Кіріспе

1948 жылы Норман Мейлер жазған "Жылаңаш және өлгендер" романы. 1948 жылы, 25 жасында Rinehart & Company баспасында жарық көрген бұл оның тұңғыш романы болды. Роман Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі взводтың басынан өткен оқиғаларын көрсетеді және негізінен Майлердің соғыс кезінде Филиппин кампаниясында 112-ші кавалериялық полкте аспаз болып қызмет еткен тәжірибесіне құрылған. Кітап тез арада бестселлерге айналып, "Айың паркі", "Өзім туралы хабарламалар" және "Біздің заманымыз" сияқты Майлердің басқа да туындыларына жол ашты. Ол "Жылаңаш және өлгендер" романын өзінің ең танымал туындысы деп есептеді. Бұл соғыс туралы халыққа кеңінен танымал болған алғашқы роман және ағылшын тіліндегі ең ұлы романдардың бірі саналады. 1958 жылы осы роман бойынша фильм түсірілді. 1998 жылы Modern Library журналы "Жылаңаш және өлгендер" кітабын 20 ғасырдың 100 үздік ағылшын романының тізімінде 51-ші орынға қойды.

Сюжет

Роман төрт бөлімге бөлінген: Толқын; Аргил және Қалып; Өсімдік және Көлеңке; және Еске алу. Бұл бөлімдердің ішінде кейіпкерлер арасындағы пьеса тәрізді диалогтан тұратын хор бөлімдері, сондай-ақ жеке кейіпкерлердің өмірінен қысқаша тарихтар мен естеліктерді көрсететін "Уақыт машинасы" бөлімдері бар. Оқиға Оңтүстік Тынық мұхитындағы бір жерде орналасқан, ойдан шығарылған Анопопей аралында өтеді. Америкалық әскерлер филиппинге жол ашу үшін жапондықтарды ығыстыру науқанына қатысады. Роман бір взводтың басынан өткен оқиғаларға тоқталады.

Бірінші бөлім Толқын

Сержант Сэм Крофт, Вудроу Уилсон және Рой Галлахер жоспарланған шабуыл алдындағы түні карта ойнайды. Олар Анопопей деп аталатын ойдан шығарылған аралдағы Екінші дүниежүзілік соғыстың Азия театрындағы барлау взводының мүшелері. Ертесі күні таңертең аралға қайықпен бара жатқанда, олар қатты нервтеніп жүреді. Сержант Уильям Браун мен капрал Стенли әйелдер мен олардың бөлімшесіндегі басқа ерлер туралы сөйлейді. Шабуыл басталады, взвод аралға келу кезегін күтіп тұрғанда, олар бір-бірімен жүйкелі әзілдер айтысады. Жағажайға жеткен соң, олар ор қазуға кіріседі. Стенли Оскар Риджес пен Ред Валсенмен ұрысқылайды, бірақ ақырында Ред бұл уақыт ұрыс үшін дұрыс емес екенін түсінеді және шегінеді. Крофт командирін іздеп кетеді. Жағажайда бекінгеннен кейін, жапондықтар шабуылдай бастайды. Взвод бөлініп кетеді. Капрал Тоглио, Хеннесси және Риджес өз орларын аяқтағандықтан, жағажайда қалады. Браун, Галлахер, Уилсон, Ред, Стенли және сержант Хулио Мартинес Крофттың соңынан жүгіріп кетеді. Жағажайға снарядтар түскенде, Хеннесси қорқып, өзін ластап алады. Ол шалбарын тазалауға тырысып жағажаймен жүгіреді, бірақ ол сынықтардан қаза табады.

