Кіріспе
Солтүстік-шығыстағы 20 провинциядан тұратын Таиландтың ең ірі аймағы – Исан экономикасы ауыл шаруашылығымен басым, бірақ ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі төмен және маңыздылығы азайып, сауда және қызмет көрсету салалары дамиды. Халықтың көп бөлігі кедей және нашар білім алған. Көптеген жұмысшылар кедейлікке байланысты Таиландтың басқа аймақтарына немесе шетелге жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Исан Таиланд халқының шамамен үштен бірін және оның аумағының үштен бірін құрайды. 2013 жылы ол елдің ЖІӨ-сінің 10,9 пайызын құрады. Дүниежүзілік банк мәліметінше, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан кейін Таиландтың ең кедей бөлігі – солтүстік-шығыстағы аймақтағы табыс 1998 жылдан 2001 жылға дейін «Баршаға білім» бағдарламасының нәтижесінде 46 пайызға өсті. Ел бойынша кедейлік 21,3 пайыздан 11,3 пайызға дейін төмендеді.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы экономиканың ең ірі секторы болып қала береді, бірақ оның маңыздылығы азайып келеді. Оның жалпы ішкі өнімдегі (ЖІӨ) үлесі 1980 жылы 45 пайыздан 1990 жылы 33,2 пайызға, ал 2013 жылы 27,1 пайызға дейін төмендеді. 1990-жылдары ауыл шаруашылығы секторының өсімі жылына 3,8 пайызды құрады, ал қызмет көрсету секторы 9,7 пайызды құрады. Халықтың 76 пайызы ауыл шаруашылығының қандай да бір түрімен айналысса да, жұмыс күшінің 46 пайызы ғана осы секторда ресми түрде жұмыс істейді, бұл көптеген адамдар үшін бұл жұмыс толық емес екенін көрсетеді. Аймақтың 155 400 км²-інің тек 92 204 км²-і ғана өңделеді, ал оның тек 7 770 км²-і суарылады. Мұның бірнеше себебі бар. Тұздылықтың зияны жердің үштен бір бөлігін өңдеуге жарамсыз етеді. Орташа жауын-шашын мөлшері елдің басқа аймақтарынан көп емес болса да, оның болжамсыздығы жиі құрғақшылыққа немесе су тасқынына әкеп соқтырады. Соңғысы үстірттің жалпы тегіс жер бедерімен күшейеді, ал екеуі де суды ұстап тұру қабілеті нашар құмды топырақпен усуеттендіріледі. Орманды кесу 1975 жылы 25 пайыз болған орманды жабуды 1995 жылы 14 пайызға дейін азайтты, бұл да суды сақтауға кедерілді. Суару және диверсификация арқылы ауыл шаруашылығы секторын жақсартуға жасалған әрекеттер күтпеген экологиялық зиян келтірді. Суарудың артуы кейбір аймақтарда жер асты суы деңгейін көтеріп, тұзды жер бетіне шығарып, топырақты ластады. Орманды ағаштан тазарту және дәнді дақылдар, маниок және қант құрабы егілгеннен кейін де осыған ұқсас әсер байқалды. Суару ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруда да толыққанды тиімді болмады. Жұмысшылар көбінесе ылғалды маусымда ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, ал құрғақ маусымда ауыл шаруашылығынан тыс басқа да қызметтерге көшеді. Сондықтан суаруды құрғақ маусымдағы өнімділікті арттыру үшін пайдалану осы басқа қызметтерге жұмсалатын еңбекті азайтады және олардың табысын толықтырмай, керісінше азайтады. Өңделінетін жерлер салыстырмалы түрде өнімсіз: күріш алқаптары бір шаршы шақырымға тек 424 тонна күріш өндіреді, бұл ұлттық деңгейдегі 547 тоннадан кем. Көптеген шаруалар жылына бір рет күріш өсіре алады. Көптеген шаруалар әлі де трактордың орнына бұқаларды пайдаланады. Өңделінетін жердің 60 пайызы күріш алқаптарына арналған. Күріш өсіруге басымдық беру шаруаларды бағаның құбылуына осал етті. Бұл диверсификацияның артуымен біршама азайды, бірақ Исан әлі де Таиландтың күріш, маниок және қант экспортының жартысын құрайды. Бұл дақылдар 700 мың Исан отбасының жұмысын қамтамасыз етеді.
