"Бұлақбас"

Кіріспе

Айн Рэндтің 1943 жылғы романы

"Ауыл бұлағы" – орыс-американдық жазушы Айн Рэндтің 1943 жылғы романы, оның алғашқы маңызды әдеби жетістігі. Романның басты кейіпкері Говард Роарк – дәстүрлі қағидаларға қарсы күресіп, жаңашылдықты қабылдауға дайын болмайтын архитектуралық қауымның қарсылығына төтеп беруші, өзіне лайық келмейтін нәрсеге мойын бұрмайтын жас архитектор. Роарк Рэндтің идеал адамның бейнесін көрсетеді, ал оның күресі – индивидуализмнің коллективизмнен артық екеніне сенуін көрсетеді. Роаркке ол "екінші қолдар" деп атаған адамдар қарсы тұрады, олар тәуелсіздік пен адалдықтан гөрі сәйкестікті бағалайды. Олардың қатарында Роарктің бұрынғы сыныптасы Питер Китинг бар, ол танымал стильдерді ұстанса да, дизайн мәселелерінде Роарктан көмек сұрайды. Элсворт Тухи – социалистік сәулет сыншысы, ол өзінің саяси және әлеуметтік мақсаттарын ілгерілету үшін ықпалын пайдаланады және Роарктің мансабын жоюға тырысады. Гейл Уайнанд – халық пікірін қалыптастыруға тырысатын бульварлық газеттің басылымының иесі, ол Роаркпен достық қарым-қатынас жасайды, бірақ қоғамдық пікір оны бақылай алмайтын жағдайда оны сатқындап береді. Романның ең даулы кейіпкері – Роарктің сүйіктісі Доминик Франкон. Ол бейтараптықтың жеңіске жете алмайтынына сенеді, сондықтан Роаркқа көмектесу мен оны әлсірету арасында ауысып тұрады. Он екі баспа қолжазбаны қабылдаудан бас тартқаннан кейін, Бобс-Меррилл компаниясының редакторының бірі оны жариялау үшін өзінің жұмысын тәуекелге тікті. Романға қазіргі сыншылардың пікірлері екіге бөлінді. Кейбіреулер оны индивидуализмге құрмет көрсетуші күшті туынды деп мақтады, ал енді біреулері оны тым ұзақ және жанында болуға қиын кейіпкерлері жоқ деп санады. Кітаптың алғашқы сатылымы баяу болды, бірақ ол ауыздан ауызға таралып, бестселлерге айналды. "Ауыл бұлағы" кітабының бүкіл әлем бойынша 10 миллионнан астам данасы сатылды және ол 30-дан астам тілге аударылды. Роман Рэндке жаңа жанкүйерлер әкелді және әсіресе архитекторлар, кәсіпкерлер, американдық консерваторлар және либертариандар арасында тұрақты әсерге ие болды. Біраз уақыттан кейін Роаркқа клиент жаңа ғимаратты салуға дайын екенін хабарлайды, ол Нью-Йоркке оралады. Доминик те Нью-Йоркке оралып, Роарк архитектор екенін біледі. Ол оның жұмысына жұрт алдында шабуыл жасайды, бірақ онымен құпия секс ренжуларын өткізеді. "Баннер" газетінде танымал сәулет бағаны жазатын Элсворт М. Тухи – өзінің бағаны мен ықпалды серіктестерінің шеңбері арқылы қоғамдық пікірді қалыптастыратын ашық социалист. Тухи Роаркты жамандау арқылы жоюға тырысады. Ол Роаркты Адам Рухының ғибадатханасын салуды қалаған бай танысы Хоптон Стоддардқа ұсынады. Роарктің ерекше дизайнында Доминикке ұқсас жалаңаш мүсін бар; Тухи Стоддардты Роаркты салғысыздаққа кінәлау үшін сотқа беруге көндіреді. Тухи және бірнеше архитекторлар (оның ішінде Китинг) сотта Роарк тарихи стильдерді қабылдамағандықтан, архитектор ретінде қабілетсіз екеніне куәлік береді. Доминик те айыптау тарапынан Роарк үшін қорғау сөздерін айтады, бірақ ол істі жоғалтады. Доминик өзі қалаған әлемге ие бола алмайтынын, онда Роарк сияқты ер адамдар ұлылығы үшін танылатынын, сондықтан ол Роаркты елемей, Китингті мадақтайтын әлемде өмір сүретінін шешеді. Ол Китингке үйленеді және өзін оған толықтай береді, ол қалаған нәрсені жасайды және айтады, сондай-ақ Роарк емес, оны жалдауға ықтимал клиенттерді белсенді түрде көндіреді. Китингке "Баннердің" иесі және бас редакторы Гейл Уайнанд ұсынған беделді тапсырысты жеңу үшін Доминик Уайнандпен ұйықтауға келіседі. Уайнанд Доминикке қатты қызығады, сондықтан ол Китингке ажырасу үшін ақша төлейді, содан кейін Уайнанд пен Доминик үйленеді. Өзіне және жаңа әйеліне үй салуды қалайтын Уайнанд Роарк өзіне ұнаған барлық ғимараттарды жобалағандығын біліп, оны жалдайды. Роарк пен Уайнанд жақын дос болады; Уайнанд Роарктің Доминикпен бұрынғы қарым-қатынасынан бейхабар. Кедейленіп, көпшілік назарынан тыс қалған Китинг Тухиге өзінің ықпалын пайдаланып, көп сұранысқа ие Кортлендт тұрғын үй жобасына тапсырыс алуды сұрайды. Китинг өзінің ең табысты жобаларына Роарк көмектескенін біледі, сондықтан ол Кортландтты жобалауда Роарктің көмегін сұрайды. Роарк толық жасырындыққа және Китингтің оны дәл жобаланғандай етіп салуға уәде беруіне келіседі. Уайнандпен ұзақ демалыс алғаннан кейін Роарк Китингтің Кортландт құрылысына үлкен өзгерістер енгізуге кедергі жасай алмағанын білуге оралады. Роарк өзінің идеясын бұзбайды деп жобаны өртеп жібереді. Роарк тұт...

