Кіріспе
Дэнис Кодерр (Denis Coderre, 25 шілде 1963 жылы туған) – Квебек провинциясынан канадалық саясаткер. Кодерр 1997 жылдан 2013 жылға дейін Бурасса сайлау округінің парламент депутаты болды, 2002 жылдан 2003 жылға дейін иммиграция министрі қызметін атқарды және 2013 жылы Монреаль қаласының мэрі болып сайланды, бірақ 2017 жылы Валери Плантке жеңілді. 2021 жылы ол екінші мәрлік сайыста да Валери Плантеден жеңіліс тапты. 2018 жылдан бері Eurostar басқармасында қызмет етеді және 2019 жылдан бері FIA-ның арнайы кеңесшісі.
Denis Coderre (born July 25, 1963) is a Canadian politician from Quebec. Coderre was the member of Parliament for the riding of Bourassa from 1997 until 2013, and was the Immigration minister from 2002 to 2003 and became the mayor of Montreal in 2013, but lost in 2017 to Valérie Plante. In 2021, he was defeated once again by Valérie Plante after a second mayoral race. He has been an administrator of Eurostar since 2018 and special advisor for the FIA since 2019.
Өмірбаян
Квебек провинциясының Жолиет қаласында дүниеге келген Кодерр, Эльфеж Кодерр есімді ағаш шебері мен Люси Бейярженнің ұлы. 1973 жылы отбасы Монреаль-Нордқа көшіп, онда Кодерр Анри Бурасса орта мектебі мен Мари Викторина колледжінде оқыды. Монреаль университетінің саяси ғылымдар бакалавры және Оттава университетінің бизнес-әкімшілік магистрі (MBA) дәрежесін алған.
Жеңілмеген либералды кандидат
Кодерре сайлауға үш рет қатысып, жеңіліске ұшырады: біріншісі, 1988 жылғы сайлауда Жолиетте округінде, Прогрессивті консервативтік партияның үміткері Габи Ларривеге; екіншісі, 1990 жылғы Лориер—Сент-Мари округіндегі қосымша сайлауда, Жиль Дюсепке; және үшіншісі, 1993 жылғы сайлауда Бурасса округінде, Блок Квебекуаның үміткері Освальдо Нуньеске қарсы ұтылды.
Парламент мүшесі
Кодер 1997 жылы Монреальдегі Бурса сайлау округінен Парламент депутаты болып сайланды және 2000, 2004, 2006, 2008 және 2011 жылдарғы федералды сайлауларда қайта сайланды. 1999 жылдың тамызында ол әуесқой спорт жөніндегі мемлекеттік хатшылыққа тағайындалды.
Министрлер кабинетінің мүшесі
2002 жылдың қаңтар айында ол иммиграция министрі болып тағайындалды. 2003 жылдың 12 желтоқсанында премьер-министр Пол Мартин генерал-губернатор Адриен Кларксонға Кодерреді Канаданың Корольдің жеке кеңесінің төрағасы етіп тағайындауға кеңес берді, онда ол жаңа Мемлекеттік қызметкерлерді басқару агенттігін құру сияқты бірқатар мәселелерге жауапты болды. Ол сондай-ақ метистер мен статусы жоқ үндістердің федералды өкілі, Франкофония мәселелеріне жауапты министр және үнді балаларға арналған мектептердің мәселелерін шешу кеңсесіне жауапты министр болды. Кодерр 2004 жылғы жалпы сайлаудан кейін, өзінің сайлау округінде қайта сайланғанына қарамастан, қайтадан министрлікке тағайындалмады. Иммиграция министрі ретінде Кодерр 2002 жылдың 28 маусымында күшіне енген Иммиграция және босқындарды қорғау туралы заңның қолданылуын қадағалады. Әуесқой спорт жөніндегі мемлекеттік хатшы ретінде Кодерр бірқатар ұлттық және халықаралық келісімдерді сәтті келісіп, Монреальде Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік құруға көмектесті.
