Йозеф Фраунгофер – неміс физигі, оптикалық линзалар жасаушы. Ол спектроскопты ойлап тапты, күн спектріндегі Фраунгофер сызықтарын ашты. Ғылыми қоғам оның есімімен аталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс физигі (1787–1826)
German physicist (1787–1826)
Жозеф Риттер фон Фраунгофер (6 наурыз 1787 – 7 маусым 1826) – неміс физигі және оптикалық линзалар жасаушы. Ол оптикалық шыны, ахроматикалық телескоп және объектив линзаларын өндірді. Ол дифракциялық торды жасап, сондай-ақ спектроскопты ойлап тапты. 1814 жылы ол күн спектріндегі қазір Фраунгофер сызықтары деп аталатын қара сіңіру сызықтарын ашты және зерттеді. Оның құрметіне Германияның қолданбалы зерттеулерді дамыту жөніндегі Еуропадағы ең ірі ұйымы – Fraunhofer Society аталуда.
Joseph Ritter von Fraunhofer ('/f//r//aʊ//n/,/h//oʊ//f//ər/; ; 6 March 1787 – 7 June 1826) was a German physicist and optical lens manufacturer. He made optical glass, an achromatic telescope, and objective lenses. He developed diffraction grating and also invented the spectroscope. In 1814, he discovered and studied the dark absorption lines in the spectrum of the sun now known as Fraunhofer lines. The German research organization Fraunhofer Society, which is Europe's biggest Society for the advancement of applied research, is named after him.
Өмірбаян
Жозеф Фраунгофер Баварияда Франц Ксавер Фраунгофер мен Мария Анна Фролихтің Штраубингтегі Рим-католик отбасында дүниеге келген 11-ші баласы болды. Оның әкесі және әкесінің әкесі Иоганн Михаэль Штраубингте шыны жасау шеберлері болған. Фролихтің отбасы да 16 ғасырдан бастау алатын шыны жасаушылардың ұрпағынан тараған. 11 жасында жетім қалған ол, қатал шынышы Филипп Антон Вайхелсбергердің шәкірті болып жұмыс істей бастады. 1806 жылы Уцшнайдер мен Георг фон Райхенбах Фраунгоферді Бенедиктбюерндегі, шыны жасауға арналған секуляризацияланған бенедиктиндік монастырьдағы институтына әкелді. Ол онда жоғары сапалы оптикалық шыны жасаудың және оптикалық дисперсияны өлшеудің дәл әдістерін ойлап тапты. 1814 жылы Гвинанд пен Райхенбах фирмадан кетіп қалды. Кейін Гвинанд Фраунгофермен серіктес болып, фирманың атауы Уцшнайдер және Фраунгофер болып өзгертілді. 1818 жылы Фраунгофер Оптика институтының директоры болды. Фраунгофер жасаған жоғары сапалы оптикалық құралдардың арқасында Бавария Англияны басып, оптика өнеркәсібінің орталығына айналды. Тіпті Майкл Фарадей сияқты ғалымдар да Фраунгофермен бәсекелесе алатын шыны шығара алмады. Оның сәтті мансабының нәтижесінде 1822 жылы Эрланген университетінің құрметті докторы атағын алды. Сол жылы ол Мюнхеннің құрметті азаматы болып тағайындалды. Заманындағы көптеген шынышылар сияқты, ол ауыр металл буларынан уланып, ерте қайтыс болды. Фраунгофер 1826 жылы 39 жасында дүние салды. Оның ең құнды шыны жасау рецепттері оның қазасымен бірге құпия болып кеткен деп есептеледі. Эксперименттері барысында ол оттың жарығынан пайда болатын спектрдің қызғылт сары түсінде жарқын, тұрақты сызық тапты. Бұл сызық оған кейін әртүрлі заттардың абсолютті сындыру қабілетін анықтауға мүмкіндік берді. Күн спектрінде оттың жарығынан пайда болатын қызғылт сары сызық сияқты сызықтар бар ма екенін анықтау үшін жүргізілген тәжірибелер оны 574 қараңғы, тұрақты сызықтарды табуға жеткізді. Бүгінде миллиондаған мұндай тұрақты сіңіру сызықтары белгілі. Зерттеуді жалғастырған Фраунгофер бірнеше жарқын жұлдыздардың спектрінде де пайда болатын қара сызықтарды анықтады, бірақ олардың орналасуы сәл өзгеше болды. Ол бұл сызықтардың Жер атмосферасы арқылы өтетін жарықтан пайда болған мүмкіндігін жоққа шығарды, себебі олай болса, олар әртүрлі орналаспас еді. Ол бұл сызықтар жұлдыздар мен күннің табиғатынан туындайтынын және жарық көзінің қашықтығына қарамастан, оның шығу тегі туралы ақпарат беретініне қорытынды жасады. Бұл қараңғы тұрақты сызықтар кейіннен Кирхгофф пен Бунсен 1859 жылы түсіндіргендей, негізінен атомдық сіңіру сызықтары екені анықталды, ал қалғандары Жер атмосферасындағы оттегі молекулаларының сіңіруінен пайда болған телюрлық сызықтар болып танылды. Осы сызықтар оның құрметіне әлі күнге дейін Фраунгофер сызықтары деп аталады. Оның жаңалықтары 1802 жылы Волластон байқаған күн спектріндегі жарты ондықтан аспайтын бөліністерден әлдеқайда асып түсті.