The Fountainhead is a 1943 novel by Russian American author Ayn Rand, her first major literary success. The novel's protagonist, Howard Roark, is an intransigent young architect who battles against conventional standards and refuses to compromise with an architectural establishment unwilling to accept innovation. Roark embodies what Rand believed to be the ideal man, and his struggle reflects Rand's belief that individualism is superior to collectivism. Roark is opposed by what he calls "second handers", who value conformity over independence and integrity. These include Roark's former classmate, Peter Keating, who succeeds by following popular styles but turns to Roark for help with design problems. Ellsworth Toohey, a socialist architecture critic who uses his influence to promote his political and social agenda, tries to destroy Roark's career. Tabloid newspaper publisher Gail Wynand seeks to shape popular opinion; he befriends Roark, then betrays him when public opinion turns in a direction he cannot control. The novel's most controversial character is Roark's lover, Dominique Francon. She believes that non conformity has no chance of winning, so she alternates between helping Roark and working to undermine him. Twelve publishers rejected the manuscript before an editor at the Bobbs Merrill Company risked his job to get it published. Contemporary reviewers' opinions were polarized. Some praised the novel as a powerful paean to individualism, while others thought it overlong and lacking sympathetic characters. Initial sales were slow, but the book gained a following by word of mouth and became a bestseller. More than 10 million copies of The Fountainhead have been sold worldwide and it has been translated into more than 30 languages. The novel attracted a new following for Rand and has enjoyed a lasting influence, especially among architects, entrepreneurs, American conservatives and libertarians. Shortly after, Roark is notified that a client is ready to start a new building, and he returns to New York. Dominique also returns to New York and learns Roark is an architect. She attacks his work in public, but visits him for secret sexual encounters. Ellsworth M. Toohey, who writes a popular architecture column in the Banner, is an outspoken socialist who shapes public opinion through his column and a circle of influential associates. Toohey sets out to destroy Roark through a smear campaign. He recommends Roark to Hopton Stoddard, a wealthy acquaintance who wants to build a Temple of the Human Spirit. Roark's unusual design includes a nude statue modeled on Dominique; Toohey persuades Stoddard to sue Roark for malpractice. Toohey and several architects (including Keating) testify at the trial that Roark is incompetent as an architect due to his rejection of historical styles. Dominique also argues for the prosecution in tones that can be interpreted to be speaking more in Roark's defense than for the plaintiff, but he loses the case. Dominique decides that since she cannot have the world she wants, in which men like Roark are recognized for their greatness, she will live entirely in the world she has, which shuns Roark and praises Keating. She marries Keating and turns herself over to him, doing and saying whatever he wants, and actively persuading potential clients to hire him instead of Roark. To win Keating a prestigious commission offered by Gail Wynand, the owner and editor in chief of the Banner, Dominique agrees to sleep with Wynand. Wynand is so strongly attracted to Dominique that he pays Keating to divorce her, after which Wynand and Dominique are married. Wanting to build a home for himself and his new wife, Wynand discovers that Roark designed every building he likes and so hires him. Roark and Wynand become close friends; Wynand is unaware of Roark's past relationship with Dominique. Washed up and out of the public eye, Keating pleads with Toohey to use his influence to get the commission for the much sought after Cortlandt housing project. Keating knows his most successful projects were aided by Roark, so he asks for Roark's help in designing Cortlandt. Roark agrees in exchange for complete anonymity and Keating's promise that it will be built exactly as designed. After taking a long vacation with Wynand, Roark returns to find that Keating was not able to prevent major changes from being made in Cortlandt's construction. Roark dynamites the project to prevent the subversion of his vision. Roark is arrested and his action is widely condemned, but Wynand decides to use his papers to defend his friend. This unpopular stance hurts the circulation of his newspapers, and Wynand's employees go on strike after Wynand dismisses Toohey for disobeying him and criticizing Roark. Faced with the prospect of closing the paper, Wynand gives in and publishes a denunciation of Roark. At his trial, Roark makes a lengthy speech about the value of ego and integrity, and he is found not guilty. Dominique leaves Wynand for Roark. Wynand, who has betrayed his own values by attacking Roark, finally grasps the nature of the power he thought he held. He shuts down the Banner and commissions a final building from Roark, a skyscraper that will serve as a monument to human achievement. Eighteen months later, the Wynand Building is under construction. Dominique, now Roark's wife, enters the site to meet him atop its steel framework.

Хауард Роарк

Рэнд көркем әдебиет жазудағы мақсатын өзінің идеал еркек бейнесін сомдау деп атады. "Фонтанхед" романының басты кейіпкері Говард Роарк – ол осы мақсатына жеткеніне сенген алғашқы тұлға болды. Роарк Рэндтің эгоистік моральдық идеалдарын, әсіресе тәуелсіздік және адалдық қасиеттерін іске асырады. Роарк кейіпкерінің қалыптасуына американдық сәулетші Франк Ллойд Райттың ықпалы болғандығы даусыз. Рэнд осы шабытты сәулет өнері және "оның мансабының жолы" туралы оның нақты ойларымен шектелгендігін айтты. Ол Райттың Роарк айтқан философияға немесе сюжеттегі оқиғаларға ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Бірақ Рэндтің бұл жоққа шығаруына қарамастан, сарапшылар Райт пен Роарк арасындағы байланыстың күштірек екенін айтуын тоқтатқан жоқ. Райт Роарк оның өзінен үлгі алған-алмағаны туралы әртүрлі пікір білдірді, кейде олай екенін, кейде жоқ екенін айтты. Райт туралы өмірбаян жазған Ада Луиза Хакстебл Райт пен Рэндтің философиясы арасындағы маңызды айырмашылықтарды атап көрсетіп, оның "Мен әкеліктен бас тартамын және анаға үйленбеймін" деген сөзін келтірді. Архитектура сыншысы Мартин Филлер Роарк Райтке қарағанда швейцариялық-француздық модернист сәулетші Ле Корбюзьеге көбірек ұқсайды деген пікірді білдірді.

Питер Китинг

Жеке тұлғалық Роарктан өзгеше, Питер Китинг – өз таңдауларын басқалардың қалауына бағындыратын конформист. Китинг оқырманға архитектура мектебінде Роаркпен бірге оқыған сыныптасы ретінде таныстырылады, Роарктан екі жыл үлкен. Бірақ Китинг шын мәнінде сәулетші болғысы келмейді. Ол сурет салуды жақсы көреді, алайда анасы оны сәулет саласына бағыттайды. Осы және барлық шешімдерінде Китинг жеке қызығушылықтарынан гөрі, басқалардың күткенін істейді. Ол мансабы мен әлеуметтік жағдайын жақсартуға ұмтылған әлеуметтік альпинистке айналады, бұл үшін жеке манипуляция мен қалыпты стильдерге бейімделуді қолданады. Ол жеке өмірінде де осы жолмен келеді: Доминиканың сұлулығы мен әлеуметтік байланыстарына ие болмаған сүйген әйелінің орнына, Доминикамен махаббатсыз некеге тұрады. Орта жасқа келгенде Китингтің мансабы құлдырап, өміріне қанағаттанбайды, бірақ өзгеруге кеш болады. Рэнд Китингтің прототипі ретінде нақты сәулетшіні пайдаланбады. Оның кейіпкерге деген шабылыны 1930-жылдардың басында Голливудта жұмыс істеген кезде танысқан көршісінен туындады. Рэнд осы жас әйелден өмірдегі мақсаттары туралы сұрады. Әйелдің жауабы әлеуметтік салыстыруға негізделген: көршісі өзінің материалдық иелігі мен әлеуметтік мәртебесін басқалармен тең немесе олардан жоғары деңгейге жеткізгісі келді. Рэнд Китингті осы мотивацияның архетипі ретінде жасады, оны өзімшілдікке қарама-қарсы деп есептеді.

Доминик Франкон

Доминик Франкон – «Фонтанхед» романының қаһарманы, Рэнд оны «Говард Роарк сияқты еркекке лайық әйел» деп сипаттады. Рэнд Доминикті өзінің «жаман көңіл күйдегі» жайлы екенімен салыстырды. Философ Эндрю Бернштейн былай деп жазды: «Романның көп бөлігінде Доминик – өшпес идеалы мен оның құрмет тұтатын ұлы гениалдықтың құлдырауына бейім, нашарлаған қоғамның сөзсіз жеңіске жететініне терең сеніммен күрескен, азапты жан. Ол өзі бағалайтын құндылықтар нағыз өмірде тірі қала алмайды деп ойлап, олардан бас тартады, осылайша әлем оған зиян келтірмейді деп сенген. Романның соңында ғана ол бақытты бола алатынын және тірі қала алатынын қабылдайды. Бұл кейіпкерге сыншылар әртүрлі пікір білдірді. Философ Крис Мэтью Скьябарра оны «романдағы ең ерекше кейіпкерлердің бірі» деп атады.

