Америкалық есептеуші дарын: Зерах Колбурн өмірі мен қабілеттері

Кіріспе

Америкалық есептеуші Зерах Колберн (1 қыркүйек 1804 – 2 наурыз 1839) – 19 ғасырдағы американдық дарынды бала, есептеу қабілетімен танымал болған.

Өмірбаян

Колберн 1804 жылы Вермонт штатының Кэбот қаласында дүниеге келген. Ол алты жасқа дейін зиякерлік қабілеттері жетілмеген деп есептелген. Бірақ алты апталық оқудан кейін әкесі оның көбейту кестесін жатқа айтқанын естіді. Әкесі оның үлкен аға-інілері мен апа-қарындастарынан кестені үйренген болуы мүмкін екенін білмеді, бірақ оның математикалық қабілеттерін одан әрі тексеруге шешім қабылдады. Зерах 13 пен 97 санын дұрыс көбейткенде, әкесі ұлының ерекше қабілеті бар екенін түсінді. Колберннің қабілеттері тез дамыды және ол көп ұзамай 2000 жылдағы секундтар саны, 12 225 пен 1223-тің көбейтіндісі немесе 1449-дың квадрат түбірі сияқты есептерді шеше алды. Ол жеті жасында отыз сегіз жыл, екі ай және жеті күндегі сағаттар санын айтуға алты секунд жұмсады. Зерахтың өте күрделі есептерді шеше алатыны айтылды. Мысалы, Ферманың алтыншы саны 225+1 (немесе 232+1) тең. Сұрақ: 4 294 967 297 саны жай сан ба, жоқ па? Зерах бұл сан жай емес екенін және оның бөлгіші 641 екенін есептеп шығарды. (Оның тағы бір бөлгіші – 6 700 417). Әкесі ұлының талантын пайдаланып, Зерахты ел бойынша, содан кейін шетелге алып шығып, оның ерекше қабілеттерін көрсетті. Екеуі 1810-1811 жылдардың қысында Вермонтты қалдырды. Нью-Гэмпшир штатының Хановер қаласынан өтетін кезінде Дартмут колледжінің президенті Джон Уилок оның білімін толыққанды қамтамасыз етуге және шығындарын көтеруге ұсыныс жасады, бірақ әкесі бұл ұсыныстан бас тартты. Бостон қаласында баланың өнері көп адамның назарын аударды. Оны Гарвард колледжінің профессорлары және түрлі салалардағы көрнекті тұлғалар тамашалады, ал газеттер оның есептеу қабілеті туралы көптеген мақалалар жариялады. Бостоннан кеткеннен кейін әкесі Зерахты ақша табу үшін оңтүстік штаттарда көрсетіп, 1812 жылдың қаңтарында Англияға аттандырды. 1813 жылдың қыркүйегінде Колберн Дублинде өнер көрсетті. Колберн сегіз жасар Уильям Роуэн Гамильтонмен ақыл-ойынан есептесу сайысына қатысты, онда Колберн анық жеңіске жетті. Жеңіліске байланысты Гамильтон тілдерді оқып-үйренуге аз уақыт бөлді, ал математиканы терең зерттеді. Англия, Шотландия және Ирландияны аралап шыққаннан кейін олар Парижде 18 ай болды. Мұнда Зерах Лицей Наполеонға орналастырылды, бірақ әкесі оны көп ұзамай алып кетті және 1816 жылы Англияға қайтып келді, олардың жағдайы өте қиын болды.

Colburn was born in Cabot, Vermont, in 1804. He was thought to be intellectually disabled until the age of six. However, after six weeks of schooling, his father overheard him repeating his multiplication tables. His father was not sure whether or not he learned the tables from his older brothers and sisters, but he decided to test him further on his mathematical abilities and discovered that there was something special about his son when Zerah correctly multiplied 13 and 97. Colburn's abilities developed rapidly and he was soon able to solve such problems as the number of seconds in 2,000 years, the product of 12,225 and 1,223, or the square root of 1,449. When he was seven years old he took six seconds to give the numbers of hours in thirty eight years, two months, and seven days. Zerah was reported to have been able to solve fairly complex problems. For example, the sixth Fermat number is 225+1 (or 232+1). The question is whether this number, 4,294,967,297, is prime or not. Zerah calculated in his head that it was not and had a divisor of 641. (Its other proper divisor is 6,700,417). His father capitalized on his boy's talents by taking Zerah around the country and eventually abroad, demonstrating the boy's exceptional abilities. The two left Vermont in the winter of 1810–11. Passing through Hanover, New Hampshire, John Wheelock, then president of Dartmouth College, offered to take upon himself the whole care and expense of his education, but his father rejected the offer. At Boston, the boy's performances attracted much attention. He was visited by Harvard College professors and eminent people from all professions, and the newspapers ran numerous articles concerning his powers of computation. After leaving Boston, his father exhibited Zerah for money throughout the middle and part of the southern states and, in January 1812, sailed with him for England. In September 1813 Colburn was being exhibited in Dublin. Colburn was pitted against the eight year old William Rowan Hamilton in a mental arithmetic contest, with Colburn emerging the clear victor. In reaction to his defeat, Hamilton dedicated less time to studying languages and more time to studying mathematics. After traveling over England, Scotland, and Ireland, they spent 18 months in Paris. Here Zerah was placed in the Lycée Napoléon but was soon removed by his father, who at length in 1816 returned to England in deep poverty.

Отбасы

Оның жүрегі елжірегенімен, оның інісі Зерах Колберн танымал локомотив машинисі және техникалық журналист болған.