Joseph Fraunhofer was the 11th child, born into a Roman Catholic family in Straubing, in the Electorate of Bavaria, to Franz Xaver Fraunhofer and Maria Anna Fröhlich. His father and paternal grandfather Johann Michael had been master glassmakers in Straubing. Fröhlich's family also came from a lineage of glassmakers going back to the 16th century. He was orphaned at the age of 11 and started working as an apprentice to a harsh glassmaker named Philipp Anton Weichelsberger. In 1806, Utzschneider and Georg von Reichenbach brought Fraunhofer into their Institute at Benediktbeuern, a secularised Benedictine monastery devoted to glassmaking. There he discovered how to make fine optical glass and invented precise methods for measuring optical dispersion. In 1814, Guinand left the firm, as did Reichenbach. Guinand would later become a partner with Fraunhofer in the firm, and the name was changed to Utzschneider und Fraunhofer. During 1818, Fraunhofer became the director of the Optical Institute. Due to the fine optical instruments developed by Fraunhofer, Bavaria overtook England as the center of the optics industry. Even the likes of Michael Faraday were unable to produce glass that could rival Fraunhofer. His illustrious career eventually earned him an honorary doctorate from the University of Erlangen in 1822. In 1824, Fraunhofer was appointed a Knight of the Order of Merit of the Bavarian Crown by King Maximilian I, through which he was raised into personal nobility (with the title "Ritter von", i. e. knight). The same year, he was also made an honorary citizen of Munich. Like many glassmakers of his era, he was poisoned by heavy metal vapors, resulting in his premature death. Fraunhofer died in 1826 at the age of 39. His most valuable glassmaking recipes are thought to have gone to the grave with him. In the course of his experiments, he discovered a bright fixed line which appears in the orange color of the spectrum when it is produced by the light of fire. This line enabled him afterward to determine the absolute power of refraction in different substances. Experiments to ascertain whether the solar spectrum contained the same bright line in orange as the line produced by the orange of fire light led him to the discovery of 574 dark fixed lines in the solar spectrum. Today, millions of such fixed absorption lines are now known. Continuing to investigate, Fraunhofer detected dark lines also appearing in the spectra of several bright stars, but in slightly different arrangements. He ruled out the possibility that the lines were produced as the light passes through the Earth’s atmosphere. If that were the case they would not appear in different arrangements. He concluded that the lines originate in the nature of the stars and sun and carry information about the source of light, regardless of how far away that source is. These dark fixed lines were later shown to be mostly atomic absorption lines, as explained by Kirchhoff and Bunsen in 1859, with the rest identified as telluric lines originating from absorption by oxygen molecules in the Earth's atmosphere. These lines are still called Fraunhofer lines in his honor; his discovery had gone far beyond the half dozen apparent divisions in the solar spectrum that had previously been noted by Wollaston in 1802.
Оптикалық аспаптардың өнертабысы
Фраунгофер 1821 жылы Джеймс Грегори дифракциялық тор құбылысын ашқаннан кейін және американдық астроном Дэвид Риттенхаус 1785 жылы алғашқы қолдан жасалған дифракциялық торды ойлап тапқаннан кейін, өзі де дифракциялық торды әзірледі. Фраунгофер сызықтық спектрлерді алу үшін дифракциялық торды алғаш рет пайдаланды және дифракциялық тор арқылы спектральдық сызықтардың толқын ұзындығын өлшеуді алғаш рет жүзеге асырды. Дегенмен, оның басты құмарлығы практикалық оптика саласында болды; ол бірде: "Менің барлық тәжірибелерімде, уақыт жетіспеуіне байланысты, тек практикалық оптикаға қатысы бар мәселелерге ғана назар аудара алдым" деп жазған.
Fraunhofer also developed a diffraction grating in 1821, after James Gregory discovered the phenomenon of diffraction grating and after the American astronomer David Rittenhouse invented the first manmade diffraction grating in 1785. Fraunhofer was the first who used a diffraction grating to obtain line spectra and the first who measured the wavelengths of spectral lines with a diffraction grating. Ultimately, however, his primary passion was still practical optics; he once wrote that "In all my experiments I could, owing to lack of time, pay attention to only those matters which appeared to have a bearing upon practical optics".
Телескоптар және оптикалық аспаптар
Фраунгофер өзінің фирмасы үшін әртүрлі оптикалық құралдар жасады, ал телескоптың өзі Фраунгофер қайтыс болғаннан кейін Гамбургтағы Репсольд жасауымен аяқталды.
Fraunhofer produced various optical instruments for his firm. the telescope itself being completed by Repsold of Hamburg after Fraunhofer's death.
Шығармалары
Курцер Умрисс дер Лайф История дес Херн Доктор Джозеф фон Фраунхофер. Жозеф фон Уцшнайдер жазған. Rösl, 1826 жыл. Призмалық және дифракциялық спектрлер: естеліктер. Жозеф фон Фраунгофер, Уильям Хайд Волластон жазған еңбектер. "Американ Бук Компани", 1899 жыл.
Kurzer Umriß der Lebens Geschichte des Herrn Dr. Joseph von Fraunhofer. By Joseph von Utzschneider. Rösl, 1826. Prismatic and diffraction spectra: memoirs. By Joseph von Fraunhofer, William Hyde Wollaston. American Book Co., 1899.