Гейл Уайнанд

Гейл Уайнанд – Нью-Йорктің геттоларында (Тозақ асүйі) кедейлікте өскен, кейін қаланың басылым медиасының көп бөлігін бақылауға жеткен бай газет магнаты. Уайнанд Роарк сияқты көптеген қасиеттерге ие болғанымен, оның жетістігі қоғамдық пікірге жағыну қабілетіне байланысты. Рэнд мұны оның ақырында құлдырауына әкелетін трагедиялық кемшілік деп көрсетеді. Өзінің күнделіктерінде Рэнд Уайнандты "болуға болатын адам" деп сипаттады, ал Роаркпен салыстырып, оны "бола алатын және болатын адам" деп атады. Уайнанд кейіпкерінің кейбір элементтері нақты газет магнаты Уильям Рэндольф Херсттің өмірінен, оның ішінде Херсттің сары журналистикасы мен саяси ықпалға қол жеткізудегі әртүрлі табыстарынан шабыт алды. Бұл кейіпкер философ Фридрих Ницше сипаттаған "күштілердің моралінің" бейнесі ретінде түсіндіріледі; оның трагедиялық табиғаты Рэндтің Ницше философиясын қабылдамауының көрінісі. Рэндтің пікірінше, Уайнанд сияқты басқаларға билік етуге тырысатын адам, Китинг сияқты конформисттей "екінші таңдаулы" болып табылады.

Элсворт Тухи

Элсворт Монктон Тухи – Роарктің қарсыласы. Ол Рэндтің зұлымдықтың бейнесі, оның романдарының ішіндегі ең белсенді және өзіне жақсы білетін зұлым кейіпкері. Тухи – социалист және жалпы алғанда коллективизм рухын көрсетеді. Ол өзін халықтың еркінің өкілі ретінде ұсынады, бірақ оның нағыз ниеті – басқаларды бақылау. Ол жеке адамдардың өзін-өзі бағалау сезімін жойып, оларды бағындырады, ал кең ауқымдағы билікті (Китингке айтқандай, "дүниеге" билік етуді) этикалық альтруизм мен қатаң теңдік идеалдарын тарату арқылы қамтиды, барлық адамдар мен жетістіктерді бірдей құнды деп есептейді. Рэнд демократиялық социалистік британдық Лейбористік партиясының төрағасы Харольд Ласки туралы естеліктерін пайдаланып, Тухинің нақты жағдайда қалай әрекет ететінін көруге тырысты. Роман үшін материал жинау мақсатында ол Ласкидің Нью-Йорктегі лекциясына қатысты, содан кейін кейіпкердің сыртқы түрін Ласкиге ұқсату үшін өзгертті. Нью-Йорк зиялылары Льюис Мамфорд пен Клифтон Фадиман да кейіпкерді жасауға шабыттандырды. 1927 жылы Рэнд кинопродюсер Сесил Б. ДеМиллдің кіші сценарийшісі болып жұмыс істегенде, ол одан 1928 жылы түсірілген "Көкжай" фильміне сценарий жазуды сұрады. Дадли Мерфидің бастапқы әңгімесінде биік ғимарат құрылысында жұмыс істейтін екі құрылысшы, әйелдің махаббаты үшін бәсекелес болды. Рэнд оны қайта жазып, бәсекелестерді сәулетшілерге айналдырды. Олардың бірі, Говард Кейн, зор кедергілерге қарамастан, бұлтырма ғимаратты салуға бел буған идеалист еді. ДеМилл Рэндтің сценарийін қабылдамады, ал аяқталған фильм Мерфидің бастапқы идеясына сәйкес болды. Рэндтің нұсқасында ол кейін "Шығанақ" романында қолданатын элементтер болды. 1928 жылы Рэнд "Кіші көше" атты жаңа роман үшін жазбалар жасады. Рэндтің жазбаларында "Шығанақ" романында пайда болған элементтер бар. Дейвид Харриман, ол өлімнен кейін жарияланған Айн Рэндтің күнделіктерінің (1997) жазбаларын редакциялады, әңгіменің зұлым кейіпкерін Эллсворт Тухи кейіпкерінің алғашқы нұсқасы деп сипаттады, ал осы зұлымның басты кейіпкердің өлтіру талпырысы Тухиге жасалған ұқсас әрекеттің көрінісі болды. Рэнд 1934 жылы "Біз тіріміз" атты алғашқы романын аяқтағаннан кейін "Шығанақ" романын (алғашқы атауы "Екінші қол өмірлер") жазуға кірісті. Бұл бұрынғы роман Рэндке таныс адамдар мен оқиғаларға негізделген, ал жаңа роман архитектураның оған беймәлім әлеміне назар аударды. Сондықтан ол көптеген өмірбаяндық еңбектерді және сәулет туралы басқа да кітаптарды оқып, жан-жақты зерттеу жүргізді. Ол сонымен қатар архитектор Эли Жак Канның кеңсесінде ақысыз баспагер болып жұмыс істеді. Рэнд 1935 жылдың желтоқсан айында жаңа романға жазбаларын жаза бастады. Рэнд "бір тақырыпты" автор ретінде танылмай, "Біз тіріміз" романынан гөрі саяси мәселелерді азырақ қамтитын роман жазуды қалады. Романды дамыту барысында ол жеке тұлғалық идеяларға байланысты саяси мағынаны көре бастады. Рэнд романның төрт бөлімін Фридрих Ницшенің цитаталарымен бастауды жоспарлады, оның идеялары оның жеке дамуына әсер еткен, бірақ ол Ницшенің идеялары өзінікінен тым өзгеше екенін түсінді. Ол соңғы қолжазбаны өңдеп, цитаталарды және оған сілтемелерді алып тастады. Рэндтің "Шығанақ" романымен жұмысы бірнеше рет үзіліске ұшырады. 1937 жылы ол "Аннтем" атты повесть жазу үшін үзіліс жасады. Ол сондай-ақ 1940 жылы "Біз тіріміз" романының сахналық бейімделуін аяқтады, ол қысқа уақытқа ғана қойылды. Сол жылы ол саясатқа белсенді түрде араласты. Ол алдымен Венделл Уилкидің президенттік науқанында ерікті болып жұмыс істеді, содан кейін консервативті зиялылардың тобын құруға тырысты. Алдыңғы жобаларынан түскен гонорары бітіп бара жатқанда, ол киностудиялар үшін сценарий оқып, жеке жұмыс істей бастады. Рэнд ақыры баспагер тапқанда, романның үштен бір бөлігі ғана аяқталған еді.