Екінші бөлім Артыл және көбелек

Крофт жоғары тұрған офицерлерге жоғалғандарды алмастыру үшін оған көбірек адам беруді жалбарынады. Ол соңында қосымша алмастырушы алады, бұл жоспарланған жиырмадан он төртке дейін азайған взводты толықтырады. Рот пен Голдштейн, взводқа жаңа келген екі жігіт, ортақ еврей тегі арқасында жақындасады. Лейтенант Роберт Хирн офицерлер үстелінде екі офицерге тіл тигізеді. Генерал-майор Эдвард Каммингс жағдайдың одан әрі ушығуына жол бермеу үшін араласады. Хирн мен Каммингс арасында ерекше достық қарым-қатынас орнайды. Олар түнімен Каммингстің шатырында сөйлеседі. Олар философияны талқылайды, ал Каммингс Хирннің мінез-құлқына сүйене отырып, оның тұлғасын талдайды. Каммингс Хирнге офицер ретінде қатардағы сарбаздарға реніш сезінуі керектігін айтады. Күшті дауыл келіп, сарбаздардың өткен аптада салған бивуакын қиратады. Шатырлар ұшып кетеді, ал барлығы мүмкіндігінше құрғақ болуға тырысады. Дауыл кезінде сарбаздардың рухын көтеріп қалу үшін Ред оларды әнге бастайды. Генерал Каммингс дауылдан келген зиянды бағалау үшін айналып өтеді және сарбаздарға жапондықтардың шабуылын күтуге кеңес береді. Каммингс шабуылға дайындық шараларын күшейтеді. Рот пен Минетта отрядтың қалған бөлігінен бөлініп қалады, олар оқ атылған естігенде барлауда атыс болып жатыр деп ойлайды. Рот күзетте тұрғанда ұйықтап қалады және жарты сағаттан кейін Стэнлиді оятады. Келесі күні взводтың екінші жартысы танкіге қарсы зеңбіректерді жылжытады, бұл лайдың көп болуына байланысты қиынға соғады. Уайман зеңбірек аяғын түсіріп, оны төбеден төмен қарай домалатып жібереді. Ол жауапкершілікті өз мойнына алуға тырысқанда, Крофт Голдштейнге жалтақтап, оны кінәлайды. Ақырғысы, көп жұмыс істеген Голдштейн зеңбірек жылжымауына өзі кінәлі деп санайды. Взводтың барлығы жиналады, ал олар ұйықтап жатқанда жапондық сарбаздар шабуылдайды. Бақытымызға орай, Крофт шабуыл кезінде күзетте тұрғандардың бірі болып, взводты жапондықтарға қарсы тұруға жетектеп, бірнеше жапондық сарбазды өлтіреді. Тольио шайқаста қолына жарақат алады, яғни ол үйіне қайта алады. Әскерлер оның бақытты екенін айтады, өйткені жарасы жазылғаннан кейін оған ештеңе істеуге кедергі болмайды, бірақ ол Америкаға қайта оралады. Жапондықтар американдықтардың барлық бағытында шабуылдайды, бірақ американдықтар шабуылды барлық жерде тойтарыс береді. Каммингс пен Хирн арасындағы қарым-қатынас бұрынғысынша шиеленіседі, Каммингс Хирнге офицерлерге демалыс шатырын салуды тапсырады. Хирн Каммингстің болжаған ренішін сезінетінін түсінеді. Олар соғыс, сарбаздар және шайқас тақырыптарын талқылайды. Олар сондай-ақ саясат пен философияны талқылайды, ал Каммингс шахматта Хирнді жеңеді. Каммингс Хирнге: "Менің әйелім - сойқым" дейді. Бұл Каммингстің гомосексуал екенін білдіреді. "[Каммингс