Грюйер швейцариялық немесе Альпілік ірімшіктер санатына жатады және тәтті, бірақ сәл тұзды, оның дәмі жасына қарай өзгереді. Жасы кезінде оны көбінесе қаймақты және жаңғақты деп сипаттайды, ал пісіп жетілгенде дәмі күшейе түсіп, топырақты және күрделі болады. Толық піскенде (бес айдан бір жылға дейін) оның кішкентай жарықтары пайда болады, бұл оған сәл кедір-бұдыр текстура береді. Эментал ірімшігінен айырмашылығы, қазіргі Грюйерде көзшелер аздау немесе жоқ, бірақ 19 ғасырда жағдай мұндай болмаған. Грюйер ірімшігінде пайда болатын кішкентай жарықтар көбінесе "көзшелер" деп аталады. Бұл көзшелер – пісу процесінде пайда болатын дөңгелек немесе бейреттелген пішінді тесіктер. Бұл Швейцарияда және Еуропаның көп бөлігіндегі ең танымал швейцариялық ірімшік.
Gruyère (/UK/'/ɡ//r//uː//j//ɛər/, /US//ɡ//r//uː/'/j//ɛər//, //ɡ//r//i/'/ /, ɡʁɥijɛʁ; Greyerzer) is a hard Swiss cheese that originated in the cantons of Fribourg, Vaud, Neuchâtel, Jura, and Berne in Switzerland. It is named after the town of Gruyères in Fribourg. In 2001, Gruyère gained the appellation d'origine contrôlée (AOC), which became the appellation d'origine protégée (AOP) as of 2013. Gruyère is classified as a Swiss type or Alpine cheese and is sweet but slightly salty, with a flavour that varies widely with age. It is often described as creamy and nutty when young, becoming more assertive, earthy, and complex as it matures. When fully aged (five months to a year), it tends to have small cracks that impart a slightly grainy texture. Unlike Emmental, with which it is often confused, modern Gruyère has few if any eyes, although in the 19th century, this was not always the case. The small cracks that can develop in Gruyère cheese are often referred to as "eyes." These eyes are round or irregularly shaped holes that are formed during the aging process. It is the most popular Swiss cheese in Switzerland, and in most of Europe.
Қолданылуы
Грюер көптеген тағамдарда сан алуан тәсілдермен қолданылады. Оның ерекше, бірақ күшті емес дәмі болғандықтан, пісіруге өте жақсы ірімшік саналады. Мысалы, кишеде Грюер басқа ингредиенттердің дәмін бұрмаламай, керемет дәм береді. Бұл жақсы балқитын ірімшік, әсіресе фонду, Vacherin Fribourgeois және Emmental сияқты ірімшіктермен бірге қолданылады. Ол дәстүрлі түрде француз пияз сорпасында, сондай-ақ croque monsieur – француз тостымен пісірілген шұжық пен ірімшікпен жасалған классикалық сэндвичте қолданылады. Грюер тауық және бұзау етінен жасалған кордон блюде де қолданылады. Ол үстелге қоюға да жарамды, ал қырқып, көбінесе салаттар мен пастаға қосылады. Ол кептірілген нанға берілетін француз сарымсақ сорпасы – le tourin-нің үстіне қыртылып салынады. Грюермен Рислинг сияқты ақ шараптар жақсы үйлеседі. Көпіршікті сидр және Бок сырасы да осы ірімшікке ұқсас сусындар болып табылады.
Өндіріс
Грюер ірімшігін жасау үшін шикі сиыр сүті мыс ыдыста қыздырылады, содан кейін сұйық пепсин (реннин) қосылып, ұйытылады. Түзді бұршақтай шағын кесектерге бөліп, араластыру арқылы сарысу бөлінеді. Түз қыздырылып, тез арада белгілі бір температураға дейін көтеріледі. Сарысу сүзіліп, түздер қалыптарға салынып, пресстеледі. Тұздықта тұздалғаннан және бактериялармен сыланғаннан кейін, ірімшік екі ай бойы бөлме температурасында пісіріледі, әдетте ағаш тақтайшаларда, ылғалдың тең таралуын қамтамасыз ету үшін әр екі күнде аударылып отырады. Грюерді 3-тен 10 айға дейін пісіруге болады, ұзақ пісіру нәтижесінде қызықты дәмді ірімшік шығады. Серак – сарысудан жасалған ірімшік, ол Грюер ірімшігін өндірудің тарихи қосалқы өнімі болып табылады.
The whey is strained, and the curds placed into moulds to be pressed. After salting in brine and smearing with bacteria, the cheese is ripened for two months at room temperature, generally on wooden boards, turning every couple of days to ensure even moisture distribution. Gruyère can be cured for 3 to 10 months, with long curing producing a cheese of intense flavour. Sérac, a whey cheese, is a historical by product of the manufacture of Gruyère.