Ellsworth Monkton Toohey is Roark's antagonist. He is Rand's personification of evilthe most active and self aware villain in any of her novels. Toohey is a socialist, and represents the spirit of collectivism more generally. He styles himself as representative of the will of the masses, but his actual desire is for power over others. He controls individual victims by destroying their sense of self worth, and seeks broader power (over "the world", as he declares to Keating in a moment of candor) by promoting the ideals of ethical altruism and a rigorous egalitarianism that treats all people and achievements as equally valuable. Rand used her memory of the democratic socialist British Labour Party Chairman Harold Laski to help her imagine what Toohey would do in a given situation. She attended a New York lecture by Laski as part of gathering material for the novel, following which she changed the physical appearance of the character to be similar to that of Laski. New York intellectuals Lewis Mumford and Clifton Fadiman also helped inspire the character. In 1927, Rand was working as a junior screenwriter for movie producer Cecil B. DeMille when he asked her to write a script for what would become the 1928 film Skyscraper. The original story by Dudley Murphy was about two construction workers working on a skyscraper who are rivals for a woman's love. Rand rewrote it, transforming the rivals into architects. One of them, Howard Kane, was an idealist dedicated to erecting the skyscraper despite enormous obstacles. The film would have ended with Kane standing atop the completed skyscraper. DeMille rejected Rand's script, and the completed film followed Murphy's original idea. Rand's version contained elements she would use in The Fountainhead. In 1928, Rand made notes for a proposed, but never written, novel titled The Little Street. Rand's notes for it contain elements that carried over into her work on The Fountainhead. David Harriman, who edited the notes for the posthumously published Journals of Ayn Rand (1997), described the story's villain as a preliminary version of the character Ellsworth Toohey, and this villain's assassination by the protagonist as prefiguring the attempted assassination of Toohey. Rand began The Fountainhead (originally titled Second Hand Lives) following the completion of her first novel, We the Living, in 1934. That earlier novel was based in part on people and events familiar to Rand; the new novel, on the other hand, focused on the less familiar world of architecture. She therefore conducted extensive research that included reading many biographies and other books about architecture. She also worked as an unpaid typist in the office of architect Ely Jacques Kahn. Rand began her notes for the new novel in December 1935. Rand wanted to write a novel that was less overtly political than We the Living, to avoid being viewed as "a 'one theme' author". As she developed the story, she began to see more political meaning in the novel's ideas about individualism. Rand also planned to introduce the novel's four sections with quotes from Friedrich Nietzsche, whose ideas had influenced her own intellectual development, but she eventually decided that Nietzsche's ideas were too different from hers. She edited the final manuscript to remove the quotes and other allusions to him. Rand's work on The Fountainhead was repeatedly interrupted. In 1937, she took a break from it to write a novella called Anthem. She also completed a stage adaptation of We the Living that ran briefly in 1940. That same year, she became active in politics. She first worked as a volunteer in Wendell Willkie's presidential campaign, and then attempted to form a group for conservative intellectuals. As her royalties from earlier projects ran out, she began doing freelance work as a script reader for movie studios. When Rand finally found a publisher, the novel was only one third complete.

Жариялану тарихы

Ол бұрын жарық көрген романист және Бродвейдегі табысты пьесасы болғанымен, Рэнд «Шығанақ» үшін баспагер табуда қиындықтарға тап болды. «Біз тіріміз» романы жарық көрген Макмиллан баспасы, Рэнд өзінің жаңа романына біріншісіне қарағанда көбірек жарнама беруді талап еткеннен кейін, кітапты қабылдамады. Рэндтің әгенті кітапты басқа баспагерлерге тапсыра бастады; 1938 жылы Кнопф кітапты басып шығару туралы келісімшартқа қол қойды. 1940 жылдың қазанында Рэнд қолжазбаның төрттен бір бөлігін ғана аяқтағаннан кейін, Кнопф келісімшартты бұзды. Басқа бірнеше баспагерлер кітапты қабылдамады. Рэндтің әгенті романды сынағанда, Рэнд әгентті жұмыстан босатып, тапсырыстарды өзі қарауды шешті. Он екі баспагер (оның ішінде Макмиллан мен Кнопф) кітапты қабылдамады. Рэнд Paramount Pictures кинокомпаниясында сценарий оқырман ретінде жұмыс істеген кезде, оның бастығы оны Боббс Меррилл компаниясымен байланыстырды. Жаңадан жұмысқа алынған редактор Арчибальд Огденге кітап ұнады, бірақ екі ішкі сыншы қарама-қайшы пікірлер білдірді. Бірі оны ешқашан сатылмайтын керемет кітап деді, екіншісі – ол қоқыс, бірақ жақсы сатылады деді. Огденнің бастығы, Бобс Мерриллдің президенті Д. Л. Чемберс кітапты қабылдамауға шешім қабылдады. Огден бас редакцияға: «Егер бұл кітап сіздерге лайық болмаса, онда мен сіздерге лайық редактор емеспін» деді. Оның қатыгездігі 1941 жылдың 10 желтоқсанында Рэндке келісімшарт әкелді. Сонымен қатар, ол 1943 жылдың 1 қаңтарына дейін романды аяқтау үшін 1000 доллар аванс алды, соның арқасында толық уақыт жұмыс істей алды. Рэнд 1942 жылы қолжазбаның соңғы үштен екі бөлігін аяқтау үшін көп еңбек етті, оны 1942 жылдың 31 желтоқсанында тапсырды. Рэндтің кітапқа жұмыс атауы «Екінші қол өмірлер» болды, бірақ Огден бұл атау әңгіменің жауапкерлерін ерекшелейтінін атап өтті. Рэнд «Бастапқы күш» деген балама ұсынды, бірақ бұл атау жақында басқа кітап үшін қолданылған еді. Содан кейін ол сөздікке жүгініп, «шығанақ» сөзін синоним ретінде тапты. Ол 1945 жылдың тамызында, алғашқы басылымынан екі жылдан астам уақыт өткен соң, The New York Times бестселлерлер тізімінде алтыншы орынға жетті. 1956 жылға қарай, қатаң мұқабалы басылымы 700 000-нан астам дана сатылды. Алғашқы жұмсақ мұқабалы басылымын 1952 жылы New American Library баспасы шығарды. 1971 жылы New American Library 25-ші жылдық мерейтойлық басылымын шығарды, оның ішінде Рэндтің жаңа кіріспесі бар еді. Жиырма бесінші жылдық басылымның мұқабасында Фрэнк О'Коннор салған «Адам да көтеріледі» деген сурет болды. 1993 жылы Бобс Мерриллдің 50 жылдық мерейтойлық басылымына Рэндтің мұрагері Леонард Пейкоффтың қосымша сөзі қосылды. Роман 30-дан астам тілге аударылған.

Although she was a previously published novelist and had a successful Broadway play, Rand had difficulty finding a publisher for The Fountainhead. Macmillan Publishing, which had published We the Living, rejected the book after Rand insisted they provide more publicity for her new novel than they had done for the first one. Rand's agent began submitting the book to other publishers; in 1938, Knopf signed a contract to publish the book. When Rand was only a quarter done with the manuscript by October 1940, Knopf canceled her contract. Several other publishers rejected the book. When Rand's agent began to criticize the novel, Rand fired the agent and decided to handle submissions herself. Twelve publishers (including Macmillan and Knopf) rejected the book. While Rand was working as a script reader for Paramount Pictures, her boss put her in touch with the Bobbs Merrill Company. A recently hired editor, Archibald Ogden, liked the book, but two internal reviewers gave conflicting opinions. One said it was a great book that would never sell; the other said it was trash but would sell well. Ogden's boss, Bobbs Merrill president D. L. Chambers, decided to reject the book. Ogden responded by wiring to the head office, "If this is not the book for you, then I am not the editor for you." His strong stand won Rand the contract on December 10, 1941. She also got a $1,000 advance so she could work full time to complete the novel by January 1, 1943. Rand worked long hours through 1942 to complete the final two thirds of her manuscript, which she delivered on December 31, 1942. Rand's working title for the book was Second Hand Lives, but Ogden pointed out that this emphasized the story's villains. Rand offered The Mainspring as an alternative, but this title had been recently used for another book. She then used a thesaurus and found 'fountainhead' as a synonym. It reached number six on The New York Times bestseller list in August 1945, over two years after its initial publication. By 1956, the hardcover edition sold over 700,000 copies. The first paperback edition was published by the New American Library in 1952. A 25th anniversary edition was issued by the New American Library in 1971, including a new introduction by Rand. The cover of the twenty fifth anniversary edition featured a painting by Frank O'Connor titled Man Also Rises. In 1993, a 50th anniversary edition from Bobbs Merrill added an afterword by Rand's heir, Leonard Peikoff. The novel has been translated into more than 30 languages.