пен Хирн] бір-бірін мүлдем ұнатпайтынын түсінеді". Крофт, Ред және Галлахер орманға шығып, оларды байқамаған төрт жапондық сарбазға тап болады. Крофт граната тастап, үш сарбазды өлтіреді. Ред қалған сарбазды аяқтауға барады, бірақ оның қаруы тұйықталады. Солдат Редке штыкпен шабуыл жасайды, ал Ред сүрініп құлайды. Крофт шығып, сарбазды Редті өлтіруден тоқтатады, ал жапондық сарбаз беріледі. Ред лагерьге оралады, ал Крофт пен Галлахер сарбазды тұтқынға алады. Крофт тұтқынға темекі мен шоколад береді. Тұтқын оларға отбасының суретін көрсетеді, ал Галлахер оған әйелі жақын арада бала көретінін айтады. Крофт оған тағы бір темекі береді, содан кейін оның бетіне атып, оған ерекше ләззат алады. Уилсон басқа взводтағы жақсы арақ шығаратын сержант туралы естіп, бірнеше адамнан ақша қарыз алып, сатып алады. Уилсон төрт асхана сатып алады және үшеуін взводқа әкеледі, біреуін өзі үшін жасырады. Олар бірге мас болады. Уилсон Голдштейнге сусын ұсынады, бірақ ол әйеліне хат жазумен айналысып жатқанын айтып, бас тартады. Олар Голдштейннің еврей екенін мазақтайды, ал ол айналасындағылардың барлығын жек көретінін түсінеді. Ол әйеліне не үшін соғысып жатыр екенін есіне түсіре алмайтынын жазады. Мас взвод мүшелері тонау үшін мәйіттерді іздейді, бірақ тек "еске алу заттарынан" тазартылған денелерді табады. Уилсон күзетке тұру алдында жасырған асханасын ішеді. Мас күйінде машиналық зеңбірек қасында тұрғанда, ол жапондық сарбаз жасырынып отыратын жақсы жер деп ойлаған бұтаны көріп, бұтаға атып жібереді. Шабуылдалып жатыр деп ойлап, ерлер асығып оянады. Крофт Уилсонның ғана атып жатқанын түсінгенде оны айқайлап сөккен. Хирн офицерлермен бірге жағажайда демалып отырып, қатардағы сарбаздардың орманды аралап жүргенін көреді. Ол өзінің ешқайсысы офицерлерді ұнатпайтынын және қатардағы сарбаздарға деген реніш сезімі күшейгенін түсінеді. Олар АҚШ-тағы таныс адамдары туралы әңгімелеседі, ал біреуі Хирннің әкесін танығанын айтады. Хирн бұл адам әкесін танымағанын, тіпті басқа да таныс депресін танымағанын тез түсінеді. Майор Даллесон офицерге камерамен оның карабинмен шағын тастарды атып тұрған суретін түсіруді бұйырады, оны үйіне скееттен ату клубына жіберу үшін. Пошта келді. Уайман қыз жоқ болғанына ренжіді. Ред оны жұбатты. Уилсонның әйелі одан ақша аз жібергеніне ашуланып, Галлахер оның ашулы жауабын жазып береді. Галлахер өзінің хаттарын оқып, бұрынғы досының өзіне бұрын ұсынылған лауазымды алғанын білгенде қызғанады. Капеллан Галлахерді шақырып, әйелінің босанғанда қайтыс болғанын, бірақ баласының аман қалғанын хабарлайды. Ол әйелінен хаттар ала беруін жалғастырады. Соңғы хат келгенде Галлахер қорқып кетеді. Ол соғысудың мәні неде екенін ойлайды. "Ол Хеннесси туралы ойлады және аузы қысылды. Басыңды не үшін жарылуы керек, не үшін?"