Басқа секторлар
Экономиканың басқа салалары ауыл шаруашылығынан тезірек өсіп келеді, бірақ бұл өсім қате түсінік тудыруы мүмкін. 1975 жылы 1908 болған фабрикалардың саны 1995 жылы 44000-ға жетті, бірақ олардың 34 312-сі күріш тартатын диірмендер еді. 2000 жылы Исан облысының 76 пайызы сыра қайнату, тамақ өндіру немесе темекі өңдеумен айналысатын кәсіпорындардан тұрды. Кон-Кен университеті жүргізген зерттеуге сәйкес, әр жылы шетелдік күйеулер Исан әйелдеріне 8,67 миллиард бат көлемінде ақша жібереді. 2010 жылғы халық санауы көрсеткендей, солтүстік-шығыс аймағында тұратын 27000-нан астам шетелдіктердің 90 пайызы осы аймақтың әйелдерімен үйленген.
Кедейлік
Исанның экономикалық қиындықтары ауқымды кедейлікке әкеп соқты. Таиландтың ауылдық аймақтарындағы кедейлердің көп бөлігі Исанда тұрады. 1995 жылы халықтың 28 пайызы кедейлік шегінен төмен деп есептелді, ал Таиландтың орталық аймағында бұл көрсеткіш 7 пайызды құрады. 2000 жылы жан басына шаққандағы табыс 26 317 батты құрады, Бангкоктағы 208 434 батпен салыстырғанда. Исан ішінде де ауыл мен қала арасындағы айырмашылық байқалады. 1995 жылы Таиландтың ең кедей он провинциясының барлығы Исанда орналасқан, олардың ең кедейі – Сисакет провинциясы. 2012 жылы Таиландтың ең кедей он провинциясының алтауы Исанда болды, аймақтағы ең кедей провинция – Каласин. 2000 жылдан 2012 жылға дейін Таиландтың созылмалы кедейлікпен күресіп жатқан сегіз провинциясының жартысы Исанда болды. Ауылдық Исан, ішкі және халықаралық секс-индустрияға жұмыс күшімен үлесін қосады. Бұл, бір жағынан, Вьетнам соғысы кезеңіндегі АҚШ әскери базаларының салдары, бірақ негізінен аймақтың кедейлігіне байланысты. Бір зерттеушінің айтуынша: "Теңдеу мынадай: тапиока егісінде бір күн жұмыс істеу үшін 8 доллар (300 бат) төленеді, көпұлтты тауық фабрикасында бір күн жұмыс істеу үшін 11 доллар (400 бат) төленеді, Даниядағы металл фабрикасында бір күн жұмыс істеу үшін 91 доллар (3200 бат) төленеді, ал Даниядағы секс-индустриядағы бір жұмыс күні үшін 450 доллар (15800 бат) төленеді". Исаннан келген секс-қызметкерлер проституцияны кедейліктен шығудың жолы деп қарастырады. Маха Саракхамнан келген бұрынғы секс-қызметкер Бангкок секс-индустриясына 19 жасында кіріп, бір түніне 5000 бат (143,14 АҚШ доллары) табатынын айтты, бұл күндік ең төменгі жалақының (300 бат, 8,59 АҚШ доллары) шамамен 20 есеге жуық. "Ешкім бұл бизнесте жұмыс істегісі келмейді, бірақ ол тез және оңай ақша табуға мүмкіндік береді", - деді ол.