Өшірілген үзінділер

Роман басылғанда кейбір бөлімдер өшірілді, олардың ең маңыздысы – басты кейіпкер Говард Роарктің актриса Веста Даннингпен арақатынасына қатысты. Өшірілген бөлімдер алғаш рет 1984 жылы "The Early Ayn Rand" кітабының 3-бөлімінде қайта жарық көрді.

Индивидуализм

Рэнд "Шығанақ" кітабының негізгі тақырыбы "саяси емес, адам жанындағы жекелік пен ұжымдыққа қатысты тартыс" екенін айтты. Философ Дуглас Ден Уил романның жекелігін осы елдің қоғамы мен институттарының аясында бейнеленген, американдық ерекшелікке ие деп атап көрсетті. Роарктың американдық жеке құқық тұжырымдамасын сотта қорғаған эпизодтарынан басқа, ол саяси мәселелерді тікелей талқылаудан жалтарды. Тарихшы Джеймс Бейкердің сөзімен айтқанда, "Шығанақ" 1930 жылдары жазылса да, саясат пен экономикаға көп көңіл бөлмейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жазылғанмен, әлемдік оқиғаларға да қатысты емес. Бұл – бір адамның жүйеге қарсы күресі, ол басқа да мәселелердің араласуына мүмкіндік бермейді". Романның бастапқы нұсқаларында саяси сілтемелер көп болған, бірақ Рэнд оларды түпкілікті мәтіннен жойды.

Сәулет

Рэнд өзінің романы үшін сәулет мамандығын таңдады, бірақ ол бұл сала туралы бұрын ештеңе білмеген. Өнер, технология және бизнес салаларын біріктіретін сала ретінде, ол өзінің басты тақырыптарын түрлі жағынан бейнелеуге мүмкіндік берді. Рэнд кейіннен архитекторлардың "адамның тіршілігі үшін қажетті өнер мен негізгі қажеттіліктерді" қамтамасыз ететінін жазды. Роарктің архитектураға қарайтын модернистік көзқарасы, романның көптеген басқа архитекторларынан өзгеше. Романның алғашқы тарауында оның архитектура мектебінің деканы Роаркқа ең жақсы архитектура жаңалықтар жасау немесе жақсарту емес, өткенді көшіру арқылы жасалатынын айтады. Роарк архитектура фирмаларымен және клиенттерден тапсырыс алған жұмыстан қайта-қайта айрылады, себебі ол дәстүрлі архитектуралық стильдерді көшіруге құлықсыз. Ал, Китингтің конвенцияны еліктеуі оған мектепте жоғары наградалар мен бірден жұмыс ұсынысын әкеледі. Жаңашылдық пен дәстүр арасындағы осы қақтығыс Роарктің ұстазы Генри Кэмеронның мансабында да көрінеді.

Философия

Ден Уил "Фондамен" романын "философиялық роман" деп атайды, яғни ол философиялық идеяларды қамтиды және осы идеяларға қатысты нақты философиялық тұжырым ұсынады. "Шығанақ" кітабы жарық көргеннен кейін Рэнд өзінің "Объективизм" деп атаған философиялық жүйесін жасады. "Фонтанхед" романында бұл жүйе нақты түрде келтірілмеген, және Рэнд бұл романды басты назарда философиялық идеяларды жеткізу үшін жазған жоқ. Бірақ, Рэнд романнан үш үзіндіні 1961 жылы шыққан "For the New Intellectual" жинағына қосты, ол жинақты ол өзінің Объективизмінің жоспары деп сипаттады. Пейкофф 1991 жылы Рэндтің философиясы туралы "Объективизм: Айн Рэндтің философиясы" кітабында "Шығанақ" романынан көптеген цитаталар мен мысалдар келтірді.

Сыни қабылдау

"Фонтанхед" сыншыларды екі лагерге бөлді және жарық көргеннен кейін әртүрлі пікірлерге ие болды. "The New York Times" газетінде Лорлин Пруэт Рэндті "шабытты, көркем және ащы" деп мақтап, ол "жеке тұлғаны жоқтап ән жазған" және оқырмандарды негізгі идеяларды қайта қарастыруға мәжбүрлейтін туынды жазғанын айтты. Сол газетке жазған Орвилл Прескотт романды "апатты" деп атады, сюжеті "қию және өрілген" және "кейіпкерлердің жаман құрамынан" тұрады деді. "New York Journal American" газетінің жазушысы Бенджамин ДеКассерс Роаркты "қазіргі американ әдебиетіндегі ең шабыттандыратын кейіпкерлердің бірі" деп сипаттады. Рэнд ДеКассерске көптеген басқа сыншылар түсіндірмеген кезде, кітаптың жеке тұлғалық туралы идеяларын түсіндіргені үшін алғыс хат жолдады. Рэнд көптеген оң пікірлерді өзінің ойын түсінбеген немесе маңызды емес басылымдардан шыққан деп қабылдамаса да, басқа да жағымды бағалар болды. Мысалы, бірі оны "үлкен кітап" деп атаса, екіншісі "оған сенген әркім қағазды үнемдеу туралы қатаң дәріс алғанға лайық" деп жазды. Басқа жағымсыз пікірлер кейіпкерлердің сезімталдықсыз екенін және Рэндтің стилін "көңілсіз қарапайым" деп сипаттады. Романның әдеби мұрасын бағалай отырып, философ Дуглас Ден Уил "Фонтанхедті" "Атлас Шруггед" романымен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз назарда қалғанын айтты және "біздің міндетіміз – "Фонтанхед" романында анық көрінетін, бірақ бізді "Атлас Шруггед" арқылы қарауға мәжбүр етпейтін тақырыптарды табу" деді. Бірақ кейбір жағдайларда бұл бағалау Рэндтің туындыларына жасалған жалпы жағымсыз пікірмен жұмсатылды. Толығымен жағымсыз бағалаулар да жалғасты; 2011 жылғы американ әдебиетіне шолу жасағанда "басты әдеби орта 1940 жылдары оны мойындамады және оны қазір де мойындамайды" делінген.