Адил Шарқауи
Иммиграция министрі ретінде Кодерр, өзінің кабинет әріптесі Уэйн Истермен бірге, тексерілмеген саяхат тарихы бар марокколық иммигрант Адил Шаркауиді қауіпсіздік сертификаты бойынша ұстауға жауапты болды. Шаркауидің шартты түрде босатылуына қойылған шектеулер кезең-кезеңімен алынып тасталды және 2009 жылдың қыркүйегінде Федералды сот судьясы Даниэль Тремблай Ламердің соңғы босату қаулысымен тоқтатылды.
Демеушілік туралы жанжал
Демеушілік дауы кезінде Дени Кодерр Қоғамдық жұмыстар министрлігінің Коммуникацияны үйлестіру қызметі бөлімінің басшысы Пьер Тремблаймен жиі құпия сөйлескені үшін айыпталып еді. Кодерр бұл айыптауларды жоққа шығарды. Оның бұрынғы Le Groupe Polygone Éditeurs Inc. компаниясының қоғамдық байланыстар жөніндегі вице-президенті лауазымы – басты байланыс факторы деп есептеледі. Гомери сауалы кезінде Груп Эвересттің Клод Булаймен тығыз байланысы анықталды, ол да демеушілік дауына қатысқан еді, және осының салдарынан ол 2004 жылы министрлік лауазымынан шеттетілді. Айыптауларды растау не жоққа шығару үшін ешқандай заңдық шара қолданылмады.
Шейн Доан оқиғасы
2006 жылғы сайлау кезінде Кодерр Ұлттық хоккей лигасының ойыншысы Шейн Доанды Монреальдегі ойын кезінде француз тілінде сөйлейтін төрешілерге қатысты ұлтаралық қорлау сөздер айтқан деп айыптады. Кодерр Канада Олимпиадалық комитетіне Доанды 2006 жылғы Италияның Турин қаласында өтетін Олимпиада ойындарына қатыстырмау туралы хат жолдады. Globe and Mail газетінің тілшісі Эрик Духатшек: «НХЛ ұлтаралық қорлауларға қатысты қатаң шара қолданады, егер Кодерр мырзаның дәлелі болса, оны ұсынғаны жөн. Әйтпесе, оның үндемегені абзал» деді. Хоккей комментаторы Джон Дэвидсон Кодеррді «көрсетуге тырысумен» айыптады және оның айыбын сынға алып: «Адам фактілерді білмей тұрып, платформаға шығып, осы туралы айқайлап-шулап отыруы керек емес» деді. Доанға 2005 жылғы 13 желтоқсандағы «Феникс Койотес» және «Монреаль Канадиенс» командалары арасындағы ойын соңында төрешілерді сөзбен қорлағаны үшін ірі тәртіп бұзу айыбы қойылды. Ойынға төрелік еткен төрешілер мен желішілердің барлығы Квебек провинциясынан француз тілінде сөйлейтін адамдар еді. Желішілердің бірі Мишель Кормье ойыншыға шағым түсіргенімен, НХЛ атқарушы вице-президенті Колин Кэмпбелл, лиганың бас тәртіп сақтаушысы, айыптаулардың негізсіз екеніне қорытынды жасады. Доан өзі ұлтаралық қорлау сөздер айтқанын жоққа шығарды. Хиллиер керісінше, Кодеррді Канада Қарулы Күштерінің мүшелерін қорғаудан гөрі партияның беделіне көбірек мән береді деп айыптады. 2007 жылғы қазан айында Кодерр соғыс зардап шеккен Ауғанстанға және Кандагар аймағындағы Канада Қарулы Күштеріне бару үшін жеке бастамамен сапар жасады. Ол Харпер үкіметін сынады, себебі бұрын бірнеше күнмен бұрын министрлер Бев Ода мен Максим Бернье жасаған елге ресми сапарға оны шақырмаған. Соның салдарынан, либералдық қорғаныс сарапшысы Кодерр өз қаражаты есебінен жеке сапарға баруға мәжбүр болды және Ауғанстандағы миссия 2009 жылы өзгертілуі керек екенін айтты. Үкімет оны «трюк жасаумен» айыптады, ал ол консерваторлар миссияның табысын асыра бағалағанын мәлімдеді.
