Кіріспе

1934 жылы Генри Миллер жазған "Рак тропигі" Генри Миллердің автобиографиялық романы болып табылады және ең алдымен "ашық сексуалдық мазмұнымен әйгілі" болғандықтан танымал. Соның салдарынан туған қоғамдық дау, қазір әдебиетте бізді қызықтыратын сөз бостандығының негізі болды деп есептеледі. Алғаш рет 1934 жылы Францияның Парижі қаласындағы "Обелиск" баспасында жарық көрген, бірақ АҚШ-та бұл басылымға тыйым салынды. 1961 жылы АҚШ-та "Grove Press" баспасы арқылы жарияланғаннан кейін 1960-шы жылдардың басында американдық порнография заңдарын сынаған сот процестері болды. 1964 жылы АҚШ Жоғарғы Соты осы кітапты әдепсіз деп танымады. Ол 20 ғасыр әдебиетінің маңызды туындысы саналады.

Жазу және жариялау

Миллер бұл кітапты 1930-1934 жылдары Парижде "көшпенді өмір" кезінде жазды. Көркемдік Вилла Боргезе, шын мәнінде, Париждің 14-ші округіндегі 18 Вилла Серат болды. Миллер кітаптың мәтінінде айтқандай, бастапқыда оны "Crazy Cock" деп атауды жоспарлаған. Миллер кітаптың "Рак тропигі" деп аталуын былай түсіндірді: "Мен үшін рак – өркениеттің ауруы, қате жолдың соңғы нүктесі, бағытты түбегейлі өзгертудің және бастапқы қадамдарды қайта басудың қажеттілігі".

Америка Құрама Штаттары

1934 жылы Францияда кітап жарық көргеннен кейін, Америка Құрама Штаттарының кеден қызметі кітапты АҚШ-қа импорттауға тыйым салды. Франсис Стелёфф 1930 жылдары Парижден контрабанда арқылы әкелінген романның даналарын өзінің «Готэм кітап дүкенінде» сатты, бұл сот процестеріне әкелді. Романның авторлық құқығын бұзу арқылы басылған нұсқасы 1940 жылы Нью-Йоркте «Медуза» (Якоб Брюссель) баспасынан шықты; кітаптың соңғы бетінде оның басылым орны Мексика деп көрсетілген. Брюссель осы басылым үшін үш жылға түрмеге жіберілді. 1950 жылы Сан-Францискодағы Америкалық азаматтық бостандықтар одағының директоры Эрнест Безиг Миллердің тағы бір романы – «Тропиктердің егізі» романымен бірге «Рак тропигі» романын АҚШ-қа импорттауға тырысты. Кеден қызметі романдарды тоқтатты, ал Безиг үкіметке сотқа шағым түсірді. Сотқа дейін Безиг романдардың «әдеби құндылығын және Миллердің көрнекті жазушы ретіндегі беделін» куәландырған 19 әдеби сыншының жазбаларын қабылдау туралы өтініш жасады. Судья Луис А. Гудман бұл өтінішті қабылдамады. Гудман төрағалық етіп, іс сотқа берілді. Гудман екі романды да ұятсыз деп жариялады. Безиг шешімге қарсы Тоғызыншы апелляциялық округіне шағым түсірді, бірақ «Безигке қарсы АҚШ» ісіндегі бірауыздан қабылданған шешім бойынша романдар тағы да «ұятсыз» деп танылды. 1961 жылы, Grove Press кітапты АҚШ-та заңды түрде жариялағаннан кейін, оны сатқан кітап дүкендеріне қарсы 21 штаттың 60-тан астам жерінде ұятсыздыққа қатысты сот процестері қозғалды. Соттардың пікірлері әртүрлі болды; мысалы, кітап ұятсыз емес деп санайтын көпшіліктен өзгеше, Пенсильвания Жоғарғы сотының судьясы Майкл Мусманно «Рак – кітап емес. Ол – лақтырған орын, ашық кәріз, шіріген ошақ, адамзаттың жегілген қалдықтарында жиналған барлық шіріген нәрсенің жиынтығы» деп жазды. Баспагер Барни Россет заңгер Чарльз Рембарды жұмысқа алды, ол Россетке «құқықтық міндеттемесі бар ма, жоқ па, сотталған әрбір кітап сатушыға көмектесуге бағытталған күш-жігерді» басқаруға көмектесуі керек еді. Рембар Массачусетс және Нью-Джерсидегі екі апелляциялық іске сәтті шағымданды, бірақ кітап Нью-Йорк және басқа штаттарда әлі де ұятсыз деп танылды.

Басқа елдер

Кітап АҚШ-тан тыс жерлерде де тыйым салынды: Канадада ол 1938 жылдан бастап кеден қызметі тыйым салған кітаптар тізіміне енді. Корольдік Канада шаруа полициясы 1960 жылдардың басында кітап дүкендерінен және қоғамдық кітапханалардан кітаптың даналарын тәркіледі. Шотландия Ярды 1960 жылдары Ұлыбританияда оны жариялауға тыйым салуды қарастырды, бірақ Т. С. Элиот сияқты әдебиет қайраткерлері кітапты ашық түрде қорғауға дайын болғандықтан тыйым салудан бас тартты. Финляндияда кітаптың фин тіліндегі барлық басылған даналары 1962 жылы кітаптар жарыққа шығар алдында мемлекет тарапынан тәркіленді. Кітап 1970 жылға дейін фин тілінде жарық көрген жоқ, алайда ол швед және ағылшын тілдерінде қолжетімді болды.

Бейімделу

Роман 1970 жылы Джозеф Стрик режиссерлік еткен, Рип Торн, Джеймс Т. Каллахан және Эллен Берстин қатысқан "Рак тропигі" фильміне бейімделді.

Мәтіннің түрі

1986 жылы кітаптың қолжазбасы 165 000 долларға аукционда сатылды. Кітаптың қолжазбасы Йель университетіне тиесілі, және ол 2001 жылы көпшілікке көрсетілді.