Феминисттік сын

Феминисттік сыншылар Роарк пен Доминиктің алғашқы жыныстық қатынасын айыптап, Рэндті зорлауды қолдағандықпен айыптады. Сьюзан Браунмиллер 1975 жылғы «Біздің еркімізге қарсы: ерлер, әйелдер және зорлау» атты еңбегінде, әйелдерді «жоғары тұрған ер адамның қолынан қорлауды» қалайтын ретінде бейнелеген «Рэндтің зорлау философиясы» деп атаған нәрсені сынады. Ол Рэндті «өз жынысына сатқын» деп атады. Сьюзан Лав Браун бұл көрініс Рэндтің жыныстық қатынасқа деген көзқарасын «әйелдің бағыныштылығы мен белсенсіздігін» қамтитын садомазохизм ретінде көрсетеді деді. Барбара Гризути Харрисон мұндай «мазохистік қиялдарға» құмарлық танытқан әйелдердің «психикалық жарақат алғандығы» және өзіне сенімсіздігі жоғары екенін айтты. Мими Райсел Гладштейн Рэндтің әйел кейіпкерлерінде мақтауға лайық элементтерді тапса да, «зорлаудың мәніне көздері жеткен» оқырмандар Рэндтің «романтизацияланған зорлауларын» жақтырмайтынын мәлімдеді. Рэндтің роман үшін жазған, өлімінен кейін жарияланған материалдары, 1936 жылы кітапты жаза бастағанда, ол Роарк кейіпкерін «қажет болған жағдайда, оны зорлап, әділдікке жеткендей сезіне алатындай» етіп ойластырғанын көрсетті. Романның соңғы нұсқасында болған оқиғаның зорлау емес екенін айтып, оны «шақыру арқылы жасалған зорлау» деп сипаттады. Доминик бұл әрекетті қалаған және «іс жүзінде шақырған» деді, соның ішінде Доминиктің өзінің жатын бөлмесіндегі мәрмәр тақтаны сызып, Роаркты оны жөндеуге шақырған эпизодты мысалға келтірді. Рэндтің сөзіне сүйенсек, нағыз зорлау – «қорқынышты қылмыс» болар еді. Романның жақтастары осы пікірмен келіседі. Эндрю Бернштейн осы көріністі түсіндіретін эссесінде, осы мәселеде көптеген «даулар» болғанына қарамастан, романның сипаттамалары Доминик Роаркқа деген қатты құштарлығын және онымен жыныстық қатынасқа түсуге деген ниетін «нақты» дәлелдейтінін жазды. Индивидуалист феминист Венди МакЭлрой Доминик «толыққанды қатысқандығына» қарамастан, Доминиктің келісімін бергеніне және осы тәжірибеден ләззат алғанына «ашық дәлелдер» бар екенін айтты. Бернштейн де, МакЭлрой да Браунмиллер сияқты феминистердің түсіндірулерінің жыныстық қатынас туралы бұрыс түсініктерге негізделгенін атап өтті.

Feminist critics have condemned Roark and Dominique's first sexual encounter, accusing Rand of endorsing rape. Susan Brownmiller, in her 1975 work Against Our Will: Men, Women and Rape, denounced what she called "Rand's philosophy of rape", for portraying women as wanting "humiliation at the hands of a superior man". She called Rand "a traitor to her own sex". Susan Love Brown said the scene presents Rand's view of sex as sadomasochism involving "feminine subordination and passivity". Barbara Grizzuti Harrison suggested women who enjoy such "masochistic fantasies" are "damaged" and have low self esteem. While Mimi Reisel Gladstein found elements to admire in Rand's female protagonists, she said that readers who have "a raised consciousness about the nature of rape" would disapprove of Rand's "romanticized rapes". Rand's posthumously published working notes for the novel indicate that when she started on the book in 1936, she conceived of Roark's character that "were it necessary, he could rape her and feel justified". She denied that what happened in the finished novel was actually rape, referring to it as "rape by engraved invitation". She said Dominique wanted and "all but invited" the act, citing, among other things, a passage where Dominique scratches a marble slab in her bedroom to invite Roark to repair it. A true rape, Rand said, would be "a dreadful crime". Defenders of the novel have agreed with this interpretation. In an essay specifically explaining this scene, Andrew Bernstein wrote that although much "confusion" exists about it, the descriptions in the novel provide "conclusive" evidence of Dominique's strong attraction to Roark and her desire to have sex with him. Individualist feminist Wendy McElroy said that while Dominique is "thoroughly taken", there is nonetheless "clear indication" that Dominique both gave consent for and enjoyed the experience. Both Bernstein and McElroy saw the interpretations of feminists such as Brownmiller as based in a false understanding of sexuality.

Рэндтің мансабына әсері

Рэнд бұрын "16 қаңтар түні" пьесасымен және екі роман жариялаған болса да, "Шығанақ" оның мансабындағы маңызды табысқа жеткізді. Бұл оған ұзаққа созылған даңқ пен қаржылық жетістік әкелді. Ол "Шығанақ" фильмінің құқықтарын сатып алып, Голливудқа қайта оралып, бейімдеу сценарийін жазды. 1944 жылдың сәуірінде ол кино продюсері Хэл Уоллиспен түпнұсқа сценарийлер мен басқа авторлардың туындыларын бейімдеу үшін көп жылдық келісімшартқа қол қойды. Романның табысы Рэндке жаңа баспа мүмкіндіктерін ашты. Бобс Меррилл "Шығанақ" кітабында ұсынылған этикалық идеяларды кеңейтетін ғылыми-публицистикалық кітап басып шығаруды ұсынды. Бұл кітап толыққанды жарық көрмесе де, оның бір бөлігі 1944 жылғы қаңтардағы "Reader's Digest" журналындағы мақалаға қолданылды. Рэнд сондай-ақ "Антем" үшін американдық баспагер таба алды, ол бұрын Англияда жарық көрген, бірақ АҚШ-та емес. "Атлас көтерілісін" баспагерлерге ұсынғанда, оннан астам баспагер жаңа кітапты басып шығуға бәсекелесті. "Шығанақ" сонымен қатар оның философиялық идеяларына қызығушылық танытқан жаңа жанкүйерлер тобын тартты. 1951 жылы Нью-Йоркке оралғанда, ол осы жанкүйерлер тобын жинады, оларды "Шығанақ" жарық көрген жылға байланысты "43-ші сынып" деп атады. Бұл топ Рэндтің шығармаларындағы философиялық идеяларды таратумен айналысқан Объективизм қозғалысының ядросына айналды.

Мәдениеттің әсері

"Фонтанхед" өткен ғасырдан бастап қазіргі ғасырға дейін жоғары сатылым көрсетіп келеді. 2023 жылға дейін 10 миллионнан астам данасы сатылды. Сонымен қатар, ол түрлі танымал ойын-сауықтарда, оның ішінде фильмдерде, телесериалдарда және басқа да романдарда еске алынды. 1943 жылы Изабель Патерсонның "Машинаның құдайы" және Роза Уайлдер Лейннің "Азаттықтың табылуы" атты кітаптары жарық көрді. Рэнд, Лейн және Патерсон осы еңбектерін жариялау арқылы американдық либертариандық қозғалыстың негізін қалаушы аналары ретінде танылды. Мысалы, журналист Джон Чемберлен осы еңбектердің өзінің социализмнен "ескі американдық философияға" – либертариандық және консервативтік идеяларға көшуіне себеп болғанын айтты. Әдебиет профессоры Филип Р. Яннелла бұл романның "американдық консервативтік және либертариандық саяси мәдениетінің орталық мәтіні" екенін мәлімдеді. Кітаптың жастарға ерекше тартымдылығы бар, осы тартымдылық тарихшы Джеймс Бейкерді оны "сынаушылары ойлағаннан гөрі маңызды, бірақ Рэнд жанкүйерлері ойлағандай маңызды емес" деп сипаттауға итермеледі. Журналист Нора Эфрон 18 жасында бұл романды жақсы көргенін, бірақ ол "негізгі мәнін түсінбегенін" мойындады, ол негізінен жасырын сексуалдық метафора деп санайды. Эфрон қайта оқығаннан кейін "оны жас кезінде, мәнін түсінбеу кезінде оқыған дұрыс. Әйтпесе, оны өте ақымақ кітап деп ойлаудан қашар жоқ" деді. Көптеген сәулетшілер өздерінің жұмыстарына "Фонтанхед" кітабын шабыт көзі ретінде сілтеме жасайды. Сан-Франциско сәулет институтының негізін қалаушы архитектор Фред Стит өзінің "бірінші сәулет ұстазы Говард Роаркқа" арналған кітабын жариялады. Архитектуралық фотограф Джулиус Шульманның сөзіне қарағанда, Рэндтің еңбегі "алғаш рет архитектураны көпшіліктің назарына әкелді". Ол "Фонтанхед" кітабының тек 20-ғасыр архитекторларына ғана әсер етпегенін, сонымен қатар "қазіргі заманғы архитекторлардың әрқайсысының өміріндегі маңызды және алдыңғы қатарда болғанын" айтты. Роман архитектураның жұртшылық тарапынан қабылдануына да маңызды әсер етті. 2016 жылғы президенттік науқаны барысында жылжымайтын мүлікпен айналысатын Дональд Трамп бұл романды мақтап, өзінің Роарк екенін айтты. Roark Capital Group жеке капитал фирмасы осы кейіпкердің құрметіне Хауард Роарк деп аталды.