Квебек лейтенанты
2009 жылдың 22 қаңтарында Кодерь либералдық партия жетекшісі Майкл Игнатьевтің Квебек бойынша өкілі болды. Бұрынғы жетекші Стефан Дион да оған осындай қызмет ұсынған, бірақ ол одан бас тартқан. 2009 жылдың 28 қыркүйегінде Кодерь Игнатьевпен келіспеушілікке байланысты Квебек бойынша өкілдік қызметінен кетті. Игнатьевтің өтініші бойынша Кодерь келесі сайлауға «жұлдызды кандидаттарды» іріктеуге міндеттелген, Монреаль аймағының депутаттары Стефан Дион, Лиз Зарак және Бернар Патриді, сондай-ақ Лаваль депутаты Реймонд Фолконы алмастыруға тырысты. Кодерь Натали Ле Прохонды Отремонт округінен сайлауға ұсынды, бұл бұрын либералдардың берік орны болған, бірақ қазір Жаңа демократиялық партияның Томас Малкарының қолындағы округ. Алайда, Мартин Кошон саясатқа қайта оралуды көздеп, 2004 жылға дейін 11 жыл басқарған Отремонт округінен үміткер болғысы келді, ол кездегі либералдық партия жетекшісі Пол Мартин Кошонның кандидатурасын кепілдемеген. Кошон Жан Кретьеннің әділет министрі және Квебек бойынша өкілі қызметін атқарған. Кошон Кодер мен оның командасымен сөйлесудің орнына Торонтодан келген Альфред Аппстан көмек сұрады. Кодер мен Кошон бұрын Кретьеннің үкіметінде жақын болған, бірақ кейбіреулер Кодердің Кошонды либералдардың Квебек қанатындағы ықпалы үшін бәсекелес деп қарастырғанын және болашақтағы жетекшілік сайлауда оның рөлі болуы мүмкін екенін айтады. Игнатьев бастапқыда Кодердің жағында болды, бірақ кейін шешімін өзгертті және Кошонға Отремонт округінен сайлауға рұқсат берді. 2012 жылы Кодерь федералды либералдық партияның төрағалығына түспейтінін мәлімдеді.
2013 жылғы сайлау
Кодер 2013 жылғы 2 маусымда Монреаль қалалық сайлауында Монреаль қаласының мэрі лауазымына түсу үшін отставкаға кетті. Ол «Équipe Denis Coderre pour Montréal» (немесе қысқаша «Équipe Denis Coderre») атты Монреаль қалалық партиясын құрды, бірақ оның бұрынғы провинциялық немесе қалалық тәжірибесі болған жоқ. Кодер 2013 жылғы 3 қарашада өткен қалалық сайлау нәтижесінде Монреаль қаласының мэрі болып сайланды.
2017 жылы Монреалдың 375 жылдығына арналған 410 миллион доллар жұмсалды
Кодерр Монреаль үкіметі 2017 жылы Монреальдің 375 жылдығына арналған іс-шаралар мен жобаларға 410 миллион доллар бөлді. 410 миллион доллар – Монреаль халқының (1,7 миллион адам) әр біріне 241 доллардан келеді. Мерекелерге жұмсалған жалпы қаржы 1 миллиард доллардан асты. Қалған қаражат Квебек, Оттава және жекелеген көздерден түсті. Сонымен қатар, Монреаль үлкен үлес қосқан Монреальдің 375 жылдығын тойлау қоғамы, Жакус Картье көпірінің даулы жарық жобасының 40 миллион долларлық жалпы құнының 9,5 миллион долларын төледі. Кейбір адамдар мерекелерге кеткен шығындар олардан күтілген пайдадан артық деп санайды.
2017 жылғы сайлау
Кодерр 2017 жылғы 5 қарашада Монреаль қалалық сайлауында қайта сайлануға түсті. Күтпеген жағдай, Кодерр Монреаль қаласының әкімі сайлауында Валери Плантке жеңіліп, ол қаланың тұңғыш әйел әкімі болды. Сайлауда жеңілгеннен кейін ол саясаттан кетіп қалатынын хабарлады.