Стэнли, жаңа ғана сержант болған, сержант Браунмен келіспейді. Олар бір-бірімен қалай қарым-қатынас жасау керектігін білмейді. Стэнли жұмыс істеген дүкеннен ақша ұрлап, содан кейін қайтарғанын айтады. Жағажайдан Крофт орман ішінде екі жапондық сарбазды көреді. Крофт жетекшілік ететін взвод оларды атып өлтіреді, бірақ Минетта аяғына жарақат алады. Браун Стэнлиге әйелдерді жек көретінін айтады, ол өз әйеліне адал бола ма деп ойлай бастайды. Шайқас бірнеше аптаға тоқталады, ал шекара тұрақтанады. Каммингс сарбаздардың бір орында тым жайлы болып қалғанынан қорқады, бұл оларды соғысуға бейімдемейді. Егер ол фронтты жылдыра алмаса, қызметтен алынатынынан сескенеді. Оның алаңдауы денсаулық проблемаларына және Хирнге бағытталған жиі ашуға әкеледі. Каммингс Хирнге офицерлерге гүл қою үшін қатардағы сарбаз Клелланды жіберуді бұйырады. Бұл Хирн мен Клеллан арасында қақтығыс тудырады, бұл Каммингстің ниеті. Хирн ашуланып, оңай ашуға ұшырайды. Каммингс оған офицерлердің асханасына жабдықтар алып келуді бұйырады, бірақ сатушыға жабдықтарды Хирнге бермеу үшін жасырын төлейді. Хирн көмекшіге жабдықтарды алуға пара береді және кейін Каммингстің не істегенін түсінеді. Оқиға Хирннің Каммингспен болған бұрынғы тәжірибесін өзгертеді, ол олардың барлығы оны ашуландыруға бағытталғанын түсінеді. Ашуға булыққан Хирн Каммингс болмағанда оның шатырының еденіне темекіні лақтырады. Каммингс сержанттың патрульдік есептерін жалғандап жатқанын біліп, өзінің барлық командасы да солай істегенін түсінеді. Ол тәртіптік мәселелерге қатаң шара қолдануға ант етеді. Ол шатырына оралып, Хирннің темекісін көреді. Ол Хирнді алғаш рет шахмат ойнағаннан бері шатырына шақырады. Олар соғыс және одан кейін не болатыны туралы қызу талқылайды. Каммингс оның...