The Fountainhead has continued to have strong sales throughout the last century into the current one. By 2023, it had sold over 10 million copies. It has also been referred to in a variety of popular entertainments, including movies, television series, and other novels. The year 1943 also saw the publication of The God of the Machine by Isabel Paterson and The Discovery of Freedom by Rose Wilder Lane. Rand, Lane, and Paterson have been referred to as the founding mothers of the American libertarian movement with the publication of these works. Journalist John Chamberlain, for example, credited these works with converting him from socialism to what he called "an older American philosophy" of libertarian and conservative ideas. Literature professor Philip R. Yannella said the novel is "a central text of American conservative and libertarian political culture". The book has a particular appeal to young people, an appeal that led historian James Baker to describe it as "more important than its detractors think, although not as important as Rand fans imagine". Journalist Nora Ephron wrote that she had loved the novel when she was 18, but admitted that she "missed the point", which she suggested is largely subliminal sexual metaphor. Ephron wrote that she decided upon rereading that "it is better read when one is young enough to miss the point. Otherwise, one cannot help thinking it is a very silly book." Numerous architects have cited The Fountainhead as an inspiration for their work. Architect Fred Stitt, founder of the San Francisco Institute of Architecture, dedicated a book to his "first architectural mentor, Howard Roark". According to architectural photographer Julius Shulman, Rand's work "brought architecture into the public's focus for the first time". He said The Fountainhead was not only influential among 20th century architects, but also it "was one, first, front and center in the life of every architect who was a modern architect". The novel also had a significant impact on the public perception of architecture. During his 2016 presidential campaign, real estate developer Donald Trump praised the novel, saying he identified with Roark. Roark Capital Group, a private equity firm, is named for the character Howard Roark.

Фильм

1949 жылы Warner Bros. Гари Куперді Говард Роарк, Патрисия Нилді Доминик Франкон, Реймонд Массиді Гейл Уайнэнд, ал Кент Смитті Питер Китинг рөлінде сомдаған фильм шығарды. Бұрын сценарий жазу тәжірибесі бар Рэнд өзінің романын бейімдеу үшін шақырылды. Фильмді Видор патша режиссерлік етті. Фильм 2,1 миллион долларлық кассалық табыс әкелді, бұл өндіріс бюджетінен 400 000 долларға кем. Фильм сыншылардың күшінде болды. The New York Times және Los Angeles Times сияқты газеттерден бастап, Variety және The Hollywood Reporter сияқты киноиндустрияның басылымдарына дейін, Time және Good Housekeeping сияқты журналдарда теріс пікірлер жарияланды. Рэнд фильмге қатысты жазған хаттарында оң пікір білдірді. Ол бұл фильмнің Голливудтағы роман негізінде түсірілген ең адал бейімделуі екенін және "нағыз жеңіс" екенін айтты. Фильмге деген қызығушылықтың арқасында романның сатылымы артты. Бірақ кейін ол фильмге деген көзқарасын өзгертті, монтаждалуына, актерлік шеберлігіне және басқа да элементтеріне наразылық білдірді. Рэнд режиссер мен сценарийшіні өзі таңдауға және фильмді монтаждауға рұқсат бермейтін кинокомпанияға ешқашан басқа романының құқығын сатпайтынын мәлімдеді. Әртүрлі режиссерлер "Шығанақ" романының жаңа бейімделуін жасауға қызығушылық танытты, бірақ ешқайсысы өндіріске кіріспеді. 1970 жылдары режиссер Майкл Симино Клинт Иствудты Роарк рөлінде сомдаған United Artists үшін өзінің сценарийін түсіру туралы келісімге келді, бірақ ол жобаны Жанис Джоплин мен Фрэнк Костеллоның өмірбаяны туралы фильмдерге жұмсаудан бас тартты. 1980 жылы Симиноның "Heaven's Gate" фильмі сәтсіз аяқталғаннан кейін келісім бұзылды, бұл United Artists-тің оның фильмдерін қаржыландырудан бас тартуына әкелді. Симино 2016 жылы қайтыс болғанға дейін сценарийді түсіруді үміттенді. 1992 жылы продюсер Джеймс Хилл құқықтарды сатып алып, Фил Жоануды режиссер етіп тағайындады. 2000 жылдары Оливер Стоун жаңа бейімделуді режиссерлік етуге қызығушылық танытты, ал Брэд Питт Роарк рөліне қарастырылған деп хабарланды. 2016 жылғы наурызда режиссер Зак Снайдер "Шығанақ" романының жаңа бейімделуін жасауға қызығушылық білдірді, ол бұл пікірін 2018 жылы қайталады. Снайдер 2020 жылы адаптацияны жалғастырмағанын мәлімдеді. 2024 жылы ол Netflix-ке телесериал түсіру туралы ұсыныс жасағанын, бірақ ол қабылданбағанын айтты.

In 1949, Warner Bros. released a film based on the book, starring Gary Cooper as Howard Roark, Patricia Neal as Dominique Francon, Raymond Massey as Gail Wynand, and Kent Smith as Peter Keating. Rand, who had previous experience as a screenwriter, was hired to adapt her own novel. The film was directed by King Vidor. It grossed $2.1 million, $400,000 less than its production budget. Critics panned the movie. Negative reviews appeared in publications ranging from newspapers such as The New York Times and the Los Angeles Times, to movie industry outlets such as Variety and The Hollywood Reporter, to magazines such as Time and Good Housekeeping. In letters written at the time, Rand's reaction to the film was positive. She said it was the most faithful adaptation of a novel ever made in Hollywood. and a "real triumph". Sales of the novel increased as a result of interest spurred by the film. She displayed a more negative attitude later, saying she disliked the entire movie and complaining about its editing, acting, and other elements. Rand said she would never sell rights to another novel to a film company that did not allow her to pick the director and screenwriter, as well as edit the film. Various filmmakers have expressed interest in doing new adaptations of The Fountainhead, although none of these potential films has begun production. In the 1970s, writer director Michael Cimino entered a deal to film his own script for United Artists starring Clint Eastwood as Roark, but postponed the project in favor of abortive biographical films on Janis Joplin and Frank Costello. The deal collapsed after the failure of Cimino's 1980 film Heaven's Gate, which caused United Artists to refuse to finance any more of his films. Cimino continued to hope to film the script until his death in 2016. In 1992, producer James Hill optioned the rights and selected Phil Joanou to direct. In the 2000s, Oliver Stone was interested in directing a new adaptation; Brad Pitt was reportedly under consideration to play Roark. In a March 2016 interview, director Zack Snyder expressed interest in doing a new film adaptation of The Fountainhead, an interest he repeated in 2018. Snyder said in 2020 that he was no longer pursuing the adaptation. In 2024, he said that he unsuccessfully pitched a television series adaptation to Netflix.