2021 жылғы сайлау
Көптеген болжамдардан кейін Кодерре 2021 жылғы Монреаль қалалық сайлауында Монреаль қаласының мэрі лауазымына түсу ниетімен бөлісті. 2021 жылдың 7 сәуірінде ол «Ансамбль Монреаль» (бұрынғы «Дени Кодерре тобы») муниципалды партиясының жетекшісі атанды. 2021 жылдың 7 қарашасында ол Валерия Плантеден қайта жеңілді. Сайлаудағы жеңілістен кейін ол саясаттан қалдыратынын тағы бір рет хабарлады.
Хамза Чауидің талап арызы
2015 жылдың 31 қаңтарында Кодерр әкімшілігі Монреальдің Мерсье-Хошелага-Мейсоннев ауданында исламдық қоғамдық орталық ашу туралы өтінішті қабылдамады, себебі оның имамы Хамза Чауи канадалықтардың құқықтық жүйесін шариғатқа өзгерту керектігін айтқан деген айып тағылды. Чауи 9 шілдеде Кодерр мен Монреаль қаласына қарсы қорлау туралы сотқа шағым түсірді. Чауи Кодеррдің мәлімдемелерін өзінің қадір-қасиетіне, ар-намысына және беделіне жасалған шабуыл деп бағалады. Мерсье-Хошелага-Мейсоннев ауданының әкімі Реал Менар Кодеррдің позициясын қолдады.
Қоршаған орта мәселелері
2015 жылдың 18 қазанынан 25 қазанына дейін Кодерр Монреальдің кәріз жүйесін жөндеу мақсатында 8 миллиард литр тазаланбаған канализациялық суды Сент-Лоуренс өзеніне құюға рұқсат берді. Бұл оқиға Канаданың Қоршаған орта және климаттық өзгерістер министрлігі, Канаданың инфрақұрылым министрлігі және 55 000-нан астам қол қойған петиция тарапынан кеңінен сынға алынды. 2016 жылдың 21 қаңтарында Кодерр, Монреаль үлкен қалалық қауымдастығының (Communauté Métropolitaine de Montréal) басқа да лауазымды тұлғаларымен бірге, қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтарға негізделген Energy East құбыр желісі жобасына ресми түрде қарсылық білдірді. Оның бұл ұстанымын Канада консервативтік партиясының уақытша төрағасы Рона Амброз, Саскачеван партиясының жетекшісі Брэд Уолл және Альберта Wildrose партиясының жетекшісі Брайан Джин сынға алды.
Питбульді тыйым салу
2016 жылдың 27 қыркүйегінде Монреаль қаласында питбуль тұқымды иттерге тыйым салынды. Кодерр осы заңды ынталы түрде қолдады, ол: "Монреаль мэрі ретінде менің міндетім – барлық монреальдіктер үшін жұмыс істеу және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету" деді. Бұл заң қалаға жаңа питбуль тұқымды иттерді әкелуге тыйым салады және қалада бар иттерге шектеулер қояды. Сонымен қатар, бұл заң қаланың және оның 19 ауданының барлық иттері мен мысықтарына қосымша шектеулер енгізеді, бұл көптеген пікір қақтығыстарына әкеп соқты. Монреаль SPCA (Жануарларға қатыгездіктің алдын алу қоғамы) сияқты жануарларды қорғау ұйымдары, егер жаңа заң қабылданса, қалаға қарсы сотқа шағымданатындарын мәлімдеді. 2016 жылдың 3 қазанында Квебек судьясы питбульге тыйым салу бөлігін уақытша тоқтатты. Екі күннен кейін судья заңның тым бұрышта және нақты емес екенін айтып, тоқтату мерзімін ұзартты. "Бұл соттың пікірінше, заңның кейбір баптары асығыс жазылған" деді ол. Апелляциялық сот бұл шешімді күштен шығарды, және Кодеррдің питбульге тыйым салуы 2016 жылдың 1 желтоқсанынан 2017 жылдың 20 желтоқсанына дейін Монреальде қолданыста болды. Одан кейін, жаңа мэр Валери Планте басқаруы тұқымдық белгілеріне қарамастан, барлық жануарларға қатысты жаңа заңға орай бұл тыйымды жойды. Кодеррдің питбульге тыйым салуына қарсылық 2017 жылғы Монреаль қалалық сайлауының маңызды мәселесі болды.