Афинаж
Швейцарияда Gruyère өндірісінің маңызды және ең ұзақ бөлігі – аффинаж (француз тілінде "жетілу" деген мағынаны білдіреді). AOC талаптарына сәйкес, швейцарлық Gruyère ірімшігін пісіру үшін қолданылатын жертөлелердің климаты табиғи үңгірге жақын болуы керек. Яғни, ылғалдылық 94%-тан 98%-ға дейін болуы тиіс. Егер ылғалдылық төмен болса, ірімшік кеулейді. Ал ылғалдылық тым жоғары болса, ірімшік пісіп жетілмейді, майлы және жабысқақ болып қалады. Үңгірлердегі температура да осы аралықта болуы керек. Бұл салыстырмалы түрде жоғары температура – тамаша сапалы ірімшік үшін қажетті жағдай. Температура төмендегенде сапасы нашар ірімшіктер шығады, себебі ірімшік пісіп жетілмейді, нәтижесінде ол қаттырақ және ұсақ-түйірлі болып келеді.
Швейцария
2001 жылы Груйер Appellation d'origine contrôlée (қазір Appellation d'origine protégée) аталымын алды. Осыдан бері өндіріс және пісу шаралары қатаң регламенттелді, ал барлық швейцариялық Груйер өндірушілері осы ережелерді міндетті түрде сақтауға тиіс.
Франция
Груйер ЕО-да Швейцарияның географиялық атауы ретінде танылғанымен, француздық груйер де ЕО-да қорғалған географиялық атау (ҚҒА) ретінде қорғалады. Сондықтан ол көбінесе "француздық Груйер" деп сатылады. Француздық Груйер Швейцарияның АӨА аймағынан әлдеқайда кең аумақта өндірілуі мүмкін. ҚҒА құжаттамасында француздық Груйердің тесіктері "бұршақтан шарықайдай ғана" болуы талап етіледі, бұл швейцарлық түпнұсқадан едәуір өзгешелік. Швейцариялық және халықаралық сауда сарапшысы Питер Унгпакорн француздық "Комте" сыры швейцарлық нұсқаға жақын болуы мүмкін екенін айтады.
Америка Құрама Штаттары
2021 жылы АҚШ-тың аудандық соты "gruyere" терминінің белгілі бір түрінің ірімшігі үшін жалпылама атауға айналғанын және Швейцария мен Францияның Грюйер өндірушілер қауымдастықтарының оны АҚШ-та тауарлық белгі ретінде тіркеуге құқығы жоқ екенін мәлімдеді. 2023 жылдың наурызында АҚШ-тың төртінші апелляциялық округінің соты бұл шешімді растады. Швейцариялық Грюйер ірімшігінің АҚШ-та "Le Gruyère Switzerland AOC" атты қорғалған сертификациялық белгісі бар, ол 2013 жылы тіркелген. Бұл ірімшік Әлемдік ірімшіктер сыйлығында бес рет – 1992, 2002, 2005, 2015 және 2022 жылдары әлемдегі ең жақсы ірімшік атағын жеңіп алған жалғыз ірімшік.
Ұқсас ірімшіктер
L'Etivaz – Вад кантонынан шыққан өте ұқсас швейцариялық қатты ірімшік. Ол шикі сиыр сүтінен жасалады және дәмі тозған Gruyère-ге өте ұқсас. 1930 жылдары 76 Gruyère өндіретін отбасылар тобы үкіметтік ережелер ірімшік өндірушілерге жақсы Gruyère-ді ерекше ететін сапаны төмендетуге мүмкіндік береді деп санады. Олар үкіметтің Gruyère бағдарламасынан шығып, өздерінің L'Etivaz ірімшігін жасады, ол олардың барлығы тұратын ауылдың атымен аталды. Олар 1932 жылы кооператив құрды, ал алғашқы ірімшік қоймалары 1934 жылы салынды. Жақын маңдағы Вогез аймағында жасалатын француздық Le Brouère ірімшігі Gruyère-дің түрі саналады. Γραβιέρα (graviera) – Грецияның танымал ірімшігі, ол Gruyère-ге ұқсас және ЕО-ның қорғалған атау тегі болып табылады. Наксиан түрлері (сиыр сүтінен жасалған) көбінесе жұмсақ және тәттірек болады, ал Криттен шыққан graviera түрлері қой сүтінен жасалады. Карс гравьер ірімшігі – сиыр сүтінен немесе сиыр мен ешкі сүтінің қоспасынан жасалатын түрік ірімшігі. АҚШ-та да Gruyère стиліндегі ірімшіктер өндіріледі, ең көп өнімді Висконсин штаты шығарады, ал Боснияда Livanjski sir (Ливно ірімшігі) деген атпен өндіріледі.