Ойнаңыз

Голландиялық театр компаниясы Toneelgroep Amsterdam 2014 жылдың маусым айында Голландия фестивалінде голланд тілінде сахнаға қойылған адаптациясын ұсынды. Компанияның көркемдік директоры Иво ван Хоув адаптацияның авторы және режиссері болды. Рамси Наср Говард Роарк рөлін, ал Халина Реййн Доминик Франкон рөлін ойнады. Төрт сағаттық қойылымда актерлердің жақын іріленген суреттері мен Роарктің суреттерін, сондай-ақ Нью-Йорк көкжиегінің фондарын көрсету үшін бейне проекциялар пайдаланылды. Премьерадан кейін қойылым 2014 жылдың шілде айының басында Испанияның Барселона қаласында, ал сол айдың соңында Францияның Авиньон фестивалінде көрсетілді. Бұл пьеса 2016 жылдың қараша айында Париждегі Одеон театрында, ал 2017 жылдың 31 наурызынан 2 сәуіріне дейін Сеулдегі LG Arts Center-де қойылды. Пьесаның алғашқы американдық қойылымы Бруклин музыка академиясының Next Wave фестивалінде өтті, ол 2017 жылдың 28 қарашасынан 2 желтоқсанына дейін жалғасты. Пьесаның еуропалық қойылымдары көбінесе оң пікірлер алды. Авиньон фестиваліндегі қойылым француз газеттерінен – "La Croix", "Les Échos" және "Le Monde", сондай-ақ ағылшын газеті "The Guardian"нан оң баға алды, оның сыншысы оны "электрлендіретін театр" деп сипаттады. Француз журналы "Télérama" Авиньон қойылымына жағымсыз пікір берді, бастапқы материалдың нашар екенін айтты және түсірілім алаңында бейне экрандарды пайдаланудан шағымданды. Ал тағы бір француз журналы "La Terrasse" Одеон қойылымының сахналануы мен актерлік шеберлігін жоғары бағалады. Американдық сыншылар Next Wave фестиваліндегі қойылымға көбінесе жағымсыз пікірлер берді. Хелен Шоудың "The Village Voice" журналына жариялаған шолуында адаптацияны көруге болмайды делінген, себебі ол Рэндтің кейіпкерлері мен көзқарастарын оларды әлсізтетпей, шындыққа жақын бейнелейді. "Financial Times" журналының сыншысы пьесаның тым ұзақ екенін және Хоувтың Рэндтің "жағымсыз" кітабына тым көп құрметпен қарағанын айтты. "The New York Times" газетінің аралас шолуында сыншы Бен Брантли Хоувты Рэндтің "таза халыққа тартымдылығын" жеткізуі үшін мақтады, бірақ материалды "көптеген ойлы сөздермен толтырылған бос әңгіме" деп сипаттады. "The Huffington Post" журналының шолуында Ван Хоувтың Рэндтің идеясын жеткізу қабілеті мақталып, пьесаның бір сағатқа артық созылғаны айтылды.

The Dutch theater company Toneelgroep Amsterdam presented a Dutch language adaptation for the stage at the Holland Festival in June 2014. The company's artistic director Ivo van Hove wrote and directed the adaptation. Ramsey Nasr played Howard Roark, with Halina Reijn playing Dominique Francon. The four hour production used video projections to show close ups of the actors and Roark's drawings, as well as backgrounds of the New York skyline. After its debut the production went on tour, appearing in Barcelona, Spain, in early July 2014, and at the Festival d'Avignon in France later that month. The play appeared at the Odéon Théâtre de l'Europe in Paris in November 2016, and at the LG Arts Center in Seoul from March 31 to April 2, 2017. The play had its first American production at the Brooklyn Academy of Music's Next Wave Festival, where it ran from November 28 to December 2, 2017. The European productions of the play received mostly positive reviews. The Festival d'Avignon production received positive from the French newspapers La Croix, Les Échos, and Le Monde, as well as from the English newspaper The Guardian, whose reviewer described it as "electrifying theatre". The French magazine Télérama gave the Avignon production a negative review, calling the source material inferior and complaining about the use of video screens on the set, while another French magazine, La Terrasse, complimented the staging and acting of the Odéon production. American critics gave mostly negative reviews of the Next Wave Festival production. Helen Shaw's review for The Village Voice said the adaptation was unwatchable because it portrayed Rand's characters and views seriously without undercutting them The reviewer for the Financial Times said the play was too long and that Hove had approached Rand's "noxious" book with too much reverence. In a mixed review for The New York Times, critic Ben Brantley complimented Hove for capturing Rand's "sheer pulp appeal", but described the material as "hokum with a whole lot of ponderous speeches". A review for The Huffington Post complimented van Hove's ability to portray Rand's message, but said the play was an hour too long.

Теледидар

Роман 1970 жылдары Пәкістан телеарнасы үшін урду тілінде "Тизра Кинара" деген атаумен бейімделді. Сериалда Рахат Казми түсті, ол бейімдеудің авторы да болды. Казмидің әйелі Сахира Казми Доминик рөлін ойнады. Роман "Mighty Mouse: The New Adventures" анимациялық оқиғалар сериясының бір эпизодында және "The Simpsons" анимациялық ситкомының 20-шы маусымында "Төрт ұлы әйел және маникюр" атты эпизодтың соңғы бөлігінде пародияланды.

Басқа бейімделулер

1944 жылы Omnibook Magazine романының қысқартылған нұсқасын шығарды, ол АҚШ Қарулы Күштерінің мүшелеріне сатылды. Рэнд Боббс Меррилдің мәтінге оның келісімінсіз редакцияланған нұсқаны жариялауға рұқсат бергеніне ашуланды. Келесі жылы King Features Syndicate Рэндке газеттерде тарату үшін романның қысқартылған, суреттелген нұсқасын жасау туралы ұсыныс жасады. Рэнд редакциялауды қадағалап, кейіпкерлерінің суреттерін бекіту құқығы болған жағдайда келісті, ал суреттерді Фрэнк Годвин жасады. 30 бөлімнен тұратын серия 1945 жылдың 24 желтоқсанында басталды және 35-тен астам газетте жарияланды. Рэндтің биографы Энн Хеллер бұл бейімделуді жоғары бағалап, оны "көркем суреттелген" деп атады. Романның француз тіліне аударылуын жариялау мақсатында швейцариялық Jeheber баспасы 1940 жылдардың соңында Швейцария радиокорпорациясына радиоспектакльді эфирге беруге рұқсат берді. Рэнд бұл бейімделуді мақұлдамады және 1949 жылы швейцариялық жанкүйерден келген хат арқылы осы туралы білді.