Кіріспе

Таиландтың Чианг Майдағы Татон ауданы. Татон (;) – Мьянманың оңтүстігіндегі Тенэссерим жазығындағы Мон штатындағы қала. Татон 8-ші республикалық тас жол бойында орналасқан және 85-ші республикалық жол арқылы да байланыстырылған. Ол Янгоннан оңтүстік-шығысқа қарай және Мауламийнен солтүстікке қарай орналасқан. Татон қаласы б.з.д. 4-ғасырдан бастап 11-ғасырдың ортасына дейін Татон патшалығының астанасы болған.

Этимология

Thaton – мон тіліндегі Сатуимнің (သဓီု) бірма тіліндегі атауы, ал ол өз кезегінде пали тіліндегі Судхаммапурадан шыққан, бұл Судхарма – құдайлардың мәжіліс залының атынан туындаған. Бұл атау буддалық символизмге ие: 4-ғасырдағы Буддавамса бойынша, бұл Собхита Будданың туған қаласы, сонымен қатар оның әкесінің есімі болса, ал "Судхаммавати" – Сужата Будданың "алғашқы монахтар жиналысын өткізген" қаласының аты еді. Татон атауы, болжам бойынша, пали тіліндегі "Судхамма" ресми атауынан бастау алған, кейін ол мон тіліндегі "Садуим" түріне айналып, бірма тілінде "Татон" деп айтылатын болған.

Тарих

Татон қаласы – қазіргі Төменгі Бирманы 4-11 ғасырларда билеген мон патшалығының астанасы болған. Бирмалықтар мен тайлар сияқты, кейбір қазіргі мондар өз этностарын, әсіресе Татон қаласындағы осы патшалықты, жартылай тарихи Суварнабхуми ("Алтын жер") патшалығымен байланыстыруға тырысты; бүгінде бұл таласқа Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген этностары дауласып, ғалымдар оған қарсы тұрады. Дваравати патшалығында Татон Мартабан шығанағындағы Үндістан мен Шри-Ланкамен сауда жасаған маңызды теңіз порты болды. Татон қаласында туған, ал қазіргі Таиландтағы Дваравади монархиясының ескі астанасы – Нахон Патомда тәрбиеленіп, білім алған Шин Арахан, сондай-ақ Дхаммадасси, Тхеравада буддизмін солтүстікке, Баганның мьянма патшалығына жеткізді. 1057 жылы Баган патшасы Анаврахта Татонды басып алды. Дегенмен, Майкл Аунг Твин "Татон патшалығы" және Анаврахтаның оны басып алуы туралы дәстүрлі әңгіменің барлығына күмән келтірді. Қазіргі заманғы жазбаларда Татонға немесе Анаврахтаның оны басып алуына сілтеме жоқ, ал басып алу туралы толық әңгіме 1700 жылдардың басында жазылған У Каланың "Махаязавингги" еңбегіне дейін кейінгі жылнамаларда кездеспейді. Аунг Твин осы кезеңде Татонның бар екендігіне де күмән келтіреді, бірінші мыңжылдықта "аумақтың мұхит астында болмағанына тіпті сенімділік жоқ" деп жазады, себебі сол кезде жағалау сызығы ішкі аймаққа қарай ықпал еткен болуы мүмкін.

Қазіргі эпиграфия

Татон туралы бірінші нақты айтылу 1479 жылғы Қалиани жазбаларында кездеседі, олар орта моң тілінде жазылған және Дхаммазедиге жатқызылған. Бұл жазбада атаудың моңша тіліндегі әдеттегі түрі – "Судуим" деп көрсетілген. Жазбаларда Кянзитта тұсындағы ступалардың жөнделуі туралы мәліметтер бар.

Археология

Татон қаласындағы бір нысан 1975-1977 жылдары У Мьинт Аунг басшылығымен қазба жұмыстарынан өтті. Нысанның ауданы шамамен 1500 шаршы футты құрайды және "ең көп дегенде үш ірі ступа" бар. Нысанның ортасында, сарай болған үлкен құрылыстың бір бөлігі қазылған. Қала қабырғаларының да бір бөлігі сақталған. Татоннан табылған тағы бір рельеф – 1,2 метр биіктіктегі Шива бейнесі, оның оң аяғының астында бұқасы Нанди, ал сол тізесінің астында "буйвол демон" бейнеленген. Мяттабек пагодасы қаланың шығысындағы төбеде орналасқан. Татон қаласында Саддаммажотикарама монастырында пальма жапырақтарынан жасалған кең қолжазбалар жинағы бар У Фо Ти кітапханасы орналасқан.

Білім

Татон қаласында компьютер ғылымы және компьютерлік технология салалары бойынша бес жылдық бакалавр дәрежесі бағдарламаларын ұсынатын Компьютер университеті (Татон) орналасқан. Сонымен қатар, Татон ауыл шаруашылығы институты да осы қалада орналасқан.