Үшінші бөлім Өсімдік пен фантом

Хирн аралдың екінші жағына бару үшін барлау взводымен бірге қайыққа мінеді. Ол Крофттың өзінен көп білетінін бірден түсінеді және взводтың қалған бөлігіне бұл туралы білдіргісі келмейді. Крофт Хирнді бірден ұнатпайды, себебі Хирн взводтағы жігіттермен дос болуға тырысады. Стэнли Крофтқа бұрынғыдай басшылыққа оралуын тілейді. Взводтағы барлық әскерлер, әсіресе кіші офицерлер, өздерінің мәртебесіне алаңдайды. Браун мен Мартинес өздерінің қорқыныштарын талқылайды. Миссияның басында Крофт пен Хирн взводты басқару үшін күреседі, ал Крофт Хирннің ұсынған нәрсесін қабылдайды. Рот пен Минетта джунгли арқылы өте алмағандықтан, взводтың қалған бөлігімен бірге жүруге тырысады. Крофт олардың баяулығына наразы болады, ал Минетта Крофтқа қарсы шығады. Крофт Хирн взводқа бейімделіп, көбірек бақылауға ие боларын түсінеді. Голдштейн мен Риджес Рот пен Минеттаның жұмысының көп бөлігін атқарады. Минетта Ротты еврей болғандықтан мазақтайды, ал Голдштейн, ол да еврей, Минеттаның жағына шығады. Олар бір минутта шамамен екі метрдей жапырақ кесіп, джунглиде жол жасайды. Джунглиден өтіп, ашық далаға жетулеріне бес сағат уақыт кетеді. Хирн мен Крофт билік үшін күресін жалғастырады. Хирн тау жотасынан өтуді қалайды, ал Крофт таудан өтуді қалайды. Хирн взводтағы жігіттермен дос болуға тырысады, бұл Крофтты одан да ашуландырады. Мартинес із іздеуде ең жақсы болғандықтан, алдымен жүріп барады. Хирн взводтың соңында қалып, не істесе де жігіттердің өзіне ұнамайтынын түсінеді. Взвод ашық далаға тап болады. Хирн мен Крофт взводты екі топқа бөлуге шешім қабылдайды, біреуі жол бастап, екіншісі қорғаныш беруі керек. Крофт бірінші топты басқаруға келіседі, бірақ Хирн өзі басқаруды жөн көреді. Бірінші топ даланың жартысына жеткенде оққа ұшырайды. Атыс тоқтағаннан кейін Хирн тік тұрып, Крофттың бұйрығын күтіп тұрғанын түсінеді. Бұл оны қозғалысқа итермелейді. Ол топты кері шегінуге бастап барады. Олар даладан он минут бойы алыстағаннан кейін Уилсонның жоғалғанын байқайды. Уилсон шайқас кезінде ішінен жараланған. Ол жапондық әскерлердің сөйлесіп жатқанын естіп, биік шөп арасында жасырынып жүреді. Крофт, Ред, Галлахер, Риджес және Голдштейн Уилсонды алу үшін далаға қайта оралады. Олар оны взводтың қалған бөлігіне алып келеді және оның жарақаты миссияны жалғастыруға мүмкіндік бермейтінін түсінеді. Полак, Рот және Минетта Уилсонға таған жасау үшін материалдар жинап жатыр, бірақ Ротты құс баласы алаңдатып қояды. Крофт тағанды құрастырып жатқанда, барлығы құсқа қарап тұрады. Крофт оларды құстың айналасына жиналғанда көріп, ашуланады. Ол құсты ұрып, лақтырып жібереді. Әскерлер ашуланып, Ред бұл жеткілікті деп шешіп, Крофтқа қарсы шығады. Хирн ұрысты тоқтатып, Крофтқа кешірім сұрауға бұйрық береді. Ол өте теріс кешірім сұрайды және Хирнге одан да ашуланады. Браун, Стэнли, Риджес және Голдштейн Уилсонды жағажайға алып кетуге тағайындалады, ал тағы төрт адам (Минетта, Уайман, Полак және Галлахер) жапондықтардан алыстағанша оларға көмектесу үшін олармен бірге жүреді, нәтижесінде бес адам қалады: Хирн, Крофт, Ред, Рот және Мартинес. Минетта, Уайман, Полак және Галлахер взводтың қалған бөлігіне оралғаннан кейін Браун өзіне берілген жауапкершілік туралы ойланады. Ол Уилсонды аман алып қалудың қаншалықты маңызды екенін түсінеді. Аралдың екінші жағында Каммингс шабуылдардың жақсы жүріп жатқанына қуанышты таңғалады. Ол өз әскерлерінің моральдық күйін дұрыс бағаламағанын түсінеді, бірақ бұл жақсы нәтиже берді, өйткені әскерлер тыныштанбайтын кезде күресуге бейім келеді. Ол күткеннен де көп теңіздік қолдау алатынын біледі және барлау миссиясы қажет пе деп ойлайды. Рот қатты уайымдайды, ол асқазан ауруына шалдықты және ұйықтай алмайды. Ол Редпен сөйлесіп, құс үшін Крофтқа қарсы шыққандығы үшін алғыс айтуды қалайды. Ред егер ол Ротпен жақын болса, Роттың өлімі одан да ауыр болады деп түсінеді, сондықтан ол Ротты қашықтықта ұстау үшін әдейі ренжітеді. Ред соғыстың мәні туралы ойланады. "GI әскерлері бекер өлді ме?" - деп ащыланады Ред. Жауабын кім білмейді? Әрие, олардың өлімі бекер болды, кез келген GI бұл жағдайды біледі". Хирн миссияның сәтті аяқталуына енді еш мүмкіндік жоқ екенін түсінеді, себебі жапондықтар олардың бар екенін біледі. Ол кері қайтуды ойлайды, бірақ ол Каммингске бос қолмен қарсы тұра алмайтынын шешеді. Ол осы миссияның мақсатының Каммингске кек алу екенін түсінеді. Сол түні Хирн енді еш нәрсе ұта алмайтынын мойындайды және ертең кері қайтуға шешім қабылдайды. Алайда Крофт оны жапондықтардың әлі далада бар-жоқ екенін анықтау үшін бір адамды жіберуге көндіреді. Егер барлаушы жапондықтарды көрсе, кері қайтатындары туралы келіседі. Олар Мартинесті барлаушы ретінде таңдайды, бірақ Мартинес кетіп бара жатқанда, Крофт оған кері келгенде ештеңе көрмегенін Хирнге хабарлауын айтады. Бастапқыда Мартинес ештеңе көрмейді. Алайда ол көп ұзамай ұйықтаған жапондық әскерлеріне толы жапондық лагерінің ортасына келгенін түсінеді. Ол күзетшіні тыныштай өлтіріп, қашып кетеді. Ол одан әрі аңғар арқылы өтеді және тағы бір жапондық лагерін табады. Осы кезде Мартинес взводқа оралып, өзі көргендері туралы Крофтқа хабарлайды. Крофт оған Хирнге көргендері туралы ештеңе айтпауға ескертеді. Крофт Хирнге Мартинес барлау миссиясында ештеңе көрмегенін айтады, ал Хирн аңғардан өтуге міндетті сезінеді. Хирн әскерлерді аңғар арқылы қайтаруға басшылық ететін кезде еш ескертусіз оққа ұшырап, қаза табады. Крофт жеңілдегендей сезінеді. "Енді оның бұйрық беру алдында туындайтын шатасу, ішкі тоқтап қалу болмады". Әскерлер Хирннің өліміне бейжай қарады, оны тағы бір офицер деп есептеді. Крофт взводты басқарып, таудан өтуге шешім қабылдайды. Браун, Стэнли, Риджес және Голдштейн Уилсонды жағажайға апарып барады, бұл қиын жағдай, себебі жер бедері, ыстық және шаршаңқылық. Топ шамамен жүз метрдей қашықтыққа жылжиды. Уилсон санасынан көшіп, оны көтеріп алып жүргендерге қарғыс айтады. Браун мен Стэнли ұрысады. Уилсон су сұрайды, бірақ Браун оған ішінде жарасы бар болғандықтан су бере алмайтынын айтады. Уилсон галлюцинация көруді бастайды. Уилсон оларды өзінің орнына қалдыруын талап етеді, және әрбір адам жеке-жеке осы мүмкіндікті қарастырады. Стэнли құлайды, ал Браун оның қасында қалады, ал Риджес пен Голдштейн Уилсонды жағажайға апарып барады. Крофт өзінің басшылық позициясын қайта орнату үшін тәртіпті күшейтеді. Мартинес басқа әскерлерге кешегі түнде барлау миссиясында жапондық әскерлерді көргенін айтады, бірақ ол Хирнге хабарлағанда, ол оған сенбеді. Мартинес бұл шындық деп сендіреді. Мартинес пен Галлахер, топтағы католиктер ретінде, өлімнен, әсіресе олардың күнәларын мойындау үшін дін қызметкері болмаған жағдайда қорқады. Крофт таудың шыңына жетуі керек екенін біледі, әйтпесе Хирнге өлтіру үшін жасаған алдауы бекер болады. Бірақ тау өте қиын, және әскерлердің ынтасы жоқ. Голдштейн мен Риджес Уилсонды көтеріп әлі де жүреді. Олар сөйлеуге шаршап, Уилсонды он-он бес метрдей ғана көтере алады. Уилсон мағынасыз сөздерді айтуын жалғастырады. Күннің соңына қарай олар Браун мен Стэнлиді қалдырғаннан бері бес шақырымға жылжыды. Каммингс әскер штаб-пәтеріне көбірек теңіздік қолдау сұрап кетеді. Басқарушылыққа Даллесон тағайындалады. Даллесон жапондықтардың қатарында үлкен бұзушылық туралы есеп алады және шабуылдаудан басқа амалы қалмағанын түсінеді. Ол есептің дұрыс емес екеніне үміттенеді, себебі егер есеп дұрыс болса, не істеу керегін білмейді...

Төртінші бөлім Ояну

"Қоқыру" процесінде Каммингс жапондық жабдықтау қоймасының бірнеше апта бұрын артиллерия атысымен қиратылғанын біледі. Жапондықтардың әскерлік шебі бірнеше ай бойы ыдырап келген, ал соңғы шабуылға бір апта қалғанда олардың оқ-дәрісі таусылып бітті. Каммингс өзінің барлау есептерін қарап шығып, жапондықтардың әлсіздіктерін көрсетпегенін көреді. Бір сәтте [Каммингс] осы жеңіске өзінің ешқандай қатысы болмағанын, тіпті ешқандай жеңіске қатысы болмағанын мойындауға жақын келеді – бұл жеңіс, оның түсіну мүмкіншілігінен асып түсетін, тым ірі, тым бұлыңғыр факторлардың себептік желісіне енген, қарапайым сәттілік арқасында ғана мүмкін болды. Ол осы ойға берілді, бірақ бұл оны терең күйзеліске түсірді. Роман майор Даллесон картамен жұмыс істеу жаттығуларын жаңадан енгізу жолын ойлап табумен аяқталады, яғни, романдағы әрбір кейіпкер соғыстың мәнсіздігі туралы сабақ алғанына қарамастан, қалыптасқан жүйе өзгеріссіз қалады.

Негізгі кейіпкерлер

Геннесси - взводтың жаңа мүшесі. Ол барлық құрал-жабдықтары мен қозғалыстарына өте абай, өлтірілмеу үшін. Анопопейдің жағажайға келгенде, ол қорқып, алғашқы қимыл-әрекет сценикасында шырағына құсылады. Ол психикалық күйзеліске ұшырап, жаңа шалбар алуға үміттеніп, жағажайға жүгіреді. Көп ұзамай ол жарылған миномет снарядынан шыққан ошақ сынықтарынан қаза табады. Вудро Вильсон - үлкен, кедей Оңтүстік ақ нәсілі. Оның қуанышты, бақытты, жомарт мінезі бар. "Уильсонның уақыт машинасы" романында ол барда мас болғаннан кейін Элис есімді әйелге үйленгенін біледі. Олардың некелері махаббат пен ақша мәселесінен тұрады. Кейін Уилсон жапондықтардың асқазанына атқаннан кейін ұзақ, азапты өлімге ұшырайды; Браун, Голдштейн, Риджс және Стэнли оны құтқару үшін жағаға алып кетуге тырысады, бірақ ол жолшыбай қайтыс болады. Хулио Мартинес - техас штатынан шыққан мексикалық америкалық. Ол Крофтпен Жапбайт деген лақап атпен танылады және генерал Каммингс пехоталық дивизиясының сержанты болып тағайындалады. Мартинес қорқып, үнемі қысылып, романның басында интроверт болды. Алайда ол соғыста батыл болады және әсіресе жерді алу тұрғысынан өте жақсы сарбаз болады. Оған жасақтағы басқа да ер адамдар сенім артады. Крофт Мартинесті жалғыз өзі барлау миссиясында көрген жапон взводы туралы өтірік айтуға көндіреді, бұл Херннің өліміне және Крофттің қолбасшылығымен Анака тауына өрлеп бара жатқан адамдарға әкеледі. Сэм Крофттың эгосы үлкен және роман бойына суық қанды. Бірде ол жапон тұтқынды өлімге қияды. Кейіннен ол Роттың құс баласын өлтіріп, барлық кінәсіздерді құлатып жатқандай қысып өлтіреді. Ол соғысты жақсы көреді және романдағы психопаттың Мейлер нұсқасы. Ол взводтағы ең жақсы сарбаздардың бірі болып саналады, ал басқа ер адамдар оны басшы ретінде қорқып, құрметтейді. Уақыт капсуласында біз оның сүйген әйелінің алдап жүргенін білдік. Бұл оның суық боп, соғысқа деген сүйіспеншілігін арттырды. Кітаптың соңында Крофт үйге оралуын күтуден бас тартады, өйткені соғыс әлі көп уақыт жалғасады деп санайды. Өйткені ол соғысты ұнатады, өйткені ол өлтіруден ләззат алады. Ред Валсен өзінің жоғарылауды қаламайтынын айтады. Ол өлім мен соғыстың өзіне бей-жай қарайды. Бала кезінде Монтана штатының шахтасында өскен. Кейіннен ол үйден қашып кетіп, бүкіл отбасымен байланысын жоғалтады. Көптеген жұмыс орындарын басқарғаннан кейін Ред өзінің қыз досы Лоис пен оның ұлына қоныс аударады. Қызыл адам өз міндетін атқарудан қорқып, әскерге түседі және Лоистан қашады. Әскерде жүргенде Ред өзінің отбасымен байланысын жоғалтып алғандай, Лоиспен байланысын жоғалтады. Лейтенант Роберт Хирн - ақ либералдық стереотип. Гарвардта білім алған, бай отбасынан шыққан Херн генерал Каммингстің көмекшісі. Ол әскердегі таптық жүйеге өктемдікпен қарайды. Ол төменгі таптық жауынгерлерге қол жеткізе алуын тілейді. Кейін Каммингс Хернді Даллесонның бөлімшесіне ауыстырады. Ол взводты джунгли арқылы тау асуына алып барады. Мұнда ол тез және антиклиматтық түрде атып өлтіріледі, Крофт одан ақпаратты жасырғаны үшін жапондық қарсылықты күтпейді. Генерал Эдвард Каммингс билікке құмар, жиі өзін Құдаймен салыстырады. Бала кезінде Каммингс жыныстық рөлдердің шатасуын бастан кешіреді. Бұл әкесіне оны әскери мектепке жіберуге мәжбүр етеді. Кейін Каммингс Вест-Пойнтқа оқуға түседі. Вест-Пойнт қаласында ол Маргаретпен танысады және оған үйлену үшін әлеуметтік қысымды сезінеді. Маргарет пен Каммингс үйленген, бірақ балалары жоқ. Олардың некелері бақытсыз, мүмкін, Каммингтің гомосексуалистік бейімділіктері мен сезімдеріне байланысты. Ол Хирнмен сөйлескенде оған деген махаббатының бар екені анық көрінеді. Рой Галлахер Бостондық ирланд және Христиандар біріккен антисемит тобының мүшесі. Романның барысында ол әрқашан ашулы көрінеді. Кейіннен ол әйелі Мәриямның балалы кезінде қайтыс болғанын, бірақ сәбиінің тірі екенін біледі. Галлахер романның қалған бөлігінде күйзеліске ұшырайды. Рот - еврейдің көңілсіз, өзгермелі стереотиптік бейнесі. Бірақ ол өзін яһуди екеніне берік сенуден бас тартады. Романның барлық кезеңінде ол артықшылық комплексі бар, өйткені ол взводтағы басқа ерлерге қарағанда жақсы білімді. Рот тауға өрмелеп бара жатқанда өлді, өйткені ол секіруді жіберіп, Галлахердің қолын ұстай алмады. Джой Голдштейн де Рот сияқты еврей. Алайда ол Роттан айырмашылығын айтқанда, өзін мәсіхші достарынан артық санамайды. Голдштейн анасының баласы болып өседі...

Тақырыптар

Романның барысында Мейлер көптеген тақырыптарға тоқталады. Бұл тақырыптар оның шығармалары бойына қайталанып, кейінірек жазған бірнеше очерктерінде және романдарында қайтадан пайда болады. "Жылаңаш және өлі" атты еңбектегі сарбаздардың адамгершілігінен айыру туралы пікір білдірген Мейлер: "Китап адамды бүлінген, құдіретсіздігіне дейін шатастырған, бірақ оны одан әрі итермелеуге болмайтын шектер бар екенін де біледі". Айтқыш солдаттардың өмірінің шаршауы мен қорлануын көрсетеді: "Егер адам қап-қайыспен белбеуденіп, мылтық, екі бандоляр, бірнеше граната, штык пен қалпақ алып жүрсе, ол екі иығына да, көкірегіне де турникет салынғандай сезінді. Бұл кезде оның тынысы ауырлап, аяқтары ұйқыға кетіп жатты. Солдаттың адамгершілігінен айыру 5 тарауда да көрінеді, өйткені взвод 1-ші батальон мен А ротасы арасында танкіге қарсы қару алып жүруі керек болды, бұл саздық жолдың бір милі шамасында болды. Олар қаруды алып жүретін күйінде ғана болды, ал генералдар сарбаздардың шаршауына мән бермеді. Әскерлер, әдетте, армия оларды адамдар ретінде көрмейді және "олар сіздің өмір сүруіңізді немесе мұнда (больницада) өлуіңізді ойламайды. Олар тек қана сені оқ атуды тоқтататын жерге қайтаруды қалайды". Мейлер "Жылаңаш және өлі" романын "'қорқыныш, шаршау және өлім туралы одиссея' деп сипаттап, табиғат дүниесін "байсыз, берік, аяусыз және кейде әдемі" деп көрсетеді. Ол осы тұрғыда Мартинес секілді сарбаздарға қатысты түсініктерін қосады. Мейлер өзінің барлау миссиясында "Мартинес адамнан гөрі жануар сияқты әрекет еткенін" жазады. Мейлер жауды адамгершіліктен айырудың соғыстың құрылымындағы маңызды аспекті екенін де түсіндіреді. Мейлер былай деп жазады: "Мартинестің шындыққа бейім еместігі бар еді. Олар ер адамдар еді. Соғыстың барлық құрылымы оның миында бір сәтке қалжыңдады". Мейлер взводтың Анак тауына көтерілуін қорытындылап, соғыста жеке адамның жоғалуын күшейтіп, "солдаттар өздерін жеке адамдар деп ойламады. Олар тек қана азаптың көрінісі болды. Олар патрульді, соғысты, өткенін ұмытып, тіпті жаңа ғана көтерілген жерлерін де ұмытып кеткен еді". Жалғыздық: Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер мен офицерлер арасында жалғыздық теңестіруші болды. Сана, экономикалық, саяси, жыныстық немесе таптық айырмашылықтарға қарамастан, жалғыздық Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сарбаздар мен офицерлер арасында кең таралған құбылыс болды. Сонымен қатар, бұл соғыс уақытында бауырластықтың қалыптасуына ықпал етті. "Жылаңаш және өлілер" романында Голдштейн еврейлік мұралары арқылы Ротпен байланысты және одақтас сезінеді. Әскерге шақырылған ерлер бір-бірімен бауырластық қарым-қатынаста болса да, олар өздерін жалғыз сезінеді. Романның барлық кезеңінде ерлер әйелдерді және терең достық қарым-қатынастарды аңсайды. Мысалы, Рот "жақсы сөйлесетін" біреуді қалайды. Ол өзінің жолдастарын жақсы білмейтінін түсінеді, өйткені ол әскерге кірген кезде кездескен барлық адам өлтірілді немесе қайта тағайындалды. Ерлер әйелдерді әңгіме арқылы төмендетеді; дегенмен, әйелдердің болмауы олардың алдыңғы қатарда болуы шектеулі әйелдерді кемсітуге деген реакциясына әсер етеді. Өлім: Ерлер күтпеген өліммен бетпе-бет келеді, мысалы, Хеннесси, Уилсон, Херн, Рот және Галлахердің әйелі бала туғанда қайтыс болады. Өлімнің оларды қоршап тұрғаны анық, олардың өмірі кез келген сәтте жойылуы мүмкін. Армиядағы өлім-жітіммен өмірінің басым бөлігін өткізген Каммингс әлі күнге дейін шіріп бара жатқан өлекселердің иісіне жылылық танытпайды. Ред, басқа сарбаздар сияқты, өзі немесе оның жолдастары кез келген сәтте өлтірілуі мүмкін екенін түсінеді. Олар өлімге үйреніп, оны "үлкен, қорқынышты, мәнсіз" деп білген кезде де. Өлген еркектер енді еркек емес еді", - деп жазған. Өлімнен қорқудың да психикалық денсаулығына кері әсері болды. Мысалы, Ред: "Құдайдан қорқатын әскер сені ұстап алады, сондықтан артқа бұрылуға қорқасың". Адамдар өмірге деген жағымсыз көзқараста болып, "Өлгеннің бәрі өледі" деп сенді. Бұл әсіресе "әскерде [әскерлер] тек осыны ғана істей алады, ол отыра отырып ойлайды" дегенді білдіреді, бұл өлім туралы ойлар мен қорқынышты үнемі және кең таралғанға айналдырды. Романдағы алғашқы өлім осы тақырыпты баяндауға енгізеді. Қызыл Хеннессидің өлімін бақылайды. Айтқыш "Хеннесси өлтірілгенше, Ред өзінің білетін барлық адамдарының өлімін үлкен, қиратушы және мағынасыз нәрсе ретінде қабылдады. Геннессидің өлімі құпия қорқынышты ашады". Крофт та...

"Құқық"

"Жылаңаш және өлген" романының баспагерлері Мейлерге романда "қатыгез" сөзін қолдануға тыйым салды және оның орнына "фуг" эвфемизмін қолдануға мәжбүр етті. Кейінгі оқиғаның Мейлер нұсқасы былай: Бұл сөз мені көп жылдар бойы ұялтты, себебі, білетіндей, Таллула Банкхедтің баспасөз агенті, көп бұрын, газеттерде "Ой, сәлем, сіз Норман Мейлерсіз", - деді Таллула Банкхед дегенде, "Сіз төрт әріпті сөзді қалай жазатынын білмейтін жас жігітсіз" делінген. Бұл оқиға Джон Гриннің "Кетериналардың көптігі" (2006) кітабында еске алынады. Колин Синглтон Линдси Ли Уэллске кітап оқығаннан кейін әдеби сынды оқуды ұнататынын айтады. Колиннің айтуынша, баспагер 1948 жылы "Жылаңаш және өлген" кітабын ешкім сатып алмайтынын көрсеткен, себебі онда "F" сөздері "қалыпты сөздерге" қарағанда көп. Сондықтан Норман Мейлер, баспагерге деген наразылығын білдіре отырып, 872 беттік кітабын қарап шығып, әрбір "F" сөзін "фуг" деп өзгертті. "Фугс" рок-тобы осы сөзден